Mankanesa amin’ny votoaty
PLTaratasy nosoratan’i Paoly
Malagasy
Midira ao amin’ny tantara →

Torolalana momba ny taratasy · tokony ho 60–62 taor. J.K.

Efesiana

Tokony hovakina ho taratasy ho an’ny fiaraha-monina iray voafaritra ny Efesiana, vao raisina ho fitambarana teny nalaina misaraka.

Noforonin’i Thomas Diong sy tantanany · Nohavaozina tamin’ny

Valiny mivantana

Inona ny toe-javatra valian’ny Efesiana, ary inona amin’ny toe-javatra na ny mpanoratra azy no mbola iadian-kevitra?

Mampiseho ny fiangonana ho vahoaka nihavana ao amin’i Kristy ny Efesiana, indrindra amin’ny firaisan’ny Jiosy sy ny jentilisa ho olombelona vaovao iray.

Noho ny toetry ny fiandohana ankapobeny dia sarotra ny mamantatra raha tanàna iray ihany no nokendrena voalohany na nivezivezy tamin’ny fiangonana maro ny taratasy.

Daty
tokony ho 60–62 taor. J.K.

Haavon’ny fahazoana antoka Tsoahina avy amin’ny porofo

Samy naroso Roma, Kaisaria ary Efesosy; tsy azo antoka koa ny teny «any Efesosy» ho an’ny mpandray ao amin’ny sora-tanana fahiny sasany.
Toerana
Roma araka ny lovantsofina (iadian-kevitra ny mpanoratra sy ny toe-javatra)

Haavon’ny fahazoana antoka Tsoahina avy amin’ny porofo

Samy naroso Roma, Kaisaria ary Efesosy; tsy azo antoka koa ny teny «any Efesosy» ho an’ny mpandray ao amin’ny sora-tanana fahiny sasany.
Mpandray

Mpino tsy Jiosy no tena mpamaky heverina, izay mianatra mahatakatra ny fiainany vaovao iombonana amin’ny Israely ao amin’i Kristy.

Toe-javatra

Miantso ny mpamaky hiaina ilay fihavanana lazainy ny taratasy, amin’ny firaisana, fahamatorana, fahamarinana, fifampiahiana ary fanoherana ny hery manimba.

Dia

Ny dian’i Paoly nankany Roma sy ny faharendrehan’ny sambo

Ny Asan’ny Apostoly sy ny dia

Ny fitazonana tany Roma no fifandraisana nentim-paharazana amin’ny faran’ny Asan’ny Apostoly, ary i Tykiko no mampifandray ny Efesiana amin’ny tambajotran’i Kolosy.

Talohan’izay sy taorian’izay

  • Voalaza mazava
  • Tsoahina avy amin’ny porofo
  • Tsy azo antoka

  1. tokony ho 59/60 taor. J.K.

    Ny tafio-drivotra sy ny vaky sambo: velona avokoa ny olona 276 tao anaty sambo; avy eo ny kaikitry ny bibilava sy ny fanasitranana tany Malta.

    Malta

    Voalaza mazava

  2. tokony ho 60 taor. J.K.

    Avy tany Malta izy no nankany Italia ary nanaraka ny Lalana Apiana ho any Roma; tonga nitsena azy ny rahalahy.

    Malta · Syrakosa · Regioma · Potioly · Tsenan’i Apio · Tranombahiny Telo · Roma

    Voalaza mazava

  3. tokony ho 60–62 taor. J.K.

    Mifarana amin’ny fitazonana an’i Paoly tao an-trano tany Roma ny Asan’ny Apostoly. Fanarenana ara-tantara ny fampifandraisana ny taratasin’ny fahababoana amin’io fotoana io, fa tsy filazana mivantana ao amin’ny Asan’ny Apostoly.

    Roma

    Voalaza mazava

  4. tokony ho 60–62 taor. J.K.

    Milaza ny Filemona fa mandefa an’i Onesimosy hiverina any amin’i Filemona i Paoly. Mampiseho fifandraisana ny anarana iombonany amin’ny Kolosiana, nefa tsy manaporofo fandefasana niarahana, dia vita, na tanàna nigadrana.

    Tsoahina avy amin’ny porofo

  5. tokony ho 60–62 taor. J.K.

    Miresaka ny firaisana amin’i Kristy sy ny firaisan’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy ny Efesiana. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy, ny mpandray azy, ary ny toerana nigadrana.

    Tsoahina avy amin’ny porofo

  6. tokony ho 60–62 taor. J.K.

