Torolalana momba ny taratasy · tokony ho 62–64 taor. J.K.

Titosy

Tokony hovakina ho taratasy ho an’ny fiaraha-monina iray voafaritra ny Titosy, vao raisina ho fitambarana teny nalaina misaraka.

Noforonin’i Thomas Diong sy tantanany · Nohavaozina tamin’ny 10 Oktobra 2026

Valiny mivantana

Inona ny toe-javatra valian’ny Titosy, ary inona amin’ny toe-javatra na ny mpanoratra azy no mbola iadian-kevitra?

Mangataka ny solontena any Kreta hanendry loholona, hanohitra fampianarana manimba ary hanorina fiangonana manana fampianarana marina sy asa tsara ny Titosy.

Mbola iadian-kevitra ny mpanoratra marina sy ny dia ara-tantara mifandray amin’ny taratasy.

Daty: tokony ho 62–64 taor. J.K.
Toerana: Ny fanorenana nentim-paharazana aorian’ny Asan’ny Apostoly ampiasaina eto dia mampifandray azy amin’i Kreta sy ny fikasana handany ny ririnina any Nikopolisy, manodidina ny taona 62–64 taorian’i Kristy; tsy azo antoka ny toerana nisy an’i Paoly.

Mpandray

I Titosy no mpandray mivantana, izay miasa amin’ny fiangonana any Kreta sy ny mpitarika azy eo an-toerana.

Toe-javatra

Mikatsaka fitarihana milamina eo an-toerana, fanoherana fampianarana manimba ary fiainana iombonana misy fifehezan-tena, fahamarinana ary asa tsara ny taratasy.

Dia

I Paoly taorian’ny Asan’ny Apostoly sy ny lovantsofina momba ny fahafatesany ho maritiora

Ny Asan’ny Apostoly sy ny dia

Aorian’ny faran’ny Asan’ny Apostoly ny dia naroso amin’ny alalan’i Kreta sy Nikopolisy; tsy azo raisina ho zava-nitranga tantarain’io boky io izy.

Talohan’izay sy taorian’izay

Voalaza mazava
Tsoahina avy amin’ny porofo
Tsy azo antoka

tokony ho 60–62 taor. J.K.
Milaza ny Filemona fa mandefa an’i Onesimosy hiverina any amin’i Filemona i Paoly. Mampiseho fifandraisana ny anarana iombonany amin’ny Kolosiana, nefa tsy manaporofo fandefasana niarahana, dia vita, na tanàna nigadrana.
Tsoahina avy amin’ny porofo
tokony ho 60–62 taor. J.K.
Miresaka ny firaisana amin’i Kristy sy ny firaisan’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy ny Efesiana. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy, ny mpandray azy, ary ny toerana nigadrana.
Tsoahina avy amin’ny porofo
tokony ho 60–62 taor. J.K.
Mampiseho ny fahababoana ho fampandrosoana ny Filazantsara ny Filipiana ary mirakitra ny hira momba an’i Kristy. Iadian-kevitra ny tanàna nigadrana.
Tsoahina avy amin’ny porofo
tokony ho 62–64 taor. J.K.
Raha arahina ny famakiana nentim-paharazana izay milaza fa i Paoly mivantana no nanoratra ny 1 Timoty sy ny Titosy, dia manondro fanompoana taorian’ny Asan’ny Apostoly ireo taratasy ireo: i Timoty tany Efesosy, i Titosy tany Kreta, ary fikasana handany ny ririnina tany Nikopolisy. Tsy mitantara fanafahana na izany lalana izany ny Asan’ny Apostoly, ary tsy toerana nanoratana taratasy i Nikopolisy.
Tsoahina avy amin’ny porofo
tokony ho 62–64 taor. J.K.
Mametraka an’i Timoty tany Efesosy ny 1 Timoty; iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy sy ny lalana atolotra taorian’ny Asan’ny Apostoly.
Tsoahina avy amin’ny porofo
tokony ho 62–64 taor. J.K.
Mametraka an’i Titosy tany Kreta mba hanendry loholona ny Titosy; iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy sy ny lalana atolotra taorian’ny Asan’ny Apostoly.
Tsoahina avy amin’ny porofo
tokony ho 64–67 taor. J.K.
Ny 2 Timoty dia mampiseho mpiteny voafonja tany Roma, mifatotra toy ny mpanao ratsy. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy sy ny fahababoana farany taorian’ny Asan’ny Apostoly.
Tsoahina avy amin’ny porofo

