Taratasy nosoratan’i Paoly · Pauline Letters · Torolalana mifototra amin’ny porofo
Ny dian’i Paoly, ao amin’ny Asan’ny Apostoly sy aorian’izany
Tsy dia nitohy tsy an-kijanona ny fiainan’i Paoly, fa filaharan’ny fiantsoana, asa fitoriana, fifandirana, fiverenana, fitanana am-ponja ary lovantsofina tatỳ aoriana mbola iadian-kevitra.
Fanontanian’ny mpamaky
Inona avy ireo dia misionera nataon’i Paoly, ary inona no nitranga tamin’ny tsirairay?
Ny Asan’ny Apostoly dia mitantara dia misionera telo niainga tao Antiokia any Syria, ary avy eo dia an-dranomasina ho any Roma teo ambany fiambenana. Manaraka ny filaharana avy amin’i Saoly mpanenjika ka hatramin’ny lovantsofina momba ny fahafatesany ho maritiora aorian’ny fiafaran’ny Asan’ny Apostoly ireo torolalana telo ambin’ny folo, sady manavaka izay lazain’ny lahatsoratra, izay naverina tamin’ny porofo ary izay fijoroana vavolombelona tatỳ aoriana.
Dia telo ambin’ny folo
- 01
Saoly, ilay mpanenjika
Tsy ho tsapa tanteraka ny lanjan’ny tenin’i Paoly momba ny fahasoavana tatỳ aoriana raha ahena ny herisetra nateraky ny zotom-pon’i Saoly. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 02
Ny lalana mankany Damaskosy
Ilay zava-nitranga tany Damaskosy dia sady fihaonana tamin’i Jesosy nitsangana tamin’ny maty no fanirahana nampitodika an’i Saoly ho any amin’ny firenena. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 03
Ny fiovam-po sy ny fanompoana tany am-piandohana
Niforona nandritra ireo taona tsy dia voarakitra, tamin’ny fifandraisana mbola nampisy adihevitra, ary noho ny fanohanan’i Ananiasy sy Barnabasy, ny iraka ampahibemaso nataon’i Paoly. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 04
Ny dia misionera voalohany nataon’i Paoly
Mametraka lamina miverimberina ny dia voalohany: fitoriana ao amin’ny synagoga, fandraisan’ny tsy Jiosy ny hafatra, fanoherana eo an-toerana, fijaliana ary fiverenana hanamafy ireo fiarahamonina marefo. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 05
Ny fivoriana tao Jerosalema
Miaro ny fandraisana ny tsy Jiosy ho isan’ny fiangonana ilay fivoriana, nefa tsy milaza fa voavaha avy hatrany ny olana momba ny fiaraha-misakafo sy ny fifampitokisana. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 06
Ny dia misionera faharoa nataon’i Paoly
Ny lalana nikatona, ny mpiara-dia vaovao ary ny fanapahan-kevitra nifanaraka tamin’ny toe-javatra no namolavola ny dia faharoa, tahaka ny paikady tsotra hitodihana miankandrefana. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 07
I Paoly tao Atena sy Korinto
Asehon’i Atena sy Korinto fa nampifanaraka ny fandresen-dahatra ampahibemaso nataony tamin’ny mpihaino i Paoly, sady nitazona ny fitsanganana amin’ny maty sy ny fananganana fiarahamonina maharitra ho ivon’ny hafatra. Araho ny lalana naleha, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina ianteherana ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 08
I Paoly tao Efesosy
Tao Efesosy no nitoeran’i Paoly ela indrindra mba hampianatra, araka ny tantara voarakitra. Nifanojo tao ny hery ara-panahy, ny varotra, ny maha-izy azy ny tanàna ary ny fanoratana taratasy. Fantaro ny lalana nodiavina, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina mifandraika amin’izany ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 09
Ny dia farany nataon’i Paoly nankany Jerosalema
Ny dia farany nataon’i Paoly fony izy mbola afaka dia nentin’ny fanangonam-bola, ny fanaovam-beloma ary ny fahavononany hatrany hanohy na dia efa voalaza mialoha aza ny fijaliana. Fantaro ny lalana nodiavina, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina mifandraika amin’izany ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 10
Ny fisamborana an’i Paoly tao Jerosalema
Ny tsaho, ny maha-izy azy ny olona ary ny herisetra nataon’ny vahoaka no nitarika ny fisamborana an’i Paoly. Ny fitazonana azy teo ambany fahefana romanina avy eo no nampandroso ny tantara nankany Roma. Fantaro ny lalana nodiavina, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina mifandraika amin’izany ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 11
Ny fitsarana an’i Paoly tao Kaisaria
Ny fotoam-pitsarana tao Kaisaria dia mampiseho ny fahataran’ny raharaham-pitsarana, ny kajikajy politika ary ny fomba nampifantohan’i Paoly indray ny raharahany tamin’ny fitsanganana amin’ny maty. Fantaro ny lalana nodiavina, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina mifandraika amin’izany ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 12
Ny dian’i Paoly nankany Roma sy ny faharendrehan’ny sambo
Ny Asan’ny Apostoly 27–28 dia mampifangaro fahatsiarovana momba ny fandehanana an-dranomasina izay tena feno antsipiriany sy tantara ara-teolojia momba ny fiarovana ny aina, izay mifarana amin’ny fitoriana ampahibemaso ao Roma. Fantaro ny lalana nodiavina, ny daty, ny andinin-tSoratra Masina mifandraika amin’izany ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
- 13
I Paoly taorian’ny Asan’ny Apostoly sy ny lovantsofina momba ny fahafatesany ho maritiora
Ny fanompoana taorian’ny Asan’ny Apostoly sy ny fanagadrana farany tao Roma dia mandrafitra filaharan-javatra nentim-paharazana izay azo inoana, mifototra amin’ny taratasy iadian-kevitra sy ny fijoroana ho vavolombelona tatỳ aoriana. Fantaro ny daty, ny andinin-tSoratra Masina mifandraika amin’izany ary ny hevitra mbola iadian-kevitra.