    Mampiseho ny fahababoana ho fampandrosoana ny Filazantsara ny Filipiana ary mirakitra ny hira momba an’i Kristy. Iadian-kevitra ny tanàna nigadrana.

    Tsoahina avy amin’ny porofo
Efesiana — Talohan’izay sy taorian’izay1. tokony ho 59/60 taor. J.K.: Ny tafio-drivotra sy ny vaky sambo: velona avokoa ny olona 276 tao anaty sambo; avy eo ny kaikitry ny bibilava sy ny fanasitranana tany Malta. 2. tokony ho 60 taor. J.K.: Avy tany Malta izy no nankany Italia ary nanaraka ny Lalana Apiana ho any Roma; tonga nitsena azy ny rahalahy. 3. tokony ho 60–62 taor. J.K.: Mifarana amin’ny fitazonana an’i Paoly tao an-trano tany Roma ny Asan’ny Apostoly. Fanarenana ara-tantara ny fampifandraisana ny taratasin’ny fahababoana amin’io fotoana io, fa tsy filazana mivantana ao amin’ny Asan’ny Apostoly. 4. tokony ho 60–62 taor. J.K.: Milaza ny Filemona fa mandefa an’i Onesimosy hiverina any amin’i Filemona i Paoly. Mampiseho fifandraisana ny anarana iombonany amin’ny Kolosiana, nefa tsy manaporofo fandefasana niarahana, dia vita, na tanàna nigadrana. 5. tokony ho 60–62 taor. J.K.: Miresaka ny firaisana amin’i Kristy sy ny firaisan’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy ny Efesiana. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy, ny mpandray azy, ary ny toerana nigadrana. 6. tokony ho 60–62 taor. J.K.: Mampiseho ny fahababoana ho fampandrosoana ny Filazantsara ny Filipiana ary mirakitra ny hira momba an’i Kristy. Iadian-kevitra ny tanàna nigadrana.
  1. Maltatokony ho 59/60 taor. J.K.
  2. Malta · Syrakosa · Regioma · Potioly · Tsenan’i Apio · Tranombahiny Telo · Romatokony ho 60 taor. J.K.
  3. Romatokony ho 60–62 taor. J.K.
  4. Milaza ny Filemona fa mandefa an’i Onesimosy hiverina any amin’i Filemona i Paoly. Mampiseho fifandraisana ny anarana iombonany amin’ny Kolosiana, nefa tsy manaporofo fandefasana niarahana, dia vita, na tanàna nigadrana.tokony ho 60–62 taor. J.K.
  5. Miresaka ny firaisana amin’i Kristy sy ny firaisan’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy ny Efesiana. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy, ny mpandray azy, ary ny toerana nigadrana.tokony ho 60–62 taor. J.K.
  6. Mampiseho ny fahababoana ho fampandrosoana ny Filazantsara ny Filipiana ary mirakitra ny hira momba an’i Kristy. Iadian-kevitra ny tanàna nigadrana.tokony ho 60–62 taor. J.K.

Izay asehon’ny lahatsoratra mazava

Mampiseho ny fiangonana ho vahoaka nihavana ao amin’i Kristy ny Efesiana, indrindra amin’ny firaisan’ny Jiosy sy ny jentilisa ho olombelona vaovao iray.

Efesiana 1:1–2; 2:11–22 · Efesiana 4:1–16; 5:1–6:20

Noho ny toetry ny fiandohana ankapobeny dia sarotra ny mamantatra raha tanàna iray ihany no nokendrena voalohany na nivezivezy tamin’ny fiangonana maro ny taratasy.

Mpino tsy Jiosy no tena mpamaky heverina, izay mianatra mahatakatra ny fiainany vaovao iombonana amin’ny Israely ao amin’i Kristy.

Efesiana 1:1–2; 2:11–22 · Efesiana 6:21–22

Mbola iadian-kevitra raha ho an’i Efesosy ihany ny taratasy na nivezivezy tamin’ny fiangonana maromaro.

Miantso ny mpamaky hiaina ilay fihavanana lazainy ny taratasy, amin’ny firaisana, fahamatorana, fahamarinana, fifampiahiana ary fanoherana ny hery manimba.

Efesiana 4:1–16; 5:1–6:20 · Efesiana 1:1–2; 2:11–22

Tsy mifandray amin’ny olana maika manokana tahaka ny taratasin’i Paoly maro ny tanjony, ka voafetra ny fanorenana ara-tantara momba ny krizy iray eo an-toerana.