Milaza ny Filemona fa mandefa an’i Onesimosy hiverina any amin’i Filemona i Paoly. Mampiseho fifandraisana ny anarana iombonany amin’ny Kolosiana, nefa tsy manaporofo fandefasana niarahana, dia vita, na tanàna nigadrana.tokony ho 60–62 taor. J.K.
Miresaka ny firaisana amin’i Kristy sy ny firaisan’ny Jiosy sy ny tsy Jiosy ny Efesiana. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy, ny mpandray azy, ary ny toerana nigadrana.tokony ho 60–62 taor. J.K.
Mampiseho ny fahababoana ho fampandrosoana ny Filazantsara ny Filipiana ary mirakitra ny hira momba an’i Kristy. Iadian-kevitra ny tanàna nigadrana.tokony ho 60–62 taor. J.K.
Raha arahina ny famakiana nentim-paharazana izay milaza fa i Paoly mivantana no nanoratra ny 1 Timoty sy ny Titosy, dia manondro fanompoana taorian’ny Asan’ny Apostoly ireo taratasy ireo: i Timoty tany Efesosy, i Titosy tany Kreta, ary fikasana handany ny ririnina tany Nikopolisy. Tsy mitantara fanafahana na izany lalana izany ny Asan’ny Apostoly, ary tsy toerana nanoratana taratasy i Nikopolisy.tokony ho 62–64 taor. J.K.
Mametraka an’i Timoty tany Efesosy ny 1 Timoty; iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy sy ny lalana atolotra taorian’ny Asan’ny Apostoly.tokony ho 62–64 taor. J.K.
Mametraka an’i Titosy tany Kreta mba hanendry loholona ny Titosy; iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy sy ny lalana atolotra taorian’ny Asan’ny Apostoly.tokony ho 62–64 taor. J.K.
Ny 2 Timoty dia mampiseho mpiteny voafonja tany Roma, mifatotra toy ny mpanao ratsy. Iadian-kevitra ny hoe i Paoly mivantana ve no nanoratra azy sy ny fahababoana farany taorian’ny Asan’ny Apostoly.tokony ho 64–67 taor. J.K.

Izay asehon’ny lahatsoratra mazava

Mangataka ny solontena any Kreta hanendry loholona, hanohitra fampianarana manimba ary hanorina fiangonana manana fampianarana marina sy asa tsara ny Titosy.

Titosy 1:1–9 · Titosy 2:1–15; 3:1–11

Mbola iadian-kevitra ny mpanoratra marina sy ny dia ara-tantara mifandray amin’ny taratasy.

I Titosy no mpandray mivantana, izay miasa amin’ny fiangonana any Kreta sy ny mpitarika azy eo an-toerana.

Titosy 1:1–9 · Titosy 3:12–15

Tsy voalaza ny haben’ny fiangonana any Kreta, ny isany na ny toerana marina misy azy.

Mikatsaka fitarihana milamina eo an-toerana, fanoherana fampianarana manimba ary fiainana iombonana misy fifehezan-tena, fahamarinana ary asa tsara ny taratasy.

Titosy 2:1–15; 3:1–11 · Titosy 1:1–9

Iadian-kevitra ny mombamomba ny mpanohitra sy ny fivoaran’ny fandaminana ny fitarihana.

I Titosy, Kreta, Nikopolisy, Artema, i Tykiko, Zena ary i Apolosy no tambajotran’ny dia sy fampianarana, nefa tsy manondro toerana azo antoka nanoratana azy.

Titosy 3:12–15 · Titosy 1:1–9 · Titosy 1:5; 3:12

Manohana dia nokasaina ny taratasy, fa tsy dia feno na tanàna voafaritra nanoratan’i Paoly azy.

Maro no manohitra ny fiheverana fa i Paoly no nanoratra azy mivantana; Kreta no toerana misy ny mpandray ary mazava ny drafitra ho any Nikopolisy, nefa tsy fantatra mazava ny toerana nanoratana azy.

Titosy 1:5; 3:12

Raha mpanoratra tatỳ aoriana ao amin’ny lovan’i Paoly no nanoratra azy, dia tontolon’ny lahatsoratra ny dia aorian’ny Asan’ny Apostoly, fa tsy filaharana voamarina amin’ny dian’i Paoly.

Olona sy toerana

Paolympanoratra sy mpanoro hevitra araka ny famakiana nentim-paharazana
Titosysolontena navela tany Kreta
Artemaolona tononina ao amin’ny drafitry ny dia izay mety ho solony
Tykikoolona tononina ao amin’ny drafitry ny dia izay mety ho solony
Zenampandeha tononina anarana mba homena fanampiana
Apolosympandeha tononina anarana mba homena fanampiana

Kreta · Nikopolisy

Fanorenana indray ny tantara heverina ho azo inoana indrindra

Ny fanorenana nentim-paharazana aorian’ny Asan’ny Apostoly ampiasaina eto dia mampifandray azy amin’i Kreta sy ny fikasana handany ny ririnina any Nikopolisy, manodidina ny taona 62–64 taorian’i Kristy; tsy azo antoka ny toerana nisy an’i Paoly.

Titosy 1:5; 3:12

Any Epira i Nikopolisy, fa tsy any Makedonia; drafitra handany ny ririnina no lazain’ny Titosy 3:12, fa tsy toerana nanoratana azy voaporofo. Ny famintinan’i Brown manaiky fa i Paoly no mpanoratra mivantana dia mametraka azy manodidina ny taona 65 taorian’i Kristy.

Famakiana hafa azo inoana

Taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana nosoratana tatỳ aoriana

Ny ankamaroan’ny mpikaroka mampiasa fomba fandinihana mitsikera dia mahita ny Titosy ho asa tatỳ aoriana ao amin’ny lovan’i Paoly, matetika noho ny voambolana, ny fandaminam-piangonana ary ny dia sarotra aorina indray.

Mbola toerana manan-danja ao amin’ny lahatsoratra i Kreta sy Nikopolisy, nefa tsy azo aseho amin’ny sarintany ho dia nataon’i Paoly voamarina tanteraka.

Tsoahina avy amin’ny porofo

Antony tsy itovian’ny famakiana Anisan’ny taratasy nentin-drazana ho an’i Paoly ny Titosy, nefa lavin’ny mpikaroka maro ny nanoratany azy mivantana noho ireo antony mitovitovy amin’ny 1 Timoty: ny voambolana, ny rafitry ny fiangonana ary ny lalan-dia taorian’ny Asan’ny Apostoly. Ny fanarenana ny tantara nentin-drazana izay milaza fa i Paoly no nanoratra azy mivantana dia mametraka ny toe-javatra taorian’ny Asan’ny Apostoly sy talohan’ny fampidirana am-ponja farany tany Roma atolotra ho an’ny taratasy faharoa ho an’i Timoty. Tsy mitantara fanafahana, fanompoana tatỳ aoriana na izany fifandimbiasana izany ny Asan’ny Apostoly.

