Ny fomba nanaovana ireo safidy
Voalaza mivantana, narafitra avy amin’ny loharano sa lovantsofina?
Ny fampifangaroana ny zavatra lazain’ny loharano, ny zavatra tsoahina avy aminy ary ny zavatra notadidin’ny fiangonana tatỳ aoriana no mahatonga ny ankamaroan’ny tsy fitovian-kevitra momba an’i Paoly.
Fanontanian’ny mpamaky
Ahoana no ahafantarako izay lazain’ity tranonkala ity sy ny ambaratongam-pahatokisany amin’izany?
Marika telo no ampiasaina tsy miovaova. Ny hoe «Voalaza mivantana» dia midika fa lazain’ny Asan’ny Apostoly na ny taratasy ilay zavatra. Ny hoe «Narafitra avy amin’ny loharano» dia midika fa notsoahina avy amin’ireo loharano ireo izany: daty, lalana ary toe-javatra nalahatra ho tantara iray. Ny hoe «Lovantsofina tatỳ aoriana» dia fijoroana ho vavolombelona tatỳ aoriana avy any ivelan’ny tantara ao amin’ny Asan’ny Apostoly, ka tafiditra ao ny saika izay rehetra momba ny fahafatesan’i Paoly.
Nahoana no avahana ireo sokajy?
Ny lovantsofina kristianina tatỳ aoriana dia mametraka ny fahafatesan’i Paoly ho maritiora tao Roma nandritra ny fitondran’i Nero; ny fitantarana tatỳ aoriana kosa dia manome ny fomba nahafatesany. Ny Testamenta Vaovao mihitsy dia tsy mitantara ny fahafatesany. Ny fanavahana ireo sokajy dia mamela ny mpamaky handinika ny fitantarana tatỳ aoriana ka tsy handray ny antsipiriany ao aminy ho tatitra mivantana avy amin’ny Testamenta Vaovao.
Tsy filaharana araka ny maha-zava-dehibe azy koa ireo sokajy. Ny sasany amin’ireo filazana manan-danja indrindra eto dia narafitra avy amin’ny loharano, ary ny antsipiriany sasany voalaza mivantana kosa dia madinika. Ny karazana fanohanana ananan’ny filazana iray no asehon’ilay marika. Hafa noho ny fanontaniana momba ny lanjan’ilay filazana izany.
Misy vidiny ny fihazonana io fanavahana io. Midika izany fa tsy afaka mifarana amin’ny fomba milamina tanteraka ny tantara, ary maro amin’ireo antsipiriany mahazatra momba an’i Paoly no tafiditra ao amin’ny sokajy fahatelo. Ny safidy hafa kosa dia tantara narafitra izay tsy azo hamarinina, satria tsy afaka mahita ny ampahany mbola ho voatohana ny mpamaky raha esorina ny loharano iray.
Izay tafiditra ao amin’ny sokajy tsirairay
Ny hoe «Voalaza mivantana» dia mahafaoka ny ankamaroan’ny lalana sy ny zava-nitranga: ny tanàna, ny filaharan’ny dia, ny fisamborana, ny fampakarana ny raharaha ho amin’i Kaisara ary ny dia an-dranomasina. Ny hoe «Narafitra avy amin’ny loharano» dia mahafaoka ny saika daty rehetra, ny lalana eo anelanelan’ny toerana voatonona ary ny fonja ifandraisan’ireo taratasy nosoratana nandritra ny fahababoana. Ny hoe «Lovantsofina tatỳ aoriana» dia mahafaoka ny fanafahana taorian’ny fanagadrana voalohany teo ambany fahefana romanina, ny dia tatỳ aoriana izay lazain’ny taratasy pastoraly an-kolaka, ny dia nankany Espaina ary ny famonoana nandritra ny fitondran’i Nero.
Mifarana alohan’izany rehetra izany ny Asan’ny Apostoly. Avelany voatazona tao an-trano i Paoly, nitory tsy nisy sakana, ary tsy mitantara didim-pitsarana, fanafahana na fahafatesana izy. Koa miankina amin’ny fandrafetana avy amin’ny loharano sy ny lovantsofina ny tohiny, fa tsy fitohizan’ny tantara ao amin’ny Asan’ny Apostoly. Araka ireo loharano tatỳ aoriana ireo no tokony hitsarana ny ambaratongam-pahatokisana amin’izany.
