Mankanesa amin’ny votoaty

Ny fomba nanaovana ireo safidy

Ilay daty iankinan’ny rehetra

Loharano ivelany iray ihany no teboka ifotoran’ny fizotry ny fotoana momba ny fiainan’i Paoly; tokony hotadidina izany rehefa mamaky ny daty rehetra eto amin’ity tranonkala ity.

Fanontanian’ny mpamaky

Ahoana no hamaritana ny datin’ny zava-nitranga teo amin’ny fiainan’i Paoly raha tsy manome daty ireo loharano?

Amin’ny alalan’ny teboka ifotorana avy amin’ny loharano ivelany iray. Ny Asan’ny Apostoly dia mametraka an’i Paoly teo anatrehan’i Galiona, prokonsily romanina tao Akaia, ary soratra voasokitra hita tany Delfy no mametraka ny fotoana nitondran’i Galiona ho tokony ho 51–52 taor. J.K. Izany no mametra ny datin’ilay fijanonana lava tao Korinto. Ny elanelam-potoana lazain’i Paoly ao amin’ny taratasiny avy eo no ahafahana manatsoaka hevitra momba ny daty talohan’izany sy taorian’izany.

Nahoana no tena manan-danja ny soratra voasokitra iray?

Na ny Asan’ny Apostoly na ny taratasy dia tsy mametra ny datin’ny zava-nitranga tahaka ny antontan-taratasy maoderina. Tsy ampifandraisina amin’ny taonan’ny fitondran’ny mpanjaka, ny fotoana nitondran’ny konsily na ny kalandrie ny fivezivezen’i Paoly. Elanelam-potoana kosa no omeny: telo taona, efatra ambin’ny folo taona, valo ambin’ny folo volana na roa taona feno. Mampifandray ny fotoana nitrangan’ireo tranga ireo izany, nefa tsy mametraka azy ireo amin’ny taona voafaritra ao amin’ny kalandrie.

Teboka raikitra iray avy amin’ny loharano ivelany no ahafahana manome daty an’io rojom-potoana mbola tsy voafaritra io. I Galiona no manome izany. Ny Asan’ny Apostoly dia mitondra an’i Paoly teo anatrehany tao Korinto. Soratra voasokitra any Delfy izay tsy feno intsony sady mamerina taratasy avy amin’i Klaodio emperora no manonona an’i Galiona ho prokonsilin’i Akaia, ary azo apetraka ho tokony ho 51–52 taor. J.K. ny datiny. Fohy ny fotoana nitondran’ny prokonsily, ka tery ny fotoana ifanojoan’ireo loharano, ary tafiditra ao ny fijanonana tao Korinto.

Izay tsy voafaritr’ilay teboka ifotorana

Ny daty hafa rehetra dia tsoahina avy amin’io teboka io, ary mitombo ny tsy fahazoana antoka rehefa mitohy ny fanatsoahan-kevitra. Somary mafy orina ny daty akaikin’ny fijanonana tao Korinto. Tsy dia mafy orina kosa ny daty eny amin’ny sisiny roa: ny fiovam-po etsy an-daniny, ary ny taona taorian’ny Asan’ny Apostoly etsy an-kilany. Koa marihin’ny fizotry ny fotoana amin’ny fomba samihafa ireo, fa tsy asehony ho manana ambaratongam-pahatokisana iray ihany ny vanim-potoana manontolo.

Tsy araka izay toa isehoany koa ny fahamarinan’ireo elanelam-potoana. Tamin’ny fanisana fahiny izay nampiditra ny taona fanombohana sy fiafarana, dia azo nisaina ho taona feno ny ampahany amin’ny taona: mety ho roa ambin’ny folo na telo ambin’ny folo taona àry ny efatra ambin’ny folo taona voalaza. Nanaraka ny vanim-potoana nahafahana nandeha an-dranomasina ny dia fa tsy ny kalandrie, ary indraindray ny Asan’ny Apostoly dia manafohy ny tantara. Koa elanelan-taona no aseho ho an’ny daty tsirairay, ary marihina ho tombanana izany.

Famakiana amim-pahitsiana ny fizotry ny fotoana misy daty

Ny vokatr’izany ho an’ny mpamaky dia ny tokony handraisany ny filaharan-javatra ho mazava kokoa ao amin’ny loharano noho ireo taona. Voatohan’ny porofo tsara ny fijanonan’i Paoly valo ambin’ny folo volana tao Korinto talohan’ny nihaonany tamin’i Galiona, ny nandehanany an-tsambo avy eo ary ireo taona nijanonany tao Efesosy. Ny fametrahana izany marina amin’ny taona 50 ka hatramin’ny 52 taor. J.K. kosa dia miankina amin’ny soratra voasokitra iray sy rojom-panatsoahan-kevitra.