Loharano

Lahatsoratra fahiny

Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Ny taratasin’i Paoly
Asan’ny Apostoly 7–28, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly.Asan’ny Apostoly

Fikarohana akademika

Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
- Toko 29, «Taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana: Titosy», «Fanadihadiana ankapobeny ny hafatra»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
- Toko 29, «Taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana: Titosy», «Famintinana ny fampahalalana fototra momba ny Titosy»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.
- Toko 29, «Taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana: Titosy», «Ny taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana amin’ny ankapobeny: lohateny sy fifandraisan’ny taratasy»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
- Toko 29, «Taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana: Titosy», «Ny tontolo manodidina ny Titosy»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
- Toko 30, «Taratasy ho an’ny mpiandry fiangonana: 1 Timoty», «Iza no nanoratra ny Titosy sy ny 1 Timoty?»Manome topimaso momba ireo hevitra ao amin’ny fikarohana mifandray amin’ny lohahevitra ity fizarana ity.
Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
Jerome Murphy-O’Connor, Paul: A Critical Life (Oxford University Press, 1996).
- Toko 1, «Ny rafitry ny filaharan’ny fotoana», «Ny porofo avy amin’ny taratasin’i Paoly» sy «Ny porofo avy amin’ny Asan’ny Apostoly»Manome fanazavan-kevitra avy amin’ny fikarohana hoenti-manombana amim-pitandremana ny fehin-kevitra aseho eto ity fizarana ity.

Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4

v1.2.0-evidence.20260902.4 · 2026-09-02

Antony tsy itovian’ny famakiana · Fitsipika momba ny fanitsiana sy ny fanavaozana

Fitaovana enti-mampianatra

Fampahafantarana fohy mifototra amin’ny loharano, hoenti-mandalina ity taratasy ity ao an-dakilasy, ao anaty vondrona na amin’ny famakiana manokana.

Drafitra fampianarana mandritra ny folo minitra

Mangataka ny solontena any Kreta hanendry loholona, hanohitra fampianarana manimba ary hanorina fiangonana manana fampianarana marina sy asa tsara ny Titosy.
Ny famakiana nentim-paharazana dia mampifandray ny Titosy amin’ny fotoana aorian’ny Asan’ny Apostoly, aorian’ny taratasy tamin’ny fahababoana ary alohan’ny fahababoana farany tany Roma naroso ho an’ny 2 Timoty.
Ny fanorenana nentim-paharazana aorian’ny Asan’ny Apostoly ampiasaina eto dia mampifandray azy amin’i Kreta sy ny fikasana handany ny ririnina any Nikopolisy, manodidina ny taona 62–64 taorian’i Kristy; tsy azo antoka ny toerana nisy an’i Paoly.
Ny ankamaroan’ny mpikaroka mampiasa fomba fandinihana mitsikera dia mahita ny Titosy ho asa tatỳ aoriana ao amin’ny lovan’i Paoly, matetika noho ny voambolana, ny fandaminam-piangonana ary ny dia sarotra aorina indray.

Fanontaniana ifanakalozan-kevitra

Nahoana no nosoratana ity taratasy ity?
Inona no azo hamarinina, ary aiza no tsy itovian’ny famakiana amim-pitandremana?

Fanitsiana v1.2.0-evidence.20260902.4 · Fampiasana indray sy fanononana ny loharano · PaulineLetters.com

Daty: tokony ho 62–64 taor. J.K.
Toerana nanoratana: Tsy voafaritra ny tanàna nanoratana
Mpanoratra: Lavin’ny mpikaroka maro ny nanoratan’i Paoly azy mivantana
Fahatokisana ny fanombanana ny toe-javatra: Toe-javatra any Kreta taorian’ny Asan’ny Apostoly (fanarenana ny tantara nentin-drazana)
Andininy fototra: Eo am-panokafana…
Titosy 2:11 · BPFF 2011BPFF 2011 © Malagasy Bible SocietyVakio bebe kokoa ao amin’ny Bibliatodo
Sora-tanana tranainy indrindra aseho: Codex Sinaiticus, tokony ho 350 taor. J.K.

Toe-javatra sy hevi-dehibe

Toromarika ho an’i Titosy handamina ny fiangonana tanora any Kreta.

Asa tsy vita no manomboka ny Titosy. Navelana tany Kreta ilay nandefasana azy mba handamina ny zavatra sy hanendry loholona isan-tanàna, sady hanohitra ny mpampianatra manakorontana ny tokantrano noho ny tombony tsy marina. Ny fepetra ho an’ny mpitarika dia manantitrantitra fitondran-tena mahatanty ny fanaraha-mason’ny besinimaro: fandraisam-bahiny, fifehezan-tena, fahitsiana, fahatokiana ary fahaizana mampianatra ny fampianarana mahasoa.

Adika tsy tapaka ho fitondran-tena hita maso eo amin’ny zokiolona sy ny tanora ao amin’ny fiangonana ny fampianarana mahasoa. Ao anatin’ny tontolo fahiny nisy ambaratongam-pahefana ny toromarika momba ny tokantrano, ary tafiditra ny olona nandevozina. Tsy tokony hohamaivanina ny tsy fananan’izy ireo fahafahana amin’ny famakiana ny andalan-teny ho torohevitra ankapobe momba ny asa fotsiny. Noho izany, tsy maintsy sarahin’ny mpamaky ankehitriny ny paikadin’ny taratasy mikarakara ny fiangonana ao anatin’izany tontolo izany sy ny fankatoavana ny fanandevozana mihitsy.

Ampifandraisin’ity torolalana ity amin’ny filaharan’ny dia ny Titosy, satria anatin’ny tambajotra velona ny anarana, ny drafitra, ny fifandirana ary ny fiarahabana ao aminy. Ao anatin’izany fivoarana manontolo izany no vakina ny andininy fototra, Titosy 2:11, fa tsy ho teny filamatra misaraka.

Fizotry ny fotoana sy porofo avy amin’ny sora-tanana

Ny fahasoavana no ivon’ny fitondran-tena ao amin’ny taratasy. Ny fisehoan’ny fahasoavan’Andriamanitra mahavonjy dia manofana vahoaka handà ny faniriana manimba sy hiaina amin’ny fifehezan-tena, ny fahitsiana ary ny fitiavam-bavaka eo am-piandrasana ny fanantenana. Manampy fanetren-tena amin’ny olona ivelany ny antso farany: tsaroan’ny mpino fa diso lalana koa izy ireo taloha, ary ny famonjena dia avy amin’ny famindram-pon’Andriamanitra fa tsy avy amin’ny fitondran-tena ambony kokoa. Vokatr’izany famindram-po izany ny asa tsara, fa tsy fitakiana toerana ambony ara-pitondran-tena.

Milaza an’i Kreta ho sehatry ny asan’i Titosy ny taratasy, ary mangataka azy hiaraka amin’ny mpandefa any Nikopolisy. Tsy milaza anefa izy fa tena tanteraka ny ririnina nokasaina holaniana tao, ary tsy mamantatra ny toerana nanoratana. Ao amin’ny fanarenana ny tantara nentin-drazana dia taorian’ny Asan’ny Apostoly, tokony ho 62–64 taor. J.K., io lalan-dia io. Lavin’ny mpikaroka maro ny nanoratan’i Paoly azy mivantana noho ny voambolana, ny rafitry ny fiangonana ary ny fizotry ny fotoana. Ny famakiana azy ho nosoratan’i Paoly dia mitaky fotoam-panompoana taorian’ny Asan’ny Apostoly.

Ny Codex Sinaiticus, izay tombanana ho tamin’ny 350 taor. J.K. ary mifandray amin’ny British Library any Londres, no sora-tanana aseho ho an’ity taratasy ity. Porofo iombonana avy amin’ny Codex Sinaiticus ny sary. Manamarina ny fitahirizana ny lahatsoratra ao amin’izany lovantsofin’ny sora-tanana izany izy, fa tsy manaporofo ny daty na ny toerana anombanana fa nanoratana azy.

