Mankanesa amin’ny votoaty
PLTaratasy nosoratan’i Paoly
Malagasy
Midira ao amin’ny tantara →

Torolalana momba ny taratasy · tokony ho 54–55 taor. J.K.

1 Korintiana

Tokony hovakina ho taratasy ho an’ny fiaraha-monina iray voafaritra ny 1 Korintiana, vao raisina ho fitambarana teny nalaina misaraka.

Noforonin’i Thomas Diong sy tantanany · Nohavaozina tamin’ny

Valiny mivantana

Nahoana i Paoly no nanoratra ny 1 Korintiana, ary inona amin’ny toe-javatra na ny mpanoratra azy no mbola iadian-kevitra?

Mamaly fiangonana manan-karena amin’ny fanomezam-pahasoavana nefa misara-bazana ny 1 Korintiana, ka miresaka fifandirana, fanompoam-pivavahana, fitondran-tena momba ny vatana, fitsanganana amin’ny maty ary fanangonam-bola ho an’i Jerosalema.

Lafiny iray amin’ny fifanakalozana mitohy ihany ny taratasy; ampahany ihany àry no hita amin’ny fanontanian’ny Korintiana sy ny toe-javatra ara-tsosialy.

Daty
tokony ho 54–55 taor. J.K.

Haavon’ny fahazoana antoka Voalaza mazava

Mbola tombanana ny taona marina tao anatin’ny fanompoana maharitra nataon’i Paoly tany Efesosy.
Toerana
Efesosy

Haavon’ny fahazoana antoka Voalaza mazava

Mbola tombanana ny taona marina tao anatin’ny fanompoana maharitra nataon’i Paoly tany Efesosy.
Mpandray

Miantefa amin’ny fiangonana any Korinto ny taratasy, izay ahitana fifaninanana manodidina ny mpampianatra sy fifanenjanana momba ny sata eo amin’ny fiainana iombonana.

Toe-javatra

Mamaly tatitra sy fanontaniana an-tsoratra i Paoly mba hanorenana fiangonana tarihin’ny hazo fijaliana, ny fitiavana, ny fanompoam-pivavahana mampandroso ny hafa ary ny fanantenana ny fitsanganana amin’ny maty.

Dia

I Paoly tao Efesosy

Ny Asan’ny Apostoly sy ny dia

Mitantara ny fanompoana maharitra nataon’i Paoly tany Efesosy ny Asan’ny Apostoly, mifanaraka amin’ny fahafahana miasa, ny fanoherana ary ny drafitry ny dia eo amin’ny faran’ny taratasy.

Talohan’izay sy taorian’izay

  • Voalaza mazava
  • Tsoahina avy amin’ny porofo
  • Tsy azo antoka

  1. tokony ho 52 taor. J.K.

    Niondrana tany Kenkrea izy, nijanona vetivety tany Efesosy, niakatra niarahaba ny fiangonana, avy eo nidina tany Antiokia.

    Kenkrea · Efesosy · Kaisaria · Jerosalema · Antiokia

    Voalaza mazava

  2. tokony ho 52/53 taor. J.K.

    Nanomboka ny dia misionera fahatelo izy ary nampahery ny mpianatra tany Galatia sy Frygia.

    Antiokia · Galatia · Frygia

    Voalaza mazava

  3. tokony ho 52/53–55/56 taor. J.K.

    Nampianatra roa taona tao amin’ny sekolin’i Tyrano izy; niely nanerana an’i Asia ny teny, ary nodorana ny boky momba ny ody.

    Efesosy

    Voalaza mazava

  4. tokony ho 54/55 taor. J.K.

    Nanoratra ny 1 Korintiana tany Efesosy izy, izay toa niverenan’i Apolosy hiaraka taminy (1 Korintiana 16:12). Manoloana ny fisarahan’ny mpomba azy sy ny mpomba an’i Apolosy na Kefasy, dia nampiasa ny sarin’ny fambolena sy fanondrahana izy: Andriamanitra irery no mampitombo.

    Efesosy

    Voalaza mazava

  5. tokony ho 55/56 taor. J.K.

    Nanao fitsidihana nampahory tany Korinto izy ary nandefa taratasy henjana, izay tsy voatahiry intsony.

    Efesosy · Korinto

    Tsoahina avy amin’ny porofo

  6. tokony ho 55/56 taor. J.K.

    Nanetsika korontana momba an’i Artemisy ny mpanefy volafotsy; niala tany Efesosy i Paoly ka nankany Makedonia.

    Efesosy

    Voalaza mazava
1 Korintiana — Talohan’izay sy taorian’izay1. tokony ho 52 taor. J.K.: Niondrana tany Kenkrea izy, nijanona vetivety tany Efesosy, niakatra niarahaba ny fiangonana, avy eo nidina tany Antiokia. 2. tokony ho 52/53 taor. J.K.: Nanomboka ny dia misionera fahatelo izy ary nampahery ny mpianatra tany Galatia sy Frygia. 3. tokony ho 52/53–55/56 taor. J.K.: Nampianatra roa taona tao amin’ny sekolin’i Tyrano izy; niely nanerana an’i Asia ny teny, ary nodorana ny boky momba ny ody. 4. tokony ho 54/55 taor. J.K.: Nanoratra ny 1 Korintiana tany Efesosy izy, izay toa niverenan’i Apolosy hiaraka taminy (1 Korintiana 16:12). Manoloana ny fisarahan’ny mpomba azy sy ny mpomba an’i Apolosy na Kefasy, dia nampiasa ny sarin’ny fambolena sy fanondrahana izy: Andriamanitra irery no mampitombo. 5. tokony ho 55/56 taor. J.K.: Nanao fitsidihana nampahory tany Korinto izy ary nandefa taratasy henjana, izay tsy voatahiry intsony. 6. tokony ho 55/56 taor. J.K.: Nanetsika korontana momba an’i Artemisy ny mpanefy volafotsy; niala tany Efesosy i Paoly ka nankany Makedonia.
  1. Kenkrea · Efesosy · Kaisaria · Jerosalema · Antiokiatokony ho 52 taor. J.K.
  2. Antiokia · Galatia · Frygiatokony ho 52/53 taor. J.K.
  3. Efesosytokony ho 52/53–55/56 taor. J.K.
  4. Efesosytokony ho 54/55 taor. J.K.
  5. Efesosy · Korintotokony ho 55/56 taor. J.K.
  6. Efesosytokony ho 55/56 taor. J.K.

Izay asehon’ny lahatsoratra mazava

Mamaly fiangonana manan-karena amin’ny fanomezam-pahasoavana nefa misara-bazana ny 1 Korintiana, ka miresaka fifandirana, fanompoam-pivavahana, fitondran-tena momba ny vatana, fitsanganana amin’ny maty ary fanangonam-bola ho an’i Jerosalema.

1 Korintiana 1:10–17; 6:1–11; 11:17–34 · 1 Korintiana 7:1; 11:17–34; 15:1–58; 16:1–4

Lafiny iray amin’ny fifanakalozana mitohy ihany ny taratasy; ampahany ihany àry no hita amin’ny fanontanian’ny Korintiana sy ny toe-javatra ara-tsosialy.

Miantefa amin’ny fiangonana any Korinto ny taratasy, izay ahitana fifaninanana manodidina ny mpampianatra sy fifanenjanana momba ny sata eo amin’ny fiainana iombonana.

1 Korintiana 1:10–17; 6:1–11; 11:17–34 · 1 Korintiana 1:11; 4:17; 16:10–12

Tsy azo averina fantarina avokoa ireo vondrona voatonona, ary tsy azo heverina fa nitovy ny fiantraikan’ny olana tsirairay tamin’ny fiangonana manontolo.

Mamaly tatitra sy fanontaniana an-tsoratra i Paoly mba hanorenana fiangonana tarihin’ny hazo fijaliana, ny fitiavana, ny fanompoam-pivavahana mampandroso ny hafa ary ny fanantenana ny fitsanganana amin’ny maty.

1 Korintiana 7:1; 11:17–34; 15:1–58; 16:1–4 · 1 Korintiana 1:10–17; 6:1–11; 11:17–34

Tsy azo aorina indray mihoatra noho izay lazain’ny taratasy ny filaharan’ny tatitra voaray sy ny votoatiny feno.

Milaza i Paoly fa hijanona any Efesosy, ary Korinto no tanànan’ny mpandray; i Kloa, i Apolosy ary i Timoty dia mampahafantatra ireo olona ao amin’ny fifandirana sy ny fifandraisana an-taratasy.

1 Korintiana 1:11; 4:17; 16:10–12 · 1 Korintiana 1:10–17; 6:1–11; 11:17–34 · 1 Korintiana 16:5–12

Tsy voalaza feno ny toerana nisy an’i Kloa sy ny andraikitry ny iraka tsirairay.

Tsy misy adihevitra lehibe momba ny nanoratan’i Paoly mivantana azy sy ny toerana Efesosy; eto dia ampiasaina ny taona 54–55 ao anatin’io fotoana fanompoana voapetraka tsara io.

1 Korintiana 16:5–12

Amin’ny filaharan’ny fotoana hafa ampitahain’i Brown dia apetraka amin’ny faran’ny 56 na ny fiandohan’ny 57 taorian’i Kristy ny taratasy; tsy manova ny toerana Efesosy na ny filaharana ankapobeny ny fanovana ny taona.

Olona sy toerana

  • Paolympanoratra sy mpampianatra
  • Kloaolona mifandray amin’ny tatitra avy any Korinto
  • ApolosyMpampianatra tononina anarana ao amin’ny fisaratsarahan’ny fiangonana
  • Timotympiara-miasa ao anatin’ny drafitry ny dian’i Paoly

Efesosy · Korinto

Fanorenana indray ny tantara heverina ho azo inoana indrindra

Manana porofo matanjaka ny fametrahana azy any Efesosy, manodidina ny taona 54–55 taorian’i Kristy, noho ny fikasan’i Paoly hijanona any sy ny toe-javatra amin’ny dia fahatelo.

1 Korintiana 16:5–12

Mbola tombanana ny taona marina tao anatin’ny fanompoana maharitra nataon’i Paoly tany Efesosy.

Famakiana hafa azo inoana

Taona akaiky hafa tany Efesosy

Ny filaharan’ny fotoana lehibe iray hafa dia mametraka ny taratasy amin’ny faran’ny 56 na fiandohan’ny 57, ka mbola any Efesosy ny toerana.

Mbola mialoha ny fitsidihana nampalahelo sy ny 2 Korintiana ny taratasy; ny daty marina no tsy mitovy.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Antony tsy itovian’ny famakiana Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa taratasy tsy iadian-kevitra nosoratan’i Paoly ny 1 Korintiana. Nosoratana tany Efesosy tokony ho 54–55 taor. J.K. izy, rehefa nanomana dia hafa sy namaly ny vaovao sy fanontaniana avy any Korinto i Paoly.

Loharano

Lahatsoratra fahiny

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Ny taratasin’i Paoly
  2. Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Asan’ny Apostoly

Fikarohana akademika

  1. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
    • Toko 22, «1 Korintiana», «Fanadihadiana ankapobeny ny hafatra»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
    • Toko 22, «1 Korintiana», «Famintinana ny fampahalalana fototra»: «Daty» sy «Ny maha-tena izy sy ny mpanoratra»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
    • Toko 22, «1 Korintiana», «Ny tontolo manodidina»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Jerome Murphy-O’Connor, Paul: A Critical Life (Oxford University Press, 1996).
    • Toko 1, «Ny rafitry ny filaharan’ny fotoana», «Ny porofo avy amin’ny taratasin’i Paoly» sy «Ny porofo avy amin’ny Asan’ny Apostoly»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4
  1. v1.2.0-evidence.20260902.4 ·
Antony tsy itovian’ny famakiana · Fitsipika momba ny fanitsiana sy ny fanavaozana

Fitaovana enti-mampianatra

Fampahafantarana fohy mifototra amin’ny loharano, hoenti-mandalina ity taratasy ity ao an-dakilasy, ao anaty vondrona na amin’ny famakiana manokana.

Drafitra fampianarana mandritra ny folo minitra

  1. Mamaly fiangonana manan-karena amin’ny fanomezam-pahasoavana nefa misara-bazana ny 1 Korintiana, ka miresaka fifandirana, fanompoam-pivavahana, fitondran-tena momba ny vatana, fitsanganana amin’ny maty ary fanangonam-bola ho an’i Jerosalema.
  2. Tafiditra amin’ny fotoana tany Efesosy ny taratasy, alohan’ny fifandraisana nampalahelo tamin’i Korinto, ny niaingan’i Paoly ho any Makedonia ary ny fanoratana ny 2 Korintiana.
  3. Manana porofo matanjaka ny fametrahana azy any Efesosy, manodidina ny taona 54–55 taorian’i Kristy, noho ny fikasan’i Paoly hijanona any sy ny toe-javatra amin’ny dia fahatelo.
  4. Ny filaharan’ny fotoana lehibe iray hafa dia mametraka ny taratasy amin’ny faran’ny 56 na fiandohan’ny 57, ka mbola any Efesosy ny toerana.

Fanontaniana ifanakalozan-kevitra

  • Nahoana no nosoratana ity taratasy ity?
  • Inona no azo hamarinina, ary aiza no tsy itovian’ny famakiana amim-pitandremana?

Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4 · Fampiasana indray sy fanononana ny loharano · PaulineLetters.com

Daty
tokony ho 54–55 taor. J.K.
Toerana nanoratana
Efesosy
Mpanoratra
Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa nosoratan’i Paoly
Fahatokisana ny fanombanana ny toe-javatra
Efesosy, tokony ho 54–55 taor. J.K. (fanombanana miorina tsara)
Andininy fototra
Eo am-panokafana…
1 Korintiana 13:13 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo
Sora-tanana tranainy indrindra aseho
Papyrus 46, tokony ho 200 taor. J.K.

Toe-javatra sy hevi-dehibe

Ho an’ny fiangonana mizarazara nefa manan-karena fanomezam-pahasoavana any Korinto: momba ny firaisana, ny fitiavana ary ny fitsanganana amin’ny maty.

Fiaraha-monina mizarazara no valian’ny 1 Korintiana, fa tsy fanontaniana an-tsaina iray monja. Ny vaovao avy amin’ny ankohonan’i Kloa dia miresaka teny filamatra mifaninana, fifaninanana amin’ny toerana ara-tsosialy, fahalotoam-pitondran-tena lehibe ary fitoriana eo amin’ny mpino. Mamaly i Paoly amin’ny fampifanandrinana ny hazo fijaliana amin’ny fahendrena sy ny hery tian’ny tao Korinto. Tsy mamafa ny fahasamihafana ny fiantsoany ho amin’ny firaisana: angatahiny ny vondrona tsirairay hanaiky fa an’Andriamanitra ny fiangonana, fa tsy an’ny mpampianatra ankafiziny indrindra.

Misy fomba fiteny miverimberina mampiditra lohahevitra vaovao tsirairay, ka mampiseho fa valian’i Paoly ny fanontaniana nalefan’ny Korintiana momba ny fanambadiana, ny hanina mifandray amin’ny sampy, ny fanompoam-pivavahana, ny fanomezam-pahasoavana ary ny fanangonam-bola ho an’i Jerosalema. Fanazavana mikarakara ny fiangonana ireo valiny, fa tsy fitsipika misavoritaka. Apetraka eo ambany fitiavana ny fahalalana, eo ambany andraikitra amin’ny hafa ny fahafahana, ary tombanana araka ny fahaizany mampandroso ny fiangonana tafangona ny fanomezam-pahasoavana. Ao anatin’io fanitsiana maharitra ny fanompoam-pivavahana lasa fifaninanana io ilay tononkalo malaza momba ny fitiavana.

Ampifandraisin’ity torolalana ity amin’ny filaharan’ny dia ny 1 Korintiana, satria anatin’ny tambajotra velona ny anarana, ny drafitra, ny fifandirana ary ny fiarahabana ao aminy. Ao anatin’izany fivoarana manontolo izany no vakina ny andininy fototra, 1 Korintiana 13:13, fa tsy ho teny filamatra misaraka.

