Mankanesa amin’ny votoaty
PLTaratasy nosoratan’i Paoly
Malagasy
Midira ao amin’ny tantara →

Torolalana momba ny taratasy · tokony ho 48–49 taor. J.K.

Galatiana

Tokony hovakina ho taratasy ho an’ny fiaraha-monina iray voafaritra ny Galatiana, vao raisina ho fitambarana teny nalaina misaraka.

Noforonin’i Thomas Diong sy tantanany · Nohavaozina tamin’ny

Valiny mivantana

Nahoana i Paoly no nanoratra ny Galatiana, ary inona amin’ny toe-javatra na ny mpanoratra azy no mbola iadian-kevitra?

Mamaly krizy iray ny Galatiana: tsy maintsy manaiky famorana sy famantarana hafa ve ny mpino tsy Jiosy mba ho anisan’ny vahoakan’Andriamanitra?

Ny valin-teny maikan’i Paoly ihany no ahitana ireo mpampianatra toheriny; ilaina àry ny fitandremana rehefa manome anarana ny hetsika nisy azy ireo.

Daty
tokony ho 48–49 taor. J.K.

Haavon’ny fahazoana antoka Tsoahina avy amin’ny porofo

Ny mpandray any avaratr’i Galatia na ny daty tatỳ aoriana ho an’ny atsimo dia mametraka ny taratasy amin’ny taona 50 mahery; tsy lazaina mazava ny faritra nandefasana azy na ny tanàna nanoratana azy.
Toerana
Antiokia any Syria (iadian-kevitra)

Haavon’ny fahazoana antoka Tsoahina avy amin’ny porofo

Ny mpandray any avaratr’i Galatia na ny daty tatỳ aoriana ho an’ny atsimo dia mametraka ny taratasy amin’ny taona 50 mahery; tsy lazaina mazava ny faritra nandefasana azy na ny tanàna nanoratana azy.
Mpandray

Fiangonana antsoina hoe an’ny Galatiana no mpandray, saingy tsy tononin’ny taratasy ny tanànany tsirairay.

Toe-javatra

Miaro ny asa nanirahana azy sy ny fahamarinan’ny Filazantsara i Paoly, izay ahatonga ny tsy Jiosy ho anisan’ny vahoakan’Andriamanitra amin’ny finoana, ary mampiseho fa ny fahafahana dia fiainana iombonana tarihin’ny Fanahy sy ny fitiavana.

Dia

Ny fivoriana tao Jerosalema

Ny Asan’ny Apostoly sy ny dia

Ny fametrahana azy amin’ny daty aloha dia aorian’ny dia voalohany, akaikin’ny fifandirana tany Antiokia sy ny krizy momba ny famorana ao amin’ny Asan’ny Apostoly 13–15.

Talohan’izay sy taorian’izay

  • Voalaza mazava
  • Tsoahina avy amin’ny porofo
  • Tsy azo antoka

  1. tokony ho 46–48 taor. J.K.

    Maro no tonga mpianatra tany Derbe; tamin’ny fiverenana dia nampahery ny fiangonana sy nanendry loholona izy ireo.

    Derbe · Lystra · Ikonioma · Antiokia any Pisidia

    Voalaza mazava

  2. tokony ho 48 taor. J.K.

    Niverina tany Antiokia izy ireo ary nitatitra fa nomen’Andriamanitra fahafahana handray ny finoana ny jentilisa.

    Perga · Atalia · Antiokia

    Voalaza mazava

  3. tokony ho 48/49 taor. J.K.

    Niakatra tany Jerosalema niaraka tamin’i Barnabasy sy Titosy izy, namelabelatra ny Filazantsara tamin’ny mpitarika, ary neken’izy ireo ho mpiara-miasa.

    Jerosalema

    Voalaza mazava

  4. tokony ho 48/49 taor. J.K.

    Nanitsy an’i Petera izy noho ny nialany tamin’ny fiaraha-misakafo tamin’ny tsy Jiosy.

    Antiokia

    Voalaza mazava

  5. tokony ho 48/49 taor. J.K.

    Azo inoana fa nanoratra ny Galatiana izy tamin’izay, raha arahina ny hevitra hoe nosoratana aloha ilay taratasy ary tany atsimon’i Galatia ny mpandray azy.

    Antiokia

    Tsoahina avy amin’ny porofo

  6. tokony ho 49 taor. J.K.

    Nanapa-kevitra ny fivoriana tany Jerosalema fa tsy voatery hoforana ny tsy Jiosy.

    Antiokia · Jerosalema

    Voalaza mazava

  7. tokony ho 49 taor. J.K.