Mpanoratra sy daty

Anisan’ny taratasy nentin-drazana ho an’i Paoly ny Titosy, nefa lavin’ny mpikaroka maro ny nanoratany azy mivantana noho ireo antony mitovitovy amin’ny 1 Timoty: ny voambolana, ny rafitry ny fiangonana ary ny lalan-dia taorian’ny Asan’ny Apostoly. Ny fanarenana ny tantara nentin-drazana izay milaza fa i Paoly no nanoratra azy mivantana dia mametraka ny toe-javatra taorian’ny Asan’ny Apostoly sy talohan’ny fampidirana am-ponja farany tany Roma atolotra ho an’ny taratasy faharoa ho an’i Timoty. Tsy mitantara fanafahana, fanompoana tatỳ aoriana na izany fifandimbiasana izany ny Asan’ny Apostoly.

Fanontaniana mahazatra

Oviana no nosoratana ny Titosy?

Raha i Paoly no nanoratra azy mivantana, dia mametraka ny Titosy tokony ho 62–64 taor. J.K., taorian’ny faran’ny Asan’ny Apostoly, ny fanarenana ny tantara nentin-drazana. Milaza ny drafitra handaniana ny ririnina any Nikopolisy ny taratasy, nefa tsy milaza fa tanteraka izany na hoe taiza izy no nosoratana.

Iza no nanoratra ny Titosy?

Lavin’ny mpikaroka maro ny nanoratan’i Paoly azy mivantana noho ireo antony mitovitovy amin’ny 1 Timoty: ny voambolana, ny rafitry ny fiangonana ary ny lalan-dia taorian’ny Asan’ny Apostoly. Ny famakiana azy ho taratasin’i Paoly dia mitaky fanekena fanafahana sy fotoam-panompoana vaovao.

Inona no lazain’ny Titosy momba an’i Kreta?

Fa tsy vita ny asa tany ary navelana hamita azy i Titosy. Manonona fanambarana ankapobe henjana momba ireo Kretana avy amin’ny loharano grika koa ny taratasy. Fomba fahaiza-mandaha-teny tamin’izany vanim-potoana izany izy, fa tsy filazana momba ny toetran’ny vahoaka tokony haverina.

Momba ny inona ny Titosy?

Momba ny fahasoavana mamokatra fitondran-tena hita maso. Ny fisehoan’ny fahasoavan’Andriamanitra mahavonjy dia aseho ho manofana vahoaka amin’ny fifehezan-tena sy ny fahitsiana. Manampy fanetren-tena amin’ny olona ivelany ny antso farany: ampahatsiahivina ny mpino fa izy ireo koa dia diso lalana taloha.

Boky sy loharano nampiasaina

Manomboka amin’ny Romana ka hatramin’ny Filemona, Baiboly Protestanta Malagasy 2011. Baiboly Protestanta Malagasy © 2011, Malagasy Bible Society. Fanondroana toko sy andininy ihany no omena eto, tsy lahatsoratra ara-Baiboly. Jereo ny loharano
Ny fizotry ny fotoana ao amin’ny tetikasa, misy teboka 67, dia mampifandray ny Asan’ny Apostoly sy ny taratasy ary manamarika mazava ny daty iadian-kevitra.
Mombamomba ny Papyrus 46 sy ny Codex Sinaiticus, ny toerana itahirizana azy, ny loharanon’ny sary ary ny zon’ny sary ao amin’ny lisitry ny sora-tanana ao amin’ny Taratasy nosoratan’i Paoly.
Raymond E. Brown, An Introduction to the New Testament (Doubleday, 1997).
E. P. Sanders, Paul: The Apostle’s Life, Letters, and Thought (Fortress Press, 2015).