Izay tsy dikan’izany
Tsy teny hafa ilazana ny diso ny lovantsofina. Ny Taratasy voalohan’i Klementa, nosoratana avy tao Roma tamin’ny fotoana mbola nahaveloman’ireo nahatsiaro ilay tranga, dia miresaka ny fahafatesan’i Paoly. Tranainy sady mifanaraka amin’ny ankapobeny ny lovantsofina momba ny fahafatesany ho maritiora. Ny fiantsoana azy ho lovantsofina dia manondro ny karazana porofo ananany, fa tsy mitsara raha nitranga izany na tsia.
Mampiseho ireo sokajy telo miaraka ny Galatiana. Voalaza mivantana fa i Paoly dia nanoratra ho an’ny fiangonana tany Galatia. Ny fametrahana ny datin’ilay taratasy ho tokony ho 48–49 taor. J.K., avy tao Antiokia any Syria, dia fandrafetana avy amin’ny loharano izay miankina amin’ny fandraisana an’i Galatia ho ilay faritany romanina tany atsimo, fa tsy ilay faritra ara-poko tany avaratra. Ny safidy hafa dia mametraka ny taratasy ho tao anatin’ny taompolo 50. Anisan’ny lovantsofina ny filazana tatỳ aoriana fa notapahin-doha i Paoly, fa tsy nohomboana tamin’ny hazo fijaliana, noho izy olom-pirenena romanina.
Toy izany koa, ny hoe «Narafitra avy amin’ny loharano» dia tsy midika hoe «vinavinaina fotsiny». Mety hiorina amin’ny porofo tsara ny tantara narafitra, nefa mbola tantara narafitra ihany. Misy ilay marika mba hahafahan’ny mpamaky manavaka ny filazana miorina amin’ny lahatsoratra sy ireo miorina amin’ny fandresen-dahatra momba ilay lahatsoratra.
Fanontaniana mahazatra
Mitovy amin’ny hoe «diso» ve ny hoe «lovantsofina»?
Tsia. Fijoroana ho vavolombelona tatỳ aoriana avy any ivelan’ny tantara ao amin’ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ny lovantsofina, ary mety ho marina tokoa izany. Ny famonoana an’i Paoly nandritra ny fitondran’i Nero dia lovantsofina tranainy sady eken’ny maro. Ny karazana porofo manohana ny filazana no faritan’ilay marika, fa tsy ny didim-pitsarana momba ilay filazana mihitsy.
Nahoana ny Baiboly irery no tsy ampy hamaritana ny datin’ny fiainan’i Paoly?
Satria filaharan-javatra no tantarain’ny lahatsoratra, ary saika tsy manonona taona mihitsy izy. Ny famadihana dia mankany Korinto ao anatin’ny filaharan-javatra ho daty hoe 50 taor. J.K. dia mitaky teboka ifotorana avy amin’ny loharano ivelany sy kajy momba ny elanelam-potoana. Fandrafetana avy amin’ny loharano izany asa izany, na iza na iza manao azy. Avahan’ireo marika ny filaharana ao amin’ny lahatsoratra sy ny daty tsoahina avy aminy.
Afaka miova sokajy ve ny filazana iray?
Eny. Ny porofo vaovao, toy ny soratra voasokitra, papiry na famantarana toerana izay mafy orina kokoa, dia mety hanamafy na hampihena ny fahatokisana ny tantara narafitra avy amin’ny loharano. Rehefa mitranga izany dia ovaina ny pejy, havaozina ny datin’ny fanitsiana izay hita eo aminy ary hazavaina ny fanatsoahan-kevitra. Ny toe-pahitana ny porofo amin’izao fotoana izao no faritan’ireo sokajy, ary mety hiova ny porofo.
Boky sy loharano nampiasaina
- Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
- Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
- Avahana amin’ny fitantarana ao amin’ny Asan’ny Apostoly ny lovantsofina tatỳ aoriana momba ny fanafahana an’i Paoly, ny diany manaraka ary ny fahafatesany.
- Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).