Mametra ny datin’ny taratasy koa ilay teboka ifotorana, fa tsy ny zava-nitranga ihany. Rehefa voafaritra ny datin’ny fijanonana tao Korinto, dia mahazo daty tombanana avy aminy ny taratasy nosoratana avy tao Korinto sy ireo nalefa tany Korinto. Tsy maintsy tafiditra ao anatin’io fotoana io ny filaharan’ny fifanoratana tamin’ny Korintiana, anisan’izany ny fitsidihana nampahory sy ny taratasy izay tsy voatahiry. Tsy porofo mahaleo tena ny datin’ireo taratasy: ilay vato iray ihany no iankinany. Tsara ho fantatra koa fa marefo ara-batana ilay teboka ifotorana. Ampahany maromaro natambatra indray sisa no tavela amin’ny lahatsoratra any Delfy. Taratasy avy amin’i Klaodio izy io, fa tsy antontan-taratasy momba an’i Galiona manokana. Voatonona sendra ao fotsiny ity farany ho prokonsily nitondra tamin’izany fotoana izany. Miankina amin’ireo fanambarana ny anaram-boninahitra imperialin’i Klaodio ny famaritana ny daty, ary azo apetraka ao anatin’ny fotoana fantatra ireo. Teboka ifotorana tsara izy io, ary vato simba iray no mitondra azy.

Izany indrindra no antony ananan’ny andalana tsirairay ao amin’ny fizotry ny fotoana marika milaza ny ambaratongam-pahatokisana. Ny toeran’ilay andalana ao amin’ny filaharana no faritan’ilay marika, fa tsy ilay zava-nitranga mihitsy. Ny andalana manana ambaratongam-pahatokisana avo dia midika fa mafy orina ny filaharana, fa tsy hoe tsy azo iadian-kevitra ilay tranga.

Fanontaniana mahazatra

Inona ilay soratra voasokitra momba an’i Galiona?

Ampahany amin’ny taratasy avy amin’i Klaodio emperora, hita tany Delfy, izay manonona an’i Galiona ho prokonsilin’i Akaia. Ny anaram-boninahitr’i Klaodio ao amin’ilay taratasy dia ahafahana mametra akaiky ny datiny, ary fe-potoana fohy sy voafetra no nitondran’ny prokonsily. Azo apetraka ho tokony ho 51–52 taor. J.K. àry ny fotoana nitondran’i Galiona, ary ny Asan’ny Apostoly dia mametraka an’i Paoly teo anatrehan’io lehilahy io tao Korinto.

Manonona an’i Paoly ve ilay soratra voasokitra?

Tsia. Ny datin’ny fotoana nitondran’i Galiona ihany no lazainy, tsy misy mihoatra izany; ny fijoroana ho vavolombelon’ny Asan’ny Apostoly irery no iorenan’ilay fotoam-pitsarana. Ny tontolo manodidina ilay tranga no hamafisin’ilay vato tsy miankina amin’ny tantara: ilay olona tokony ho teo, tao amin’ilay andraikitra tokony nananany, tamin’ireo taona tokony nitondrany. Mifanaraka amin’izany ny fizotry ny fotoana ao amin’ny Asan’ny Apostoly. Porofo momba ny rafitra manodidina ny tantara io fifanarahana io, fa tsy fanaporofoana ilay tranga.

Misy teboka raikitra hafa ve ao amin’ny fizotry ny fotoana momba an’i Paoly?

Misy vitsivitsy, nefa samy tsy mazava tahaka io: ny nidiran’i Festo tamin’ny andraikiny tany amin’ny faran’ny taompolo 50, izay mbola iadian-kevitra ihany koa; ny fahefan’i Areta tamin’i Damaskosy, izay nifarana tamin’ny 40 taor. J.K. na talohan’izany; ary ny mosary tamin’ny andron’i Klaodio. Samy mametra ny fizotry ny fotoana ireo nefa tsy mametraka ny datiny marina. Izany no maha-mavesa-danja ilay soratra voasokitra izay mazava kokoa.

Boky sy loharano nampiasaina

  1. Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
  2. Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
  3. Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
Adiresy ofisialin’ny pejy