Mankanesa amin’ny votoaty
PLTaratasy nosoratan’i Paoly
Malagasy
Midira ao amin’ny tantara →

Porofo avy any ivelany

Ny soratra momba an’i Galiona tany Delphi

Noforonin’i Thomas Diong sy tantanany · Nohavaozina tamin’ny

Fanontanian’ny mpamaky

Inona no hamafisin’ity porofo ity momba ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasin’i Paoly?

Sombin-taratasy nosoratan’i Klaodio, voasokitra tany Delphi, no manonona an’i Galiona, naverina hoe [L. Ju]nius Gallio, ho naman’ny emperora sy prokonsily. Ny fanambarana faha-26 an’i Klaodio ho imperator dia mametraka ilay taratasy, azo inoana indrindra, tao anatin’ny fito volana voalohan’ny 52 taor. J.K.; koa tokony ho tamin’ny 51/52, na mety ho 52/53, no nitondran’i Galiona an’i Akaia. Mamatotra amin’ny fotoana ny fihainoana raharaha ao amin’ny Asan’ny Apostoly 18:12–17 izy io, na dia tsy manonona an’i Paoly na ilay fihainoana aza.

Daty
Azo inoana indrindra fa ny fito volana voalohan’ny 52 taor. J.K. (talohan’ny 1 Aogositra); tsy azo lavina tanteraka ny daty amin’ny tena faran’ny 51 taor. J.K. Dika voasokitra amin’ny taratasin’i Klaodio, omena daty araka ny fanambarana faha-26 azy ho imperator.
Toerana misy azy ankehitriny
Delphi (EDH). Mitatitra i Deissmann (1912) fa ao amin’ny Delphi Museum ireo sombiny efatra hitan’i Bourguet (Inv. 3883, 2178, 2271, 4001); tsy voamarina ny fampirantiana ankehitriny.
Haavon’ny fahatokiana
Avo
Fomba anohanana azy
Voamarina mivantana
Laharana ao amin’ny katalaogy
FD III 4, 286; SIG3 801 D; AE 2002, 1335; Oliver, Greek Constitutions 31; EDH HD043294; EDCS-66400014; PHI 240470; SEG 32, 546 (Deiana's reading of line 17; PHI 240472); TM 177226
Mifandray amin’ny
Asan’ny Apostoly 18:12–17; Asan’ny Apostoly 18:1–11; Asan’ny Apostoly 18:18; 1 Korintiana 1:1

Izay hamafisiny

Taratasy nosoratan’i Klaodio, voasokitra tany Delphi, no manonona an’i Galiona ho naman’ny emperora sy prokonsily, ao amin’ny andalana momba ny tsy fahampian’ny olom-pirenena tao Delphi izay toa notateriny (naverina ilay matoanteny). Ny ‘-nios Gallion’ ihany no mbola voatahiry amin’ilay anarana; naverina avy amin’ny litera ampahany ny ‘Junius’, ‘namana’ ary ‘prokonsily’, nefa eken’ny ankamaroany. Tao Akaia i Delphi, koa manamarina, tsy miankina amin’ny Asan’ny Apostoly, ilay taratasy fa nitondra an’i Akaia i Galiona (Asan’ny Apostoly 18:12).

Mbola mitahiry ny isa 26 ho an’ny fanambarana azy ho imperator ireo anaram-boninahitr’i Klaodio. Soratra iray avy any Kys no mampiaraka ny faha-26 amin’ny taona faha-12 nitondrany fahefana tribunisiana; ny lahatsoratra momba ny lakan-drano Porta Maggiore (CIL VI 1256; EDR104278) kosa mampiaraka ny faha-12 amin’ny faha-27. Satria nametraka an’io lakan-drano io tamin’ny 1 Aogositra 52 i Dessau, narahin’i Deissmann (1912), dia azo inoana indrindra fa tao anatin’ny fito volana voalohan’ny 52 ilay taratasy; tsy azo lavina tanteraka ny faran’ny 51.

Niasa herintaona teo ho eo mazàna ny prokonsily, koa nifanindry tamin’ny tapany voalohan’ny 52 ny fotoam-piasan’i Galiona: azo inoana indrindra fa 51/52, mety ho 52/53. Raha mametraka tsara ilay fihainoana raharaha ny Asan’ny Apostoly 18:12–17, dia tokony ho tao anatin’ny 51–53 izany. Nanohana ny 51/52 i Deissmann (1912); i Ramsay kosa, araka ny tatitr’i Deissmann, nisafidy ny 52/53.

Manonona an’i Galiona ho rahalahin’i Seneca i Tacitus (Ann. 15.73); i Seneca (Ep. 104.1) mahatsiaro azy niala tany Akaia tamin’ny sambo rehefa nanomboka nanavy, koa mety ho fohy noho ny nokasaina ny fotoam-piasany (fehin-kevitra notsoahina). Milaza i Dio (60.24.1) fa tamin’ny 44 taor. J.K. dia naverin’i Klaodio ho tantanan’ny mpitondra voafidy tamin’ny antsapaka i Akaia, mifanaraka amin’ny anaram-boninahitra prokonsily ao amin’ny Asan’ny Apostoly 18:12.

Izay tsy hamafisiny

Tsy manonona an’i Paoly, ny Jiosy tany Korinto, na fihainoana raharaha izy io. Manamarina ilay mpitondra voatonona ao amin’ny Asan’ny Apostoly 18:12 izy io, fa tsy ny hoe nitranga araka ny fitantarana ilay seho ao amin’ny Asan’ny Apostoly 18:12–17.

Tsy manome daty fiandohana na fiafaran’ny fotoam-piasan’i Galiona izy io. Miankina amin’ny faharetana mahazatra herintaona, ny fotoana nanombohan’ny fotoam-piasana, ary ny hoe raisin’ilay taratasy ho prokonsily mbola teo am-perinasa i Galiona, ny fisafidianana ny 51/52 na 52/53.

Tsy afaka mampiseho izy io hoe tamin’ny fotoana inona tao anatin’ny valo ambin’ny folo volana na mihoatra nijanonan’i Paoly tany Korinto no nitrangan’ilay fihainoana (Asan’ny Apostoly 18:11 sy Asan’ny Apostoly 18:18). Noho izany, fehin-kevitra fanampiny notsoahina ny daty nahatongavan’i Paoly tany Korinto.

Tsy mampiseho izy io fa fitsidihana tokana tsy tapaka no tantarain’ny Asan’ny Apostoly 18:1–18.

Izay tsy itovian’ny mpandika hevitra

Mifototra amin’ilay isa manambara ny fanambarana ho imperator mbola hita eo amin’ny vato ny daty 52 taor. J.K.; aorian’izany vao miseho ireo fanontaniana misokatra. Ny fetra 1 Aogositra dia mitombina raha maneho ny daty nitokanana ilay lakan-drano ny lahatsoratra Porta Maggiore (ny EDR dia mametra azy amin’ny 52/53 fotsiny); ary neken’i Dessau, na dia noheveriny ho tsy dia azo inoana aza, fa mety ho tamin’ny tena faran’ny 51 ilay fanambarana faha-26. Mety ho 51/52 na 52/53 ny taonan’i Galiona. Milaza i Dio (60.17.3) fa tamin’ny 43 taor. J.K. dia nandidy ireo mpitondra voafidy tamin’ny antsapaka i Klaodio handao an’i Roma alohan’ny tapaky ny Aprily; manondro fiandohana amin’ny lohataona na fiandohan’ny fahavaratra izany (fehin-kevitra notsoahina). Nihevitra ny 1 Jolay ho fiandohana ara-panjakana i Deissmann, nanaraka an’i Mommsen. Ny famakian’i Plassart ny andalana 17 amin’ny olona faharoa, fantatra eto araka ny tatitr’i Oliver (1971), dia mahatonga ny nandimby an’i Galiona ho mpandray ilay taratasy. Vondrom-piarahamonina no nofidin’i Oliver ho mpandray azy; ny hafa mizara ny andalana 17 ho matoanteny εἴασε, ka manala ilay mpisolo anarana (Deiana, SEG 32.546; PHI 240472). Fehin-kevitra notsoahina ny fametrahana ilay fihainoana tany am-piandohan’ny fotoam-piasan’i Galiona, toy ny nataon’i Deissmann; ary fitsarana ara-tantara misaraka ny hoe tena nitranga ilay seho.

Famakiana hafa

52/53 ny taonan’i Galiona. Mety ho nanomboka niasa tamin’ny lohataona na fiandohan’ny fahavaratra 52 i Galiona, ary nanoratra talohan’ny 1 Aogositra 52 i Klaodio. Tamin’izany dia tamin’ny 52 na fiandohan’ny 53 ilay fihainoana, ary tokony ho tamin’ny 51 ny nahatongavan’i Paoly tany Korinto. Mitatitra i Deissmann fa napetrak’i Ramsay (1909) tamin’ny Aprily 52 hatramin’ny Aprily 53 ny fotoam-piasana prokonsily, ary tamin’ny Oktobra 51 ny fahatongavan’i Paoly, ary nisafidy elanelam-potoana mitovitovy amin’izany i Babut (1911).

Nalefa taorian’ny fotoam-piasan’i Galiona ilay taratasy. Nozarain’i Plassart, araka ny tatitr’i Oliver (1971), ny andalana 17 mba hahazoana mpisolo anarana olona faharoa tokana; noho izany, olona iray no mpandray azy, azo inoana fa ny nandimby an’i Galiona, ka ampahafantarina izay notaterin’i Galiona. Hametraka ny taonan’i Galiona amin’ny 51/52 sy ilay fihainoana amin’ny 51 na fiandohan’ny 52 izany. Nisalasala tamin’ilay famakiana i Oliver satria mbola antsoin’i Klaodio hoe prokonsily i Galiona, ary manala ilay mpisolo anarana ny fizaran’i Deiana ny andalana.

Manambatra fitsidihana roa ny Asan’ny Apostoly 18. Mihevitra i Donfried, Lüdemann ary Hurd (araka ny tatitr’i Fellows 2005) fa manambatra fitsidihana roa tany Korinto ny Asan’ny Apostoly 18, ka mametraka ilay raharaha momba an’i Galiona amin’ilay fitsidihana faharoa; amin’izany dia ilay fihainoana no omen’ny soratra daty, fa tsy ny fahatongavan’i Paoly. Mamaly i Fellows fa azo inoana fa tamin’ny fitsidihana voalohany ilay raharaha: raha niara-nandefa ny 1 Korintiana (1 Korintiana 1:1) ilay Sostena ao amin’ny Asan’ny Apostoly 18:17, dia sarotra ny mametraka ilay raharaha aorian’io taratasy io.

Voamarina ny andraikitra, tsy voaporofo ny seho. Afaka manaiky ny mpamaky misalasala fa nitondra an’i Akaia i Galiona tamin’io fotoana manodidina io, nefa mbola mandray ny Asan’ny Apostoly 18:12–17 ho fomba nandrafetan’i Lioka ny tantara tany Korinto. Mitatitra i Deissmann fa napetrak’i Loisy tamin’ny 52 na fiandohan’ny 53 ilay fihainoana, raha ara-tantara izy io. Mamaha ny momba ny andraikitra sy ny daty manakaiky azy ilay soratra; mila fanombanana misaraka ny Asan’ny Apostoly ny hoe nitranga ilay zava-nitranga.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Epigraphic Database Heidelberg (record last updated by Cowey), Epigraphic Database Heidelberg: public legal inscription from Delphi (Achaia) — EDH HD043294 Jereo ny loharano
  2. Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby (references FDelphes 286; AE 2002, 1335; dated 52; Delphoi, Achaia) — EDCS-66400014 Jereo ny loharano
  3. Trismegistos Texts, text-relations service (links EDH HD043294, EDCS 66400014, PHI 240470-240472) — TM 177226 Jereo ny loharano
  4. Wikidata: Delphi Inscription — Q5254406 Jereo ny loharano
  5. Seneca, Seneca, Moral Letters to Lucilius (Ad Lucilium Epistulae Morales), vol. 3 (Richard Mott Gummere, 1925) — Ep. 104.1 Jereo ny loharano
  6. Tacitus, Tacitus, Annals, Book 15 (Alfred John Church and William Jackson Brodribb (Wikisource text based on their translation), 1876) — Ann. 15.73 Jereo ny loharano
  7. Cassius Dio, Cassius Dio, Roman History, Book 60 (Loeb vol. VII) (Earnest Cary, 1924) — 60.24.1 Jereo ny loharano
  8. Cassius Dio, Cassius Dio, Roman History, Book 60 (Loeb vol. VII) (Earnest Cary, 1924) — 60.17.3 Jereo ny loharano
  9. Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby: CIL 06, 01256 (p 3129, 3798, 4365) = ILS 218a — EDCS-17800159 (CIL 06, 01256 (p 3129, 3798, 4365) = ILS 218a) Jereo ny loharano

Tonony ho loharano ity pejy ity

Thomas Diong. “Ny soratra momba an’i Galiona tany Delphi.” Taratasy nosoratan’i Paoly · Pauline Letters. Nohavaozina 2026-10-23. https://paulineletters.com/mg/explore/evidence/gallio-inscription

BibTeX
@online{paulineletters-mg-evidence-gallio-inscription,
  author = {Diong, Thomas},
  title = {Ny soratra momba an’i Galiona tany Delphi},
  organization = {Taratasy nosoratan’i Paoly · Pauline Letters},
  date = {2026-10-23},
  url = {https://paulineletters.com/mg/explore/evidence/gallio-inscription},
  langid = {mg}
}
RIS
TY  - ELEC
TI  - Ny soratra momba an’i Galiona tany Delphi
AU  - Diong, Thomas
T2  - Taratasy nosoratan’i Paoly · Pauline Letters
DA  - 2026/10/23
UR  - https://paulineletters.com/mg/explore/evidence/gallio-inscription
LA  - mg
ER  -
Adiresy ofisialin’ny pejy