--- title: "Ang mga inskripsiyong babala sa templo mula sa Jerusalem" canonical: "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/temple-warning-inscription" published: "2026-10-23" updated: "2026-10-23" language: "fil" license: "https://paulineletters.com/fil/explore/license" source: "Mga Sulat ni Pablo · Pauline Letters" --- # Ang mga inskripsiyong babala sa templo mula sa Jerusalem **Ano ang pinatutunayan ng ebidensiyang ito tungkol sa Mga Gawa at sa mga liham ni Pablo?** Dalawang paunawang nakasulat sa wikang Griyego mula sa templo ni Herodes sa Jerusalem, isang buo (nasa Istanbul na ngayon) at isang pira-piraso (Israel Museum), ang nagbabawal sa sinumang hindi Judio na lumampas sa harang na nakapalibot sa mga panloob na looban, at nagbababala na ang lalabag ay mananagot sa sarili niyang kamatayan. Kasama ng mga paglalarawan ni Flavio Josefo, ginagawa nilang mauunawaan at mabigat ang paratang laban kay Pablo sa Mga Gawa 21:28–29, ngunit wala silang binabanggit na pangalan at hindi nila maipapakitang totoo ang paratang. - **Petsa:** Inukit sa isang panahon sa pagitan ng muling pagtatayo ni Herodes sa templo (sinimulan c. 23-19 BC) at ng pagkawasak nito noong AD 70. Pinepetsahan ng mga katalogong epigrapiko ang dalawang kopya sa 23 BC-AD 70; hindi alam ang eksaktong petsa ng pag-ukit. - **Kinaroroonan ngayon:** Istanbul Archaeology Museums (buong bato, natagpuan noong 1871); Israel Museum, Jerusalem (IAA 1936-989) (pira-piraso) - **Antas ng katiyakan:** Mataas - **Katayuan ng batayan:** Pinatutunayan ng teksto - **Mga sanggunian sa katalogo:** OGIS 598; CIIP I.1 no. 2; CIJ II 1400; IIP JERU0598; IIP JERU0599 - **May kaugnayan sa:** Mga Gawa 21:26–36; Mga Gawa 21:28–29; Mga Gawa 20:4; Mga Gawa 23:26; Mga Gawa 24:6; Mga Gawa 24:18; Mga Gawa 25:8; Mga Gawa 26:21; Efeso 2:14–15; Roma 15:30–31 ## Ano ang pinatutunayan nito May harang sa paligid ng mga panloob na looban ang templo ni Herodes, at may mga paunawang nakasulat sa wikang Griyego dito. Ipinagbabawal ng mga paunawa sa sinumang hindi Judio (allogenes) na pumasok sa loob ng balustrada at ng bakod sa paligid ng santuwaryo, at nagbababala na ang lalabag na mahuhuli ay mananagot sa sarili niyang kamatayan. Isang buong kopya at isang pira-piraso ang natitira. Inilalarawan ni Flavio Josefo ang harang at ang pagbabawal nito na may kaakibat na parusang kamatayan (Ant. 15.417), sinasabi niyang nakasulat sa wikang Griyego at Latin ang mga paunawa (War 5.193-194), at isinasalaysay niyang iginiit ni Titus na pinahintulutan ng Roma ang mga Judio na patayin ang mga lumalabag kahit sila ay mga Romano (War 6.124-126). Sa Mga Gawa 21:28–29, pinaratangan si Pablo ng pagdungis sa templo sa pagpapasok ng mga Hentil dito, sa pag-aakalang ipinasok niya si Trofimo na mula sa Efeso. Ginagamit ng paratang ang isang tunay at hayagang nakapaskil na tuntunin na itinuturing na usaping may parusang kamatayan ang pagpasok ng isang Hentil lampas sa harang, na tumutulong magpaliwanag sa karahasan ng madla (Mga Gawa 21:30–31). Namagitan ang garison sa sumunod na kaguluhan (Mga Gawa 21:31–36). Inilalagay ni Flavio Josefo ang harang sa daang paakyat mula sa panlabas na looban patungo sa mga panloob na looban, at sinasabi niyang ipinagbawal ng mga paunawa sa mga dayuhan ang paglampas pa roon (War 5.193-194; Ant. 15.417). Kaya ang ipinaratang na pagkakasala ay ang pagdadala ng isