Mankanesa amin’ny votoaty
PLTaratasy nosoratan’i Paoly
Malagasy
Midira ao amin’ny tantara →

Torolalana momba ny taratasy · tokony ho 56–57 taor. J.K.

Romana

Tokony hovakina ho taratasy ho an’ny fiaraha-monina iray voafaritra ny Romana, vao raisina ho fitambarana teny nalaina misaraka.

Noforonin’i Thomas Diong sy tantanany · Nohavaozina tamin’ny

Valiny mivantana

Nahoana i Paoly no nanoratra ny Romana, ary inona amin’ny toe-javatra na ny mpanoratra azy no mbola iadian-kevitra?

Manazava ny Filazantsaran’i Paoly amin’ireo mpino any Roma, izay mbola tsy notsidihiny, ny Romana, sady manomana dia amin’ny alalan’i Jerosalema ary avy eo mankany andrefana.

Milaza ny drafitra ny taratasy, nefa tsy manome daty marina amin’ny kalandrie na manondro amim-pahazoana antoka izay nitondra azy.

Daty
tokony ho 56–57 taor. J.K.

Haavon’ny fahazoana antoka Tsoahina avy amin’ny porofo

Tsy tononin’ny taratasy ny tanàna nanoratana azy. Mametraka io tontolon’i Korinto io aloha na aoriana kely ny fampitahan’i Brown ny filaharan’ny fotoana; mifandray amin’i Foiby ny tanàna akaiky Kenkrea, nefa tsy voamarina manokana ho toerana nanoratana azy.
Toerana
Korinto

Haavon’ny fahazoana antoka Tsoahina avy amin’ny porofo

Tsy tononin’ny taratasy ny tanàna nanoratana azy. Mametraka io tontolon’i Korinto io aloha na aoriana kely ny fampitahan’i Brown ny filaharan’ny fotoana; mifandray amin’i Foiby ny tanàna akaiky Kenkrea, nefa tsy voamarina manokana ho toerana nanoratana azy.
Mpandray

Ny mpandray dia tambajotran’ny mpino Jiosy sy jentilisa any Roma, mifandray amin’ny olona maro voatonona anarana sy fiangonana mivory an-trano.

Toe-javatra

Manazava ny Filazantsarany i Paoly, mikatsaka firaisana eo amin’ny mpino Jiosy sy jentilisa, mangataka vavaka ho an’i Jerosalema ary manantena fanohanana ny asa fitoriany mankany Espaina.

Dia

Ny dia farany nataon’i Paoly nankany Jerosalema

Ny Asan’ny Apostoly sy ny dia

Mametraka an’i Paoly any Gresy alohan’ny dia ho any Jerosalema ny Asan’ny Apostoly; mifanaraka amin’io dingana amin’ny dia fahatelo io ny drafitra sy ny fanangonam-bola ao amin’ny Romana.

Talohan’izay sy taorian’izay

  • Voalaza mazava
  • Tsoahina avy amin’ny porofo
  • Tsy azo antoka

  1. tokony ho 55/56 taor. J.K.

    Nanetsika korontana momba an’i Artemisy ny mpanefy volafotsy; niala tany Efesosy i Paoly ka nankany Makedonia.

    Efesosy

    Voalaza mazava

  2. tokony ho 55/56 taor. J.K.

    Nisy varavarana nisokatra tany Troasy; nitohy tany Makedonia izy, ary nitondra vaovao tsara tany aminy i Titosy. Nanoratra ny 2 Korintiana izy, niaro ny fanompoany tamin’ny mpifaninana nantsoiny hoe apostoly sandoka sy apostoly ambony amin’ny fomba maneso, ary nirehareha tamin’ny fahalemeny.

    Troasy · Makedonia

    Voalaza mazava

  3. tokony ho 55/56 taor. J.K.

    Nampahery ny mpino tany Makedonia izy, nandamina ny fanangonam-bola, ary nanao ny fanompoany hatrany Ilyrikoma.

    Makedonia · Ilyrikoma

    Tsoahina avy amin’ny porofo

  4. tokony ho 56/57 taor. J.K.

    Nijanona telo volana tany Gresy izy, nanoratra ny Romana, ary nanova ny lalana hiverenany noho ny teti-dratsy.

    Korinto · Kenkrea

    Voalaza mazava

  5. tokony ho 57 taor. J.K.

    Niondrana tany Filipy izy; tany Troasy i Eotyko no nianjera avy teo am-baravarankely ka naverina ho velona.

    Filipy · Troasy

    Voalaza mazava

  6. tokony ho 57 taor. J.K.

    Nanaraka ny morontsiraka izy, nandalo teo akaikin’i Efesosy, ary nikasa ho tonga tany Jerosalema talohan’ny Pentekosta.

    Asosy · Mitylena · Kio · Samo · Mileto

    Voalaza mazava
Romana — Talohan’izay sy taorian’izay1. tokony ho 55/56 taor. J.K.: Nanetsika korontana momba an’i Artemisy ny mpanefy volafotsy; niala tany Efesosy i Paoly ka nankany Makedonia. 2. tokony ho 55/56 taor. J.K.: Nisy varavarana nisokatra tany Troasy; nitohy tany Makedonia izy, ary nitondra vaovao tsara tany aminy i Titosy. Nanoratra ny 2 Korintiana izy, niaro ny fanompoany tamin’ny mpifaninana nantsoiny hoe apostoly sandoka sy apostoly ambony amin’ny fomba maneso, ary nirehareha tamin’ny fahalemeny. 3. tokony ho 55/56 taor. J.K.: Nampahery ny mpino tany Makedonia izy, nandamina ny fanangonam-bola, ary nanao ny fanompoany hatrany Ilyrikoma. 4. tokony ho 56/57 taor. J.K.: Nijanona telo volana tany Gresy izy, nanoratra ny Romana, ary nanova ny lalana hiverenany noho ny teti-dratsy. 5. tokony ho 57 taor. J.K.: Niondrana tany Filipy izy; tany Troasy i Eotyko no nianjera avy teo am-baravarankely ka naverina ho velona. 6. tokony ho 57 taor. J.K.: Nanaraka ny morontsiraka izy, nandalo teo akaikin’i Efesosy, ary nikasa ho tonga tany Jerosalema talohan’ny Pentekosta.
  1. Efesosytokony ho 55/56 taor. J.K.
  2. Troasy · Makedoniatokony ho 55/56 taor. J.K.
  3. Makedonia · Ilyrikomatokony ho 55/56 taor. J.K.Fanorenana indray ny tantara araka ny fandikana
  4. Korinto · Kenkreatokony ho 56/57 taor. J.K.
  5. Filipy · Troasytokony ho 57 taor. J.K.
  6. Asosy · Mitylena · Kio · Samo · Miletotokony ho 57 taor. J.K.

Izay asehon’ny lahatsoratra mazava

Manazava ny Filazantsaran’i Paoly amin’ireo mpino any Roma, izay mbola tsy notsidihiny, ny Romana, sady manomana dia amin’ny alalan’i Jerosalema ary avy eo mankany andrefana.

Romana 1:1–7; 2:17–4:25; 11:13–32 · Romana 15:22–33

Milaza ny drafitra ny taratasy, nefa tsy manome daty marina amin’ny kalandrie na manondro amim-pahazoana antoka izay nitondra azy.

Ny mpandray dia tambajotran’ny mpino Jiosy sy jentilisa any Roma, mifandray amin’ny olona maro voatonona anarana sy fiangonana mivory an-trano.

Romana 1:1–7; 2:17–4:25; 11:13–32 · Romana 16:1–24

Tsy ampy hamerenana amin’ny antsipiriany ny haben’ny fiangonana mivory an-trano any Roma sy ny fandaminany ny taratasy iray.

Manazava ny Filazantsarany i Paoly, mikatsaka firaisana eo amin’ny mpino Jiosy sy jentilisa, mangataka vavaka ho an’i Jerosalema ary manantena fanohanana ny asa fitoriany mankany Espaina.

Romana 15:22–33 · Romana 1:1–7; 2:17–4:25; 11:13–32

Mbola fanontaniana momba ny fandikana ny lanja omen’ny taratasy ny fampianarana ho an’ny fiangonana sy ny fanomanana ny asa fitoriana.

Ao amin’ny tambajotran’i Paoly i Foiby avy any Kenkrea, i Tertio, i Gaio ary mpino maro any Roma.

Romana 16:1–24 · Romana 1:1–7; 2:17–4:25; 11:13–32 · Romana 16:1–2, 21–23

Ny taratasy ihany no ahafantarana ny olona sasany, ary tsy azo antoka ny fampitoviana azy amin’ny olona ao amin’ny loharano hafa.

Tsy misy adihevitra lehibe momba ny nanoratan’i Paoly mivantana azy. Ny taona 56–57 ampiasaina eto dia safidy ao anatin’ny fanorenana ara-tantara matanjaka mampifandray azy amin’i Korinto, fa tsy daty na toerana lazain’ny taratasy mazava.

Romana 16:1–2, 21–23

Ny filaharan’ny fotoana hafa dia mametraka io tontolon’i Korinto io amin’ny taona 55–56 taorian’i Kristy na amin’ny ririnin’ny 57–58; tsy ampy hamindrana ny toerana nanoratana azy any Kenkrea ny fifandraisan’i Foiby amin’io tanàna io.

Olona sy toerana

  • Paolympanoratra sady mikasa hanao dia
  • Foibympanompo atokisan’ny fiangonana any Kenkrea
  • Tertiompanoratra nandray ny teny notononina, voatonona anarana, izay nanoratra ny taratasy sy nanampy fiarahabana
  • Gaiompampiantrano tononina anarana ao amin’ny tambajotran’ny fiarahabana

Korinto · Kenkrea · Jerosalema · Roma

Fanorenana indray ny tantara heverina ho azo inoana indrindra

Ao amin’ny filaharan’ny fotoana ampiasaina eto, Korinto, manodidina ny taona 56–57 taorian’i Kristy, no toerana heverina ho azo inoana indrindra, amin’ny faran’ny asan’i Paoly tany amin’ny faritry ny Ranomasina Egea.

Romana 16:1–2, 21–23

Tsy tononin’ny taratasy ny tanàna nanoratana azy. Mametraka io tontolon’i Korinto io aloha na aoriana kely ny fampitahan’i Brown ny filaharan’ny fotoana; mifandray amin’i Foiby ny tanàna akaiky Kenkrea, nefa tsy voamarina manokana ho toerana nanoratana azy.

Famakiana hafa azo inoana

Daty akaiky hafa nandritra io dia io ihany

Ny fanorenana ara-tantara sasany dia mametraka ny Romana aloha na aoriana kely nandritra ny fijanonan’i Paoly tany Korinto, ka mbola mialoha ny dia ho any Jerosalema.

Miova ny taona marina, nefa mbola mialoha ny dia ho any Jerosalema ny taratasy, fa tsy aorian’ny fahababoana tany Roma.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Antony tsy itovian’ny famakiana Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa taratasy tsy iadian-kevitra ho an’i Paoly ny Romana. Ny drafitry ny diany sy ny tambajotran’ny fiarahabana no mahatonga an’i Korinto, tokony ho 56–57 taor. J.K., ho fanombanana lehibe. Miditra amin’ny porofo amin’ny alalan’i Foiby i Kenkrea, izay eo akaiky; tsy milaza azy manokana ho toerana nanoratana ny taratasy ilay lahatsoratra. Milaza ny tenany ho mpitan-tsoratra nandray ny taratasy sy nanampy ny fiarahabany i Tertio.

Loharano

Lahatsoratra fahiny

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Ny taratasin’i Paoly
  2. Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Asan’ny Apostoly

Fikarohana akademika

  1. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
    • Toko 24, «Romana», «Fanadihadiana ankapobeny ny hafatra»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
    • Toko 24, «Romana», «Famintinana ny fampahalalana fototra»: «Daty» sy «Ny maha-tena izy sy ny mpanoratra»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Jerome Murphy-O’Connor, Paul: A Critical Life (Oxford University Press, 1996).
    • Toko 1, «Ny rafitry ny filaharan’ny fotoana», «Ny porofo avy amin’ny taratasin’i Paoly» sy «Ny porofo avy amin’ny Asan’ny Apostoly»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4
  1. v1.2.0-evidence.20260902.4 ·
Antony tsy itovian’ny famakiana · Fitsipika momba ny fanitsiana sy ny fanavaozana

Fitaovana enti-mampianatra

Fampahafantarana fohy mifototra amin’ny loharano, hoenti-mandalina ity taratasy ity ao an-dakilasy, ao anaty vondrona na amin’ny famakiana manokana.

Drafitra fampianarana mandritra ny folo minitra

  1. Manazava ny Filazantsaran’i Paoly amin’ireo mpino any Roma, izay mbola tsy notsidihiny, ny Romana, sady manomana dia amin’ny alalan’i Jerosalema ary avy eo mankany andrefana.
  2. Apetraka aorian’ny dingana fanangonam-bola any Makedonia sy Korinto ny Romana, alohan’ny dia ho any Jerosalema sy ny fitazonana an’i Paoly tatỳ aoriana tany Roma tantarain’ny Asan’ny Apostoly.
  3. Ao amin’ny filaharan’ny fotoana ampiasaina eto, Korinto, manodidina ny taona 56–57 taorian’i Kristy, no toerana heverina ho azo inoana indrindra, amin’ny faran’ny asan’i Paoly tany amin’ny faritry ny Ranomasina Egea.
  4. Ny fanorenana ara-tantara sasany dia mametraka ny Romana aloha na aoriana kely nandritra ny fijanonan’i Paoly tany Korinto, ka mbola mialoha ny dia ho any Jerosalema.

Fanontaniana ifanakalozan-kevitra

  • Nahoana no nosoratana ity taratasy ity?
  • Inona no azo hamarinina, ary aiza no tsy itovian’ny famakiana amim-pitandremana?

Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4 · Fampiasana indray sy fanononana ny loharano · PaulineLetters.com

Daty
tokony ho 56–57 taor. J.K.
Toerana nanoratana
Korinto
Mpanoratra
Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa nosoratan’i Paoly
Fahatokisana ny fanombanana ny toe-javatra
Korinto, tokony ho 56–57 taor. J.K. (fanombanana miorina tsara)
Andininy fototra
Eo am-panokafana…
Romana 8:1 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo
Sora-tanana tranainy indrindra aseho
Papyrus 46, tokony ho 200 taor. J.K.

Toe-javatra sy hevi-dehibe

Ho an’ireo mpino any Roma izay mbola tsy nihaona taminy: ny fanazavany feno indrindra momba ny filazantsara.

Ho an’ny mpino ao amin’ny tanàna mbola tsy notsidihin’i Paoly ny Romana. Tsy toy ny taratasy ho an’ny fiangonana naoriny izy ity: manolotra ny filazantsarany amin’ny tambajotra ahitana mpino Jiosy sy tsy Jiosy, sady manomana ny fanohanan’izy ireo ny iraka any Espaina. Noho izany dia sady mikarakara ny fiangonana no manomana ny iraka ny votoatiny malalaka. Irin’i Paoly ny firaisana any Roma, ny vavaka ho an’ny fitsidihany mampidi-doza any Jerosalema, ary ny fiaraha-miasa amin’ny asa any andrefana kokoa.

Manomboka amin’ny toetry ny olombelona iombonana ny fanazavana, ary mitohy amin’ny fahatokian’Andriamanitra, i Abrahama, i Adama sy i Kristy, ny batisa, ny fiainana ao amin’ny Fanahy, Israely ary ny fiainam-piaraha-monina voaova. Tsy azo sarahina amin’izany fivoarana izany ny teny malaza ampiasain’i Paoly. Ny tsy fisian’ny fanamelohana ao amin’ny Romana 8 dia manaraka ny tolona ao amin’ny toko 7, ary manokatra ny fiainana tarihin’ny Fanahy, ny fijaliana, ny fanantenana ary ny fitiavan’Andriamanitra izay tsy misy afaka mampisaraka ny mpino aminy.

Ampifandraisin’ity torolalana ity amin’ny filaharan’ny dia ny Romana, satria anatin’ny tambajotra velona ny anarana, ny drafitra, ny fifandirana ary ny fiarahabana ao aminy. Ao anatin’izany fivoarana manontolo izany no vakina ny andininy fototra, Romana 8:1, fa tsy ho teny filamatra misaraka.

Fizotry ny fotoana sy porofo avy amin’ny sora-tanana

Manakana ny famakiana ny taratasy ho tantara izay anoloan’ny fiangonana fotsiny an’i Israely ny Romana 9–11. Maneho ny alahelony i Paoly, manazava avy amin’ny Soratra Masina, mampitandrina ny mpino tsy Jiosy tsy hirehareha, ary manamafy fa tsy azo ivalozana ny fanomezana sy ny fiantsoan’Andriamanitra. Noho izany dia ampahany fototra amin’ny Romana ny fifandraisan’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy, fa tsy fanamarihana ara-tantara madinika.

Avy amin’ny drafitry ny dia sy ny anarana ao amin’ny Romana 15–16 no anombanana fa tany Korinto no nanoratana azy. Mifandray amin’i Kenkrea, seranana atsinanan’i Korinto, i Foiby; mifanaraka amin’ny fifandraisana amin’i Korinto koa i Gaio sy Erasto. Mikasa ny hitondra ny fanangonam-bola ho any Jerosalema i Paoly, vao ho any Roma. Manohana ny daty tokony ho 56–57 taor. J.K. ireo famantarana ireo, saingy mbola fanombanana ny fotoana marina fa tsy daty omen’ny taratasy.

Ny Papyrus 46 (P46), izay tombanana ho tamin’ny 200 taor. J.K. ary mifandray amin’ny Chester Beatty Library any Dublin, no sora-tanana aseho ho an’ity taratasy ity. Misy ravin’ny P46 mitahiry ny Filipiana sy ny Kolosiana koa. Maneho ny fitahirizana ny lahatsoratra ao amin’izany lovantsofin’ny sora-tanana izany ny sary; tsy manaporofo ny daty na ny toerana anombanana fa nanoratana azy izy.

Mpanoratra sy daty

Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa taratasy tsy iadian-kevitra ho an’i Paoly ny Romana. Ny drafitry ny diany sy ny tambajotran’ny fiarahabana no mahatonga an’i Korinto, tokony ho 56–57 taor. J.K., ho fanombanana lehibe. Miditra amin’ny porofo amin’ny alalan’i Foiby i Kenkrea, izay eo akaiky; tsy milaza azy manokana ho toerana nanoratana ny taratasy ilay lahatsoratra. Milaza ny tenany ho mpitan-tsoratra nandray ny taratasy sy nanampy ny fiarahabany i Tertio.

Fanontaniana mahazatra

Oviana no nosoratana ny Romana?

Tokony ho 56–57 taor. J.K., tamin’ny faran’ny dia fahatelo. Tsy milaza daty ny taratasy. Avy amin’ny drafitry ny dia ny fanombanana: efa hitondra ny fanangonam-bola ho any Jerosalema i Paoly. Ampifandraisina amin’ny soratra momba an’i Galiona izany, izay mametraka ny fijanonany voalohany tany Korinto tokony ho 51–52 taor. J.K.

Ho an’iza ny Romana?

Ho an’ny mpino any Roma, tambajotra ahitana Jiosy sy tsy Jiosy izay mbola tsy nihaona tamin’i Paoly. Tsy mahazatra izany: ny taratasiny hafa dia ho an’ny fiangonana naoriny. Noho izany dia manolotra ny filazantsarany izy, fa tsy manitsy fiangonana efa fantany.

Taiza no nanoratana ny Romana?

Tany Korinto, araka ny famantarana ao amin’ny toko farany. Manolotra an’i Foiby i Paoly; mifandray amin’i Kenkrea, seranana atsinanan’i Korinto, izy. Mampita ny fiarahaban’i Gaio sy Erasto koa izy, ary mifanaraka amin’ny fifandraisana amin’i Korinto ireo anarana ireo.

Iza no nandray an-tsoratra ny Romana?

I Tertio, izay milaza ao amin’ny Romana 16:22 fa izy no nandray an-tsoratra ny taratasy. Notononin’i Paoly taminy izany. Fanao mahazatra tamin’izany fotoana izany io, ka tsy mahatonga an’i Tertio ho mpanoratra ny taratasy.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Mombamomba ny Papyrus 46 sy ny Codex Sinaiticus, ny toerana itahirizana azy, ny loharanon’ny sary ary ny zon’ny sary ao amin’ny lisitry ny sora-tanana ao amin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly.
  4. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
  5. E. P. Sanders, Paul: The Apostle’s Life, Letters, and Thought (Fortress Press, 2015).
Adiresy ofisialin’ny pejy