Fizotry ny fotoana sy porofo avy amin’ny sora-tanana

Ny fitsanganana amin’ny maty no iafaran’ny taratasy, fa tsy fanampiny. Ampahatsiahivin’i Paoly ny fanambarana noraisiny momba ny fahafatesan’i Kristy, ny nandevenana azy, ny fisehoany ary ny fitsanganany; avy eo hazavainy fa miankina tanteraka amin’izany ny fitsanganan’ny vatan’ny mpino amin’ny hoavy. Mampifandray ny alahelo ankehitriny amin’ny fanantenana ho avy ny sarin’ny voaloham-bokatra. Ny vatana voaova kosa mamaly fiangonana alaim-panahy hanasaraka ny fiainana ara-panahy amin’ny fahatokiana iainana amin’ny vatana.

Mazava amin’ny fomba tsy mahazatra ny toe-javatra any Efesosy. Milaza i Paoly fa hijanona ao hatramin’ny Pentekosta, miresaka mpanohitra maro sy varavarana misokatra ho an’ny asany, ary manoritra drafitra momba an’i Timoty sy Apolosy izay mifanaraka amin’ny tambajotra tantarain’ny Asan’ny Apostoly 18–19. Miresaka taratasy taloha tsy voatahiry koa izy, ary mampiseho fifanoratana maharary hafa ny 2 Korintiana. Noho izany, fotoana voatahiry tao anatin’ny fifandraisana lava sy sarotra kokoa ny 1 Korintiana.

Ny Papyrus 46 (P46), izay tombanana ho tamin’ny 200 taor. J.K. ary mifandray amin’ny tranombokin’ny Oniversiten’i Michigan, no sora-tanana aseho ho an’ity taratasy ity. Aseho ny lahatsoratra. Maneho ny fitahirizana ny lahatsoratra ao amin’izany lovantsofin’ny sora-tanana izany ny sary; tsy manaporofo ny daty na ny toerana anombanana fa nanoratana azy izy.

Mpanoratra sy daty

Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa taratasy tsy iadian-kevitra nosoratan’i Paoly ny 1 Korintiana. Nosoratana tany Efesosy tokony ho 54–55 taor. J.K. izy, rehefa nanomana dia hafa sy namaly ny vaovao sy fanontaniana avy any Korinto i Paoly.

Fanontaniana mahazatra

Oviana no nosoratana ny 1 Korintiana?

Tokony ho 54–55 taor. J.K., tany Efesosy, nandritra ny fijanonana lava tantarain’ny Asan’ny Apostoly. Milaza i Paoly fa hijanona ao hatramin’ny Pentekosta izy, ary miresaka ny drafitra momba an’i Timoty sy Apolosy, izay mifanaraka amin’ny tambajotra ao amin’ny Asan’ny Apostoly 18–19. Ny soratra momba an’i Galiona no vatofantsiky ny fizotry ny fotoana manodidina izany.

Iza no nanoratra ny 1 Korintiana?

I Paoly, ary voatonona miaraka aminy ao amin’ny fiarahabana i Sostena. Anisan’ireo taratasy fito izay zara raha iadian-kevitra ny mpanoratra azy izy ity. Mifanaraka amin’io vondrona io ny fomba fanoratra, ny fanazavana ary ny toe-javatra.

Nisy taratasy taloha kokoa ho any Korinto ve?

Eny, saingy tsy voatahiry. Miresaka taratasy efa nosoratany ho azy ireo i Paoly, ary mampiseho fifanoratana maharary hafa tatỳ aoriana ny 2 Korintiana. Ny taratasy roa voatahiry dia fotoana roa tao anatin’ny fifanoratana lava sy sarotra kokoa.

Momba ny inona ny 1 Korintiana?

Momba ny fiaraha-monina mizarazara noho ny saranga, ny fanarahana mpampianatra ary ny fahalalana. Ampitahain’i Paoly amin’ny fahendrena sy ny hery tian’ny tao Korinto ny hazo fijaliana, apetrany eo ambany fitiavana ny fahalalana, ary faranany amin’ny fitsanganana amin’ny maty, fototry ny zavatra hafa rehetra.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Mombamomba ny Papyrus 46 sy ny Codex Sinaiticus, ny toerana itahirizana azy, ny loharanon’ny sary ary ny zon’ny sary ao amin’ny lisitry ny sora-tanana ao amin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly.
  4. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
  5. E. P. Sanders, Paul: The Apostle’s Life, Letters, and Thought (Fortress Press, 2015).
Adiresy ofisialin’ny pejy