Milaza an’i Paoly ho mpandefa voafonja ny taratasy ary manonona an’i Tykiko amin’ny famaranana; ny fihavanana eo amin’ny Jiosy sy ny jentilisa no ivon’ny fifandraisana ara-tsosialy resahiny.

Efesiana 6:21–22 · Efesiana 1:1–2; 2:11–22 · Efesiana 3:1; 6:20–22

Tsy azo antoka ny fifandraisana ara-tantara eo amin’ny tanàna voatonona sy ny mpamaky maro kokoa.

Mbola be adihevitra ny nanoratan’i Paoly mivantana azy sy ny mpandray; ny toerana nentim-paharazana Roma dia fanorenana ara-tantara misy fepetra, fa tsy vokatra voaporofo.

Efesiana 3:1; 6:20–22

Azo raisina amim-pahamatorana ny soso-kevitra fa mpiara-miasa akaiky tamin’i Paoly no mpanoratra na taratasy natao hivezivezy izy; fanorenana ara-tantara hafa misaraka ny toerana tamin’ny fahababoana.

Olona sy toerana

  • Paolympanoratra voatonona anarana araka ny famakiana nentim-paharazana
  • Tykikoiraka mifandray amin’ny famaranan’ny taratasy
  • Jentilisampamaky iresahana ho olona tany ivelany taloha nefa nampanakaikezina ankehitriny

Roma · Efesosy · Kaisaria

Fanorenana indray ny tantara heverina ho azo inoana indrindra

Ny fanorenana ara-tantara nentim-paharazana ampiasaina eto dia mametraka ny Efesiana any Roma, manodidina ny taona 60–62 taorian’i Kristy, ary mampifandray azy amin’ny fitazonana an-trano tantarain’ny Asan’ny Apostoly.

Efesiana 3:1; 6:20–22

Samy naroso Roma, Kaisaria ary Efesosy; tsy azo antoka koa ny teny «any Efesosy» ho an’ny mpandray ao amin’ny sora-tanana fahiny sasany.

Famakiana hafa azo inoana

Asan’ny mpiara-miasa tamin’i Paoly

Mpikaroka maro no mihevitra fa mpiara-miasa akaiky tamin’i Paoly no nanoratra ny Efesiana, nandray sy namelatra lohahevitra avy amin’ireo taratasy tsy iadian-kevitra.

Vakiana ho asa tatỳ aoriana ao amin’ny lovan’i Paoly àry izy, fa tsy taratasy nosoratan’i Paoly mivantana.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Taratasy natao hivezivezy

Ny tsy fisian’ny teny «any Efesosy» ao amin’ny sora-tanana fahiny sasany dia manohana ny famakiana ny Efesiana ho taratasy natao hivezivezy tamin’ny fiangonana maromaro.

Mbola manan-danja ny fifandraisana amin’i Efesosy, nefa tsy voatery io irery no toerana nandefasana azy voalohany.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Antony tsy itovian’ny famakiana Anisan’ny taratasy heverin’ny lovantsofina fa nosoratan’i Paoly ny Efesiana, saingy tena iadian-kevitra izany noho ny voambolana, ny fomba fanoratra ary ny fanazavana mivelatra momba ny fiangonana. Manomboka amin’i Paoly tany am-ponja any Roma ka hatramin’ny olona akaikiny nanoratra tamin’ny anarany na tao amin’ny lovantsofiny ny safidy atolotra.

Loharano

Lahatsoratra fahiny

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Ny taratasin’i Paoly
  2. Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Asan’ny Apostoly

Fikarohana akademika

  1. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
    • Toko 28, «Efesiana», «Fanadihadiana ankapobeny ny hafatra»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
    • Toko 28, «Efesiana», «Ho an’iza ary nosoratan’iza?»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Jerome Murphy-O’Connor, Paul: A Critical Life (Oxford University Press, 1996).
    • Toko 1, «Ny rafitry ny filaharan’ny fotoana», «Ny porofo avy amin’ny taratasin’i Paoly» sy «Ny porofo avy amin’ny Asan’ny Apostoly»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4
  1. v1.2.0-evidence.20260902.4 ·
Antony tsy itovian’ny famakiana · Fitsipika momba ny fanitsiana sy ny fanavaozana

Fitaovana enti-mampianatra

Fampahafantarana fohy mifototra amin’ny loharano, hoenti-mandalina ity taratasy ity ao an-dakilasy, ao anaty vondrona na amin’ny famakiana manokana.