Nahoana no dingana telo ambin’ny folo fa tsy dia telo
Ny fanisana mahazatra hoe dia misionera telo dia fomba fampianarana, fa tsy fizarana voalazan’ny Asan’ny Apostoly. Ny boky dia mitantara fiaingana sy fiverenana izay natambatry ny mpamaky tatỳ aoriana. Mahasoa izany fomba izany, nefa manafina ireo fotoana tsy mifanaraka amin’ilay lamina: ny taona talohan’i Damaskosy, ny fotoana lava tsy misy fitantarana tany Arabia sy Kilikia, ny fivoriana tany Jerosalema, ny fisamborana, ny fitsarana ary ny dia teo ambany fiambenana.
Manaraka ny filaharan’ny zava-nitranga ireo torolalana telo ambin’ny folo ireo, mba handinihana ireo dingana mazàna avela tahaka ireo tranga malaza. Ny taona tsy dia fantatra teo anelanelan’ny fiovam-po sy ny dia voalohany no ohatra tsara indrindra: anisan’ny fotoana tsy dia tantaraina nefa tena namolavola ny tantara manontolo izy ireo.
Izay lazain’ny torolalana tsirairay
Manavaka karazana filazana telo ny torolalana tsirairay. Ny voalaza mivantana dia izay lazain’ny Asan’ny Apostoly na ny taratasy. Ny fanarenana ny tantara dia ny daty sy ny lalana nofidin’ny tetikasa handaminana ireo porofo ireo. Ny lovantsofina dia fijoroana vavolombelona tatỳ aoriana, ivelan’ny fitantaran’ny Asan’ny Apostoly. Saika ny zavatra rehetra momba ny fahafatesan’i Paoly no anisan’izany.
Tena ilaina io fanavahana io. Ny torolalana izay mampiseho ny fahafatesana ho maritiora tamin’ny andron’i Nero amin’ny fahatokisana mitovy amin’ny tanàna voatonona ao amin’ny Asan’ny Apostoly dia mamadika an-kolaka ny lovantsofina ho zava-misy. Raha tena tsy itovizan-kevitra ny loharano, toy ny datin’ny Galatiana na ny fonja niavian’ny taratasin’ny fahababoana, dia tononin’ny torolalana ny mety ho safidy hafa, fa tsy misafidy mangina.
Fanontaniana mahazatra
Inona avy ireo dia misionera telo nataon’i Paoly?
Ny voalohany dia namakivaky an’i Kyprosy ary avy eo ny faritra atsimon’i Asia Minora. Ny faharoa dia tonga tany Makedonia sy Akaia, ary nijanona ela tany Korinto. Ny fahatelo dia nifantoka tamin’ny fijanonana efa ho telo taona tany Efesosy, talohan’ny dia nitondra ny fanangonam-bola ho any Jerosalema.
Hafiriana no naharetan’ny dian’i Paoly?
Manodidina ny roapolo taona nanaovana dia mavitrika. Ny teboka azo antoka indrindra dia ny nisehoany teo anatrehan’i Galiona tany Korinto, satria ny soratra tany Delfy no mamaritra ny fotoam-piasan’i Galiona ho prokonsily manodidina ny taona 51–52 taor. J.K. Avy amin’io no anarenana ny daty manodidina, izay marihina ho tombanana.
Inona no nitranga tamin’i Paoly taorian’ny fiafaran’ny Asan’ny Apostoly?
Ny Asan’ny Apostoly dia mifarana amin’i Paoly voatana tao an-trano tany Roma, mitory tsy misy sakana. Tsy mitantara didim-pitsarana na fahafatesana izy. Ny dia tatỳ aoriana sy ny fahafatesana ho maritiora tamin’ny andron’i Nero dia avy amin’ny taratasy pastoraly sy ny fijoroana vavolombelona kristiana fahiny. Asehon’ny tetikasa ho lovantsofina izany, fa tsy tohin’ny tantara voalazan’ny Asan’ny Apostoly.
Boky sy loharano nampiasaina
- Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
- Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
- Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.