پولس پس از اعمال رسولان و سنت شهادت او

سفر در بستر تاریخی

نامه‌های شبانی بر حرکت‌هایی فراتر از اعمال رسولان دلالت دارند، حال آنکه بسیاری از پژوهشگران در نویسندگی پولسی آنها تردید دارند و خود اعمال رسولان پیش از این رویدادها پایان می‌یابد. این راهنما روایت را در جاهایی که با نامه‌های پولس هم‌پوشانی دارد، در کنار آنها می‌خواند. میان آنچه متون می‌گویند و انتخاب‌های مربوط به تاریخ و مسیر که برای سامان‌دادن آنها به کار رفته‌اند، تمایز می‌گذارد.

اعمال رسولان آگاهانه زودتر پایان می‌یابد و پولس را پس از دو سال حبس خانگی در روم ترک می‌کند؛ او همهٔ کسانی را که نزدش می‌آیند می‌پذیرد و بی‌مانع پادشاهی را اعلام می‌کند، بی‌آنکه گزارشی از حکم، آزادی یا مرگش ارائه شود. هر سخنی دربارهٔ سال‌های پس از این نقطه بر منابع دیگری تکیه دارد: نامه‌های شبانی، چند نوشتهٔ آغازینِ مسیحیان و سنت‌های متأخر. راهنما هرکدام را به‌گونه‌ای متفاوت ارزیابی می‌کند و آنها را ادامهٔ روایت نمی‌داند.

اگر نامه‌های شبانی نوشتهٔ مستقیم پولس دانسته شوند، موقعیت‌هایی را نشان می‌دهند که در اعمال رسولان نمی‌گنجند: تیتوس در کریت، برنامهٔ زمستان‌گذرانی در نیکوپولیس و در دوم تیموتائوس، فرستنده‌ای زندانی که ردای خود و طومارهای به‌جامانده در تروآس را می‌خواهد. اعمال رسولان آزادی، سفر یا بازداشت دومی را روایت نمی‌کند؛ توالی سنتی بازسازی است، نه ادامهٔ اعمال رسولان.

آنچه منابع نشان می‌دهند

سنتی موازی به‌سوی غرب اشاره می‌کند. پولس در رومیان قصد خود را اعلام می‌کند که در راه اسپانیا از روم بگذرد. نامه‌ای از کلیسای روم که به نامهٔ اول کلمنت معروف است و در اواخر سدهٔ نخست میلادی نوشته شده، می‌گوید او پیش از مرگ به مرزهای غرب رسید. روشن نیست که این سخن مأموریتی در اسپانیا را تأیید می‌کند یا فقط بازتاب امیدی است که پولس بیان کرده بود؛ هیچ روایتی از چنین سفری باقی نمانده است.

سنتی مسیحی از دوره‌های بعد، شهادت پولس را در روم و در دوران نرون قرار می‌دهد. عهد جدید مرگ او را روایت نمی‌کند و شیوه، تاریخ و مکان دقیق آن همچنان نامعلوم است.

پروژه، آزادی، سفرهای تازه، زندان دوباره و شهادت را بازسازی‌ای با درجات گوناگون قطعیت عرضه می‌کند، نه روایتی کتاب‌مقدسی. تجربهٔ فراگیر این توالی را به صحنه‌ها و حرکت‌ها برمی‌گرداند، اما راهنمای تاریخی همچنان روایت معیار برای شواهد و عدم‌قطعیت است.

آنچه همچنان محل بحث است

نویسندگی نامه‌های شبانی به دلایلی چون واژگان، ساختار رشد‌یافتهٔ کلیسا و برنامهٔ سفری که در اعمال رسولان نمی‌گنجد، به‌طور گسترده محل تردید است. پژوهشگران اختلاف دارند که آیا این نامه‌ها بخش‌هایی اصیل و پولسی را حفظ کرده‌اند، به دست نویسنده‌ای متأخر پدید آمده‌اند یا حاصل نگارش یک کاتب‌اند. چون بخش بزرگی از بازسازی به این نامه‌ها و گواهی‌های متأخر وابسته است، راهنما آزادی، ادامهٔ راه، زندان دوباره و شهادت را بازسازی‌ای با درجات گوناگون قطعیت عرضه می‌کند، نه روایتی کتاب‌مقدسی.