Drafitra fampianarana mandritra ny folo minitra

  1. Mampiseho ny fiangonana ho vahoaka nihavana ao amin’i Kristy ny Efesiana, indrindra amin’ny firaisan’ny Jiosy sy ny jentilisa ho olombelona vaovao iray.
  2. Ny filaharan’ny fotoana nentim-paharazana dia mametraka azy aorian’ny fahatongavana tany Roma, miaraka amin’ny taratasy tamin’ny fahababoana: Kolosiana, Filemona ary Filipiana.
  3. Ny fanorenana ara-tantara nentim-paharazana ampiasaina eto dia mametraka ny Efesiana any Roma, manodidina ny taona 60–62 taorian’i Kristy, ary mampifandray azy amin’ny fitazonana an-trano tantarain’ny Asan’ny Apostoly.
  4. Mpikaroka maro no mihevitra fa mpiara-miasa akaiky tamin’i Paoly no nanoratra ny Efesiana, nandray sy namelatra lohahevitra avy amin’ireo taratasy tsy iadian-kevitra.

Fanontaniana ifanakalozan-kevitra

  • Nahoana no nosoratana ity taratasy ity?
  • Inona no azo hamarinina, ary aiza no tsy itovian’ny famakiana amim-pitandremana?

Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4 · Fampiasana indray sy fanononana ny loharano · PaulineLetters.com

Daty
tokony ho 60–62 taor. J.K.
Toerana nanoratana
Roma araka ny lovantsofina (iadian-kevitra ny mpanoratra sy ny toe-javatra)
Mpanoratra
Tena iadian-kevitra ny nanoratan’i Paoly azy mivantana
Fahatokisana ny fanombanana ny toe-javatra
Roma, tokony ho 60–62 taor. J.K. (araka ny lovantsofina; iadian-kevitra ny toerana nandefasana azy sy ny toe-javatra)
Andininy fototra
Eo am-panokafana…
Efesiana 2:8 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo
Sora-tanana tranainy indrindra aseho
Papyrus 46, tokony ho 200 taor. J.K.

Toe-javatra sy hevi-dehibe

Taratasy nampivezivezena momba ny fiangonana ho olombelona vaovao tafaray ao amin’i Kristy.

Fanambarana fitahiana lehibe no manomboka ny Efesiana fa tsy fitantarana olana maika. Ny fiandohany dia manoritsoritra ny mpino ho voafidy, natsangana ho zanaka, navotana ary voaisy tombo-kase ao amin’i Kristy, avy eo mampiseho ny fahasoavana ho fomba vaovao hijerena ny fiainany iombonana. Mitohy avy hatrany amin’ny filazana ny olona noforonina ho amin’ny asa tsara ilay filazana mahazatra momba ny famonjena amin’ny fahasoavana amin’ny alalan’ny finoana. Miaraka ny fanomezana sy ny fiantsoana.

Ny Jiosy sy ny tsy Jiosy no ivon’ny filazana ara-piaraha-monina ao amin’ny taratasy. Noravan’i Kristy ny fifandrafiana, nataony olombelona vaovao iray izy roa, ary namorona fianakaviana sy tempoly izay ananan’ireo vahiny taloha toerana izy. Hazavain’ny Efesiana amin’ny sarin’ny vatana, ny trano, ny ampakarina ary ny olombelona matotra io firaisana io. Tsy fitambaran’olona voavonjy miafina no fiangonana, fa toerana hita maso tokony hahazoan’ny fampihavanana endrika iombonana.

Ampifandraisin’ity torolalana ity amin’ny filaharan’ny dia ny Efesiana, satria anatin’ny tambajotra velona ny anarana, ny drafitra, ny fifandirana ary ny fiarahabana ao aminy. Ao anatin’izany fivoarana manontolo izany no vakina ny andininy fototra, Efesiana 2:8, fa tsy ho teny filamatra misaraka.

Fizotry ny fotoana sy porofo avy amin’ny sora-tanana

Miantso imbetsaka ny mpamaky hiaina mendrika izany fiantsoana izany ny tapany faharoa: amin’ny faharetana, ny fahamarinana, ny fifampikarakaran’ny olona, ny fahadiovam-pitondran-tena, ny fahendrena amin’ny fanompoam-pivavahana ary ny fanoherana ny hery manimba. Avy amin’ny tontolo fahiny nisy ambaratongam-pahefana ny toromarika momba ny tokantrano, ka mila fandikana amim-pitandremana, indrindra rehefa nampiasain’ny mpamaky tatỳ aoriana hanamasinana ny fanjakazakana. Ny sarin’ny fiadiana eo amin’ny farany dia mamaritra ny ady amin’ny fahamarinana, ny fahitsiana, ny fiadanana, ny finoana, ny famonjena ary ny vavaka, fa tsy amin’ny herisetra amin’ny fahavalo olombelona.

Samy tsy azo antoka ny toerana nandefasana azy sy ny mpanoratra. Tsy misy ny anaran’i Efesosy amin’ny fiarahabana voalohany amin’ny sora-tanana tranainy sasany, ary ankapobe kokoa ny fomba fiteny noho ny fifanoratana ho an’ny fiangonana fantatr’i Paoly nandritra ny taona maro. Manohana ny fiheverana fa nampivezivezena teo amin’ny fiangonana maromaro izany. Fampidirana am-ponja tany Roma tokony ho 60–62 taor. J.K. no toe-javatra araka ny lovantsofina. Ny voambolana, ny fomba fanoratra ary ny fanazavana mivelatra momba ny fiangonana no mahatonga mpikaroka maro hanolotra olona akaikin’i Paoly ho mpanoratra; ny hafa kosa miaro ny nanoratan’i Paoly azy niaraka tamin’ny mpiara-miasa.

Ny Papyrus 46 (P46), izay tombanana ho tamin’ny 200 taor. J.K. ary mifandray amin’ny tranombokin’ny Oniversiten’i Michigan, no sora-tanana aseho ho an’ity taratasy ity. Aseho ny lahatsoratra. Maneho ny fitahirizana ny lahatsoratra ao amin’izany lovantsofin’ny sora-tanana izany ny sary; tsy manaporofo ny daty na ny toerana anombanana fa nanoratana azy izy.

Mpanoratra sy daty

Anisan’ny taratasy heverin’ny lovantsofina fa nosoratan’i Paoly ny Efesiana, saingy tena iadian-kevitra izany noho ny voambolana, ny fomba fanoratra ary ny fanazavana mivelatra momba ny fiangonana. Manomboka amin’i Paoly tany am-ponja any Roma ka hatramin’ny olona akaikiny nanoratra tamin’ny anarany na tao amin’ny lovantsofiny ny safidy atolotra.

Fanontaniana mahazatra

Oviana no nosoratana ny Efesiana?

Tokony ho 60–62 taor. J.K., nandritra ny fampidirana am-ponja tany Roma, no daty araka ny lovantsofina. Raha tsy i Paoly no nanoratra azy mivantana, dia ho aoriana kokoa izy. Izany no antony iray mbola tsy ametrahana ity daty ity ho hentitra eto.

Iza no nanoratra ny Efesiana?

Iadian-kevitra izany. Ny voambolana, ny firafitry ny fehezanteny ary ny fanazavana mivelatra momba ny fiangonana no mahatonga mpikaroka maro hanolotra olona akaikin’i Paoly, nanoratra tamin’ny anarany sy tao amin’ny lovantsofiny. Ny hafa kosa miaro ny nanoratan’i Paoly azy niaraka tamin’ny mpiara-miasa. Asehon’ity tetikasa ity ny adihevitra fa tsy tapahiny.

Ho an’i Efesosy ve ny Efesiana?

Mety tsy ho azy, na tsy ho azy irery. Tsy misy ny anaran’i Efesosy ao amin’ny fiarahabana voalohany amin’ny sora-tanana tranainy sasany. Ankapobe kokoa koa ny fomba fiteny noho ny fifanoratana ho an’ny fiangonana fantatr’i Paoly nandritra ny taona maro. Manohana ny fiheverana fa nampivezivezena teo amin’ny fiangonana maromaro izany.

Momba ny inona ny Efesiana?

Momba ny nandravan’i Kristy ny fifandrafiana teo amin’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy ary ny namoronany olombelona vaovao tafaray. Mitohy avy hatrany amin’ny filazana ny olona noforonina ho amin’ny asa tsara ilay andalan-teny malaza momba ny famonjena amin’ny fahasoavana amin’ny alalan’ny finoana. Tsy sarahina ny fanomezana sy ny fiantsoana.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Mombamomba ny Papyrus 46 sy ny Codex Sinaiticus, ny toerana itahirizana azy, ny loharanon’ny sary ary ny zon’ny sary ao amin’ny lisitry ny sora-tanana ao amin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly.
  4. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
  5. E. P. Sanders, Paul: The Apostle’s Life, Letters, and Thought (Fortress Press, 2015).
Adiresy ofisialin’ny pejy