    Niverina niaraka tamin’ny taratasin’ny fivoriana izy, ary faly ny fiangonana.

    Antiokia

    Voalaza mazava
Galatiana — Talohan’izay sy taorian’izay1. tokony ho 46–48 taor. J.K.: Maro no tonga mpianatra tany Derbe; tamin’ny fiverenana dia nampahery ny fiangonana sy nanendry loholona izy ireo. 2. tokony ho 48 taor. J.K.: Niverina tany Antiokia izy ireo ary nitatitra fa nomen’Andriamanitra fahafahana handray ny finoana ny jentilisa. 3. tokony ho 48/49 taor. J.K.: Niakatra tany Jerosalema niaraka tamin’i Barnabasy sy Titosy izy, namelabelatra ny Filazantsara tamin’ny mpitarika, ary neken’izy ireo ho mpiara-miasa. 4. tokony ho 48/49 taor. J.K.: Nanitsy an’i Petera izy noho ny nialany tamin’ny fiaraha-misakafo tamin’ny tsy Jiosy. 5. tokony ho 48/49 taor. J.K.: Azo inoana fa nanoratra ny Galatiana izy tamin’izay, raha arahina ny hevitra hoe nosoratana aloha ilay taratasy ary tany atsimon’i Galatia ny mpandray azy. 6. tokony ho 49 taor. J.K.: Nanapa-kevitra ny fivoriana tany Jerosalema fa tsy voatery hoforana ny tsy Jiosy. 7. tokony ho 49 taor. J.K.: Niverina niaraka tamin’ny taratasin’ny fivoriana izy, ary faly ny fiangonana.
  1. Derbe · Lystra · Ikonioma · Antiokia any Pisidiatokony ho 46–48 taor. J.K.
  2. Perga · Atalia · Antiokiatokony ho 48 taor. J.K.
  3. Jerosalematokony ho 48/49 taor. J.K.
  4. Antiokiatokony ho 48/49 taor. J.K.
  5. Antiokiatokony ho 48/49 taor. J.K.
  6. Antiokia · Jerosalematokony ho 49 taor. J.K.
  7. Antiokiatokony ho 49 taor. J.K.

Izay asehon’ny lahatsoratra mazava

Mamaly krizy iray ny Galatiana: tsy maintsy manaiky famorana sy famantarana hafa ve ny mpino tsy Jiosy mba ho anisan’ny vahoakan’Andriamanitra?

Galatiana 1:1–10 · Galatiana 2:11–21; 3:1–5; 5:2–6

Ny valin-teny maikan’i Paoly ihany no ahitana ireo mpampianatra toheriny; ilaina àry ny fitandremana rehefa manome anarana ny hetsika nisy azy ireo.

Fiangonana antsoina hoe an’ny Galatiana no mpandray, saingy tsy tononin’ny taratasy ny tanànany tsirairay.

Galatiana 1:1–10 · Galatiana 2:1–10

Mety hanondro ny faritany na ny faritra misy foko iray ny anarana «Galatia»; tsy ampy hanapahana hevitra momba ny mpandray any atsimo na avaratra izy irery.

Miaro ny asa nanirahana azy sy ny fahamarinan’ny Filazantsara i Paoly, izay ahatonga ny tsy Jiosy ho anisan’ny vahoakan’Andriamanitra amin’ny finoana, ary mampiseho fa ny fahafahana dia fiainana iombonana tarihin’ny Fanahy sy ny fitiavana.

Galatiana 2:11–21; 3:1–5; 5:2–6 · Galatiana 1:1–10

Mbola iadian-kevitra ny fifandraisan’ny fitsidihan’i Paoly tany Jerosalema amin’ny fitantaran’ny Asan’ny Apostoly.

I Paoly, i Barnabasy, i Titosy ary i Kefasy no olona lehibe ao amin’ny fitantaran’ny taratasy momba an’i Jerosalema sy Antiokia.

Galatiana 2:1–10 · Galatiana 1:1–10 · Galatiana 1:11–2:14

Tsy ampy hamaritana ny mpandray sy ny daty nanoratana azy ireo fihaonana voatonona ao amin’ny taratasy.

Anisan’ny fanontaniana tena iadian-kevitra momba ny filaharan’ny fotoana teo amin’ny fiainan’i Paoly ny mpandray sy ny daty.

Galatiana 1:11–2:14

Ny fanorenana ara-tantara amin’ny daty aloha ho an’ny atsimon’i Galatia no aseho eto; mbola safidy azo raisina amim-pahamatorana ny mpandray any avaratra na ny daty tatỳ aoriana.

Olona sy toerana

  • Paolympanoratra sady mpitory amin’ny jentilisa
  • PeteraApostoly nandray anjara tamin’ny fifandirana tany Antiokia
  • Barnabasympiara-miasa amin’i Paoly ao amin’ny tontolon’i Antiokia sy Jerosalema
  • Titosympiara-miasa tsy Jiosy ao amin’ny fitantaran’i Paoly momba an’i Jerosalema

Antiokia · Jerosalema · Galatia · Antiokia any Pisidia · Ikonioma · Lystra · Derbe

Fanorenana indray ny tantara heverina ho azo inoana indrindra

Ny fanorenana ara-tantara mampifandray ny mpandray amin’ny faritra atsimon’i Galatia dia mametraka azy manodidina ny taona 48–49 taorian’i Kristy, aorian’ny dia voalohany ary akaikin’ny adihevitra momba ny famorana. Tsy lazaina ny toerana nanoratana azy; Antiokia no iray amin’ny soso-kevitra.

Galatiana 1:11–2:14

Ny mpandray any avaratr’i Galatia na ny daty tatỳ aoriana ho an’ny atsimo dia mametraka ny taratasy amin’ny taona 50 mahery; tsy lazaina mazava ny faritra nandefasana azy na ny tanàna nanoratana azy.

Famakiana hafa azo inoana

Mpandray any avaratr’i Galatia

Ny famakiana mifidy ny avaratra dia mamantatra ny mpandray ho fiangonana any amin’ny faritry ny foko Galatiana, izay naleha nandritra ny asa fitoriana tatỳ aoriana.

Mifindra any avaratra ny sarintanin’ny mpandray, ary matetika apetraka amin’ny taona 50 mahery ny taratasy; tsy miova ny fanazavany momba ny fandraisana ny jentilisa.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Daty tatỳ aoriana ho an’ny atsimon’i Galatia

Tsy mitaky daty aloha ny mpandray any atsimo: mety hiantefa amin’ny fiangonana tamin’ny dia voalohany ny taratasy taorian’ny asa hafa nataon’i Paoly.

Mbola ao atsimon’ny faritany ny sarintanin’ny mpandray, nefa miova ny daty sy ny fifandraisana naroso amin’ny fivoriana tany Jerosalema.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Antony tsy itovian’ny famakiana Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa taratasy tsy iadian-kevitra nosoratan’i Paoly ny Galatiana. Iadian-kevitra ny datiny sy izay nandefasana azy. Ny famakiana mifantoka amin’ny atsimon’i Galatia sy ny daty aloha dia mametraka azy akaikin’ny dia voalohany sy ny fihaonambe tany Jerosalema; ny famakiana mifantoka amin’ny avaratr’i Galatia kosa mametraka azy aoriana kokoa matetika. Tokony ho 48–49 taor. J.K. no raisin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly ho fanombanana aseho ampahibemaso, fa tsy ho vokatra efa voaporofo.

Loharano

Lahatsoratra fahiny

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Ny taratasin’i Paoly
  2. Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Asan’ny Apostoly

Fikarohana akademika

  1. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
    • Toko 19, «Galatiana», «Fanadihadiana ankapobeny ny hafatra»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
    • Toko 19, «Galatiana», «Nandefasana taiza ary oviana?»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. F. F. Bruce, The Epistle to the Galatians: A Commentary on the Greek Text, NIGTC (Eerdmans, 1982) — fiarovana maoderina feno indrindra ny hevitra hoe tany atsimon’i Galatia ny mpandray azy ary aloha ny daty nanoratana.
    • Fampidirana II.3, «Ny fiheverana momba ny atsimon’i Galatia»; V, «Daty sy fanontaniana mifandray aminy»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana mifandray amin’ny fanorenana ara-tantara aseho eto ity fizarana ity.
  4. Jerome Murphy-O’Connor, Paul: A Critical Life (Oxford University Press, 1996).
    • Toko 1, «Ny rafitry ny filaharan’ny fotoana», «Ny porofo avy amin’ny taratasin’i Paoly» sy «Ny porofo avy amin’ny Asan’ny Apostoly»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
    • Toko 8, «Fifandirana tany Galatia»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana mifandray amin’ny fanorenana ara-tantara aseho eto ity fizarana ity.
Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4
  1. v1.2.0-evidence.20260902.4 ·
Antony tsy itovian’ny famakiana · Fitsipika momba ny fanitsiana sy ny fanavaozana

Fitaovana enti-mampianatra

Fampahafantarana fohy mifototra amin’ny loharano, hoenti-mandalina ity taratasy ity ao an-dakilasy, ao anaty vondrona na amin’ny famakiana manokana.

Drafitra fampianarana mandritra ny folo minitra

  1. Mamaly krizy iray ny Galatiana: tsy maintsy manaiky famorana sy famantarana hafa ve ny mpino tsy Jiosy mba ho anisan’ny vahoakan’Andriamanitra?
  2. Araka ny daty aloha, manaraka ny dia voalohany sy ny fifandirana tany Antiokia ny Galatiana, akaikin’ny fivoriana tany Jerosalema; ny famakiana hafa kosa mametraka azy aorian’ny asa fitoriana naharitra kokoa.
  3. Ny fanorenana ara-tantara mampifandray ny mpandray amin’ny faritra atsimon’i Galatia dia mametraka azy manodidina ny taona 48–49 taorian’i Kristy, aorian’ny dia voalohany ary akaikin’ny adihevitra momba ny famorana. Tsy lazaina ny toerana nanoratana azy; Antiokia no iray amin’ny soso-kevitra.
  4. Ny famakiana mifidy ny avaratra dia mamantatra ny mpandray ho fiangonana any amin’ny faritry ny foko Galatiana, izay naleha nandritra ny asa fitoriana tatỳ aoriana.

Fanontaniana ifanakalozan-kevitra

  • Nahoana no nosoratana ity taratasy ity?
  • Inona no azo hamarinina, ary aiza no tsy itovian’ny famakiana amim-pitandremana?

Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4 · Fampiasana indray sy fanononana ny loharano · PaulineLetters.com

Daty
tokony ho 48–49 taor. J.K.
Toerana nanoratana
Antiokia any Syria (iadian-kevitra)
Mpanoratra
Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa nosoratan’i Paoly
Fahatokisana ny fanombanana ny toe-javatra
Tokony ho 48–49 taor. J.K., araka ny fanombanana daty aloha mifantoka amin’ny atsimon’i Galatia; tsy azo antoka ny toerana nanoratana, ary Antiokia no iray amin’ny toerana atolotra
Andininy fototra
Eo am-panokafana…
Galatiana 2:20 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo
Sora-tanana tranainy indrindra aseho
Papyrus 46, tokony ho 200 taor. J.K.

Toe-javatra sy hevi-dehibe

Ho an’ny fiangonana any Galatia: ny fanamarinana amin’ny finoana fa tsy amin’ny asan’ny lalàna.

Nosoratana tao anatin’ny krizy ny Galatiana. Nisy mpampianatra hafa nanosika ny mpino tsy Jiosy ho amin’ny famorana sy ny fiainana fehezin’ny lalàn’i Mosesy. Mamaly amin’ny hamehana tsy mahazatra i Paoly, satria heveriny fa manova ny fototry ny maha-anisan’ny vahoaka azy ireo izany fitakiana izany. Miaro ny niandohan’ny iraka nataony ny fitantarany ny fiainany eo am-piandohana, sady mitantara ny fifandraisany, ny fifanarahana ary ny fifandirana tamin’ireo mpitarika apostolika hafa.

Fototra ny fifanandrinana tany Antiokia. Milaza i Paoly fa niala tamin’ny fiaraha-misakafo i Petera rehefa tonga ny olona sasany, ary raisiny ho fandavana ny fahamarinan’ny filazantsara izany fisarahana izany. Noho izany, tsy teoria momba ny famonjena ao anaty fotsiny ny fomba fiteny momba ny fanamarinana. Mikasika izay afaka miara-misakafo eo amin’ny latabatra iray sy ho isan’ny fianakavian’i Abrahama tsy misy fanasokajiana ara-poko izy.

Ampifandraisin’ity torolalana ity amin’ny filaharan’ny dia ny Galatiana, satria anatin’ny tambajotra velona ny anarana, ny drafitra, ny fifandirana ary ny fiarahabana ao aminy. Ao anatin’izany fivoarana manontolo izany no vakina ny andininy fototra, Galatiana 2:20, fa tsy ho teny filamatra misaraka.

Fizotry ny fotoana sy porofo avy amin’ny sora-tanana

Mamakivaky ny teny fikasana, ny lalàna, ny maha-izy azy avy amin’ny batisa, ny fananganan’anaka, ny fahafahana, ny Fanahy ary ny famoronana vaovao ny fanazavan’i Paoly. Tsy fanamafisana ny tena ny fahafahana: manjary fanompoana amin’ny fitiavana sy vokatry ny Fanahy izy. Tokony hiaraka hovakina amin’ny tanjona tsara ho an’ny fiaraha-monina ny adihevitra masiaka ao amin’ny taratasy: vahoaka izay maneho amin’ny fiainany iombonana ny fandraisana izay heverin’i Paoly fa efa nomen’Andriamanitra.

Iadian-kevitra ny daty, satria mety hanondro fiangonana tao amin’ny faritany romana notsidihina tamin’ny dia voalohany ny Galatia, na faritra ara-poko notsidihina tatỳ aoriana. Ny fanombanana daty aloha mifantoka amin’ny atsimon’i Galatia dia mety hametraka ny taratasy alohan’ny fihaonambe tany Jerosalema na akaikiny; ny daty aoriana kokoa kosa mampifandray azy amin’ny dia manaraka. Misafidy ny fametrahana azy aloha ity tetikasa ity ho an’ny fizotry ny fotoana, sady mampiseho ny safidy hafa fa tsy manafina azy.

Ny Papyrus 46 (P46), izay tombanana ho tamin’ny 200 taor. J.K. ary mifandray amin’ny Chester Beatty sy ny Oniversiten’i Michigan, no sora-tanana aseho ho an’ity taratasy ity. Aseho ny lahatsoratra. Maneho ny fitahirizana ny lahatsoratra ao amin’izany lovantsofin’ny sora-tanana izany ny sary; tsy manaporofo ny daty na ny toerana anombanana fa nanoratana azy izy.

Mpanoratra sy daty

Eken’ny ankamaroan’ny mpikaroka fa taratasy tsy iadian-kevitra nosoratan’i Paoly ny Galatiana. Iadian-kevitra ny datiny sy izay nandefasana azy. Ny famakiana mifantoka amin’ny atsimon’i Galatia sy ny daty aloha dia mametraka azy akaikin’ny dia voalohany sy ny fihaonambe tany Jerosalema; ny famakiana mifantoka amin’ny avaratr’i Galatia kosa mametraka azy aoriana kokoa matetika. Tokony ho 48–49 taor. J.K. no raisin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly ho fanombanana aseho ampahibemaso, fa tsy ho vokatra efa voaporofo.

Fanontaniana mahazatra

Oviana no nosoratana ny Galatiana?

Tokony ho 48–49 taor. J.K. no daty raisin’ity tetikasa ity, ka mety hahatonga azy ho taratasin’i Paoly tranainy indrindra voatahiry izany. Miankina amin’ny hevitry ny hoe Galatia ny daty: ny atsimon’ny faritany romana notsidihina tamin’ny dia voalohany ve, sa ny faritra ara-poko any avaratra kokoa? Mametraka azy amin’ny taona 50 ny famakiana mifantoka amin’ny avaratra. Tsy misy daty ao amin’ny taratasy.

Iza no nanoratra ny Galatiana?

I Paoly; anisan’ny taratasy izay zara raha iadian-kevitra ny mpanoratra azy izy. Milaza ny anarany eo am-piandohana izy, miaro lava ny niandohan’ny iraka tsy miankina taminy, ary mamarana amin’ny soratanany rehefa avy nanonona ny votoatin’ny taratasy tamin’ny mpitan-tsoratra.

Iza ireo Galatiana?

Mpino tsy Jiosy tany afovoan’i Asia Minora, ao amin’i Torkia ankehitriny. Tao amin’ny tanàna atsimon’ny faritany romana ve izy ireo, dia Antiokia any Pisidia, Ikonioma, Lystra ary Derbe, sa tany avaratra kokoa, teo amin’ny vahoaka Galatiana? Io fanontaniana io koa no mamaritra ny datin’ny taratasy.

Momba ny inona ny Galatiana?

Momba ny tokony hanatanterahan’ny tsy Jiosy ny asan’ny lalàna na tsia mba ho isan’ny vahoakan’Andriamanitra. Milaza i Paoly fa tsy tokony hanao izany izy ireo, satria hanova ny fototry ny maha-anisan’izy ireo ny vahoaka izany. Tsy momba ny famonjena ao anaty fotsiny ilay fanazavana: mamaritra izay afaka miara-misakafo eo amin’ny latabatra iray izy.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  2. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  3. Mombamomba ny Papyrus 46 sy ny Codex Sinaiticus, ny toerana itahirizana azy, ny loharanon’ny sary ary ny zon’ny sary ao amin’ny lisitry ny sora-tanana ao amin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly.
  4. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
  5. E. P. Sanders, Paul: The Apostle’s Life, Letters, and Thought (Fortress Press, 2015).
Adiresy ofisialin’ny pejy