Mankanesa amin’ny votoaty

Lohahevitra manaraka ny dia

Talohan’ny 1 Korintiana ny famintinana ny filazantsara noraisin’i Paoly

Talohan’ny nanoratany ny 1 Korintiana dia efa nampita famintinana ny filazantsara nolazainy fa noraisiny sy manonona ireo vavolombelona i Paoly. Anisan’ny fijoroana vavolombelona kristiana tany am-boalohany izy, na dia mbola iadian-kevitra aza ny daty marina niforonany sy ny maha-voalohany azy amin’ireo fomba fiteny taloha.

Fanontanian’ny mpamaky

Inona ny fanekem-pinoana kristiana tranainy indrindra?

Maro no manondro ny famintinana ao amin’ny 1 Korintiana 15:3–7: ny fahafatesan’i Kristy noho ny fahotantsika, ny fandevenana azy, ny fitsanganany tamin’ny andro fahatelo ary ny fisehoany tamin’ny vavolombelona voatonona. Manoratra tokony ho 54–55 taor. J.K. i Paoly ary milaza fa noraisiny izany talohan’ny nampitany azy. Noho izany, mpikaroka maro no mametraka ny niandohany amin’ireo taona voalohany taorian’ny fanomboana, raha mbola afaka nahatsiaro izany ny vavolombelona. Mbola iadian-kevitra ny tena fahagolany.

Noraisiny talohan’ny nampitany azy

Rehefa manoratra ho an’i Korinto tokony ho 54–55 taor. J.K. i Paoly, dia tonga amin’ny teboka iankinan’ny zavatra rehetra: hitsangana ve ny maty? Tsy manomboka amin’ny fandresen-dahatra izy, fa amin’ny fanononana hafatra efa fantatra. Ampahatsiahiviny ny Korintiana ny hafatra nampitaina rehefa tonga izy, ary hazavainy ny niandohany:

Eo am-panokafana…
1 Korintiana 15:3–5 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo

Mampita sy mandray. Io fitambaran’ny matoanteny io no fomba fiteny fahiny momba ny lovantsofina, ary io ihany no ampiasainy rehefa mampita ny teny momba ny fanasan’ny Tompo:

Eo am-panokafana…
1 Korintiana 11:23 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo

Izany no fomba nampahafantaran’ny mpampianatra tamin’ny taonjato voalohany votoaty efa nisy talohany. Amin’ny teny mazava indrindra no ilazan’i Paoly amin’ny Korintiana fa tsy asa noforoniny ny ivon’ny filazantsarany. Noraisiny tany amin’ny toerana iray izany, ary aloha tsara ka azony natao ho fampianarana efa fantatra tamin’ny tapaky ny taona 50.

Vavolombelona voatonona anarana

Tsy mifarana amin’ny andro fahatelo ilay famintinana. Mitohy amin’ny lisitra izy, ary izany no manaitra: mbola velona ny ankamaroan’ireo olona ao anatiny rehefa nanoratra i Paoly:

Eo am-panokafana…
1 Korintiana 15:6–7 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo

Ampian’i Paoly fa mbola velona ny ankamaroan’ireo dimanjato rehefa nanoratra izy. Azo vakina ho mamela ny filazana ho azo anaovana fanadihadiana izany fanamarihana izany, na dia tsy mitantara fanadihadiana toy izany aza ny taratasy. Vavolombelona roa no voatonona anarana, i Kefasy sy i Jakoba, ary milaza any an-kafa i Paoly fa efa nihaona tamin’izy ireo.

Dimy ambin’ny folo andro tany Jerosalema

Taiza no mety nandraisan’ny mpanenjika taloha famintinana toy izany? Ny taratasin’i Paoly mihitsy no manonona fotoana mety ho nitrangan’izany. Raha manoratra ny Galatiana izy, sady miantso an’Andriamanitra ho vavolombelona, dia manoritsoritra ny fitsidihany voalohany tany Jerosalema taorian’i Damaskosy, rehefa afaka telo taona:

Eo am-panokafana…
Galatiana 1:18–19 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo

Milaza i Paoly fa nijanona dimy ambin’ny folo andro niaraka tamin’i Kefasy ary nihaona tamin’i Jakoba, rahalahin’ny Tompo, koa izy. Tsy milaza izay niresahan’izy ireo izy. Mahaliana ny fampifandraisana izany amin’ny vavolombelona voatonona ao amin’ny famintinana noraisiny, nefa tsy mamaritra hoe oviana na taiza i Paoly no nahalala ilay famintinana izany.

Izay misy porofo sy izay fanarenana ny tantara

Milaza i Paoly fa nandray ilay famintinana ary nampita azy. Manonona an’i Kefasy, ny Roa ambin’ny folo, ny olona maherin’ny dimanjato ary i Jakoba izy. Milaza misaraka ny Galatiana fa nijanona dimy ambin’ny folo andro niaraka tamin’i Kefasy ary nihaona tamin’i Jakoba i Paoly, telo taona taorian’ny fiovam-pony. Fanarenana ny tantara ny fametrahana ny fandraisana ilay famintinana tamin’io fitsidihana io, satria tsy mampifandray azy ireo ny taratasy roa. Mbola iadian-kevitra ny tena fetran’ilay fomba fiteny, ny fahagolany marina ary ny filazana azy ho fanekem-pinoana kristiana voalohany.

Farafahakeliny dia talohan’ny 1 Korintiana ilay famintinana. Tamin’ny tapaky ny taona 50 dia nasehon’i Paoly ho votoaty noraisina sy efa nampitaina tamin’ny Korintiana izy. Ny niandohany aloha kokoa sy ireo vavolombelona voatonony no manavaka azy amin’ny filazana noforonina voalohany tao amin’ity taratasy ity, na dia tsy azo averina amim-pahatokisana aza ny daty sy ny toe-javatra niforonany. Manan-danja izany fanavahana izany, satria tsy mitovy ny famantarana ny fotoana omen’ny fomba fiteny noraisina sy ny fandresen-dahatra vao noforonina. Manohana ny famaritana voalohany ny taratasy, nefa tsy manome daty ny dingana rehetra talohan’ny nahatongavan’ilay votoaty tany Korinto. Noho izany, azo resahina ho votoaty taloha ny lisitry ny vavolombelona nefa tsy ampifandraisina amin’ny fihaonana tsy lazain’ny loharano.

Araho ny dia

Anisan’ny tantara ny fitsidihana tany Jerosalema. Nampahafantarin’i Barnabasy tamin’ny mpino i Paoly, ary nilaza tatỳ aoriana i Paoly fa nijanona dimy ambin’ny folo andro niaraka tamin’i Kefasy sady nihaona tamin’i Jakoba. Tsy misy amin’ireo taratasy roa milaza fa nandray ilay famintinana nandritra io fitsidihana io i Paoly. Mitahiry azy tatỳ aoriana ny 1 Korintiana ho votoaty nolazain’i Paoly fa noraisiny sy nampitainy, ka mbola fanarenana ny tantara ilay fifandraisana mety ho nisy.

Fanontaniana mahazatra

I Paoly ve no namorona ny fivavahana kristiana?

Momba ny fanambarana fototra dia mamaly ny teniny mihitsy: milaza izy fa nampita izay noraisiny koa, dia ny fahafatesan’i Kristy noho ny fahotantsika, ny fandevenana azy ary ny fitsanganany. Manonona vavolombelona nialoha azy koa izy. Na inona na inona adihevitra momba ny fitaoman’i Paoly, dia asehony ho votoaty noraisina, efa nisy talohan’ny 1 Korintiana, ny fanambarana ny fitsanganana amin’ny maty.

Oviana no niandohan’ny fanekem-pinoana ao amin’ny 1 Korintiana 15?

Tokony ho 54–55 taor. J.K. ny taratasy manonona azy, ka efa nisy tamin’izany fotoana izany ilay famintinana. Milaza i Paoly fa noraisiny talohan’ny nampitany azy tamin’ny Korintiana. Mpikaroka maro no mametraka izany fandraisana izany tamin’ny fitsidihany voalohany tany Jerosalema, tokony ho telo taona taorian’i Damaskosy, tamin’ny tapaky ny taona 30. Fanarenana ny tantara izany famantarana izany, fa tsy filazana ao amin’ny taratasy iray na ny iray.

Iza ireo olona dimanjato voalaza ao amin’ny fanekem-pinoana?

Milaza ilay famintinana fa niseho tamin’ny rahalahy maherin’ny dimanjato indray mandeha i Kristy nitsangana tamin’ny maty. Tsy misy lahatsoratra hafa ao amin’ny Testamenta Vaovao mitantara io fisehoana io, ary tsy voatonona anarana ireo olona ireo. Ampian’i Paoly fa mbola velona ny ankamaroany rehefa manoratra izy. Azo vakina ho fanasana hanamarina, nomena raha mbola azo natao ny fanamarinana, izany antsipiriany izany.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  4. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
  5. Richard Bauckham, Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony, fanontana faha-2 (Eerdmans, 2017) — momba ny lovantsofina taloha, ny vavolombelona voatonona anarana ary ny fomba filaza ao amin’ny 1 Korintiana 15.
Adiresy ofisialin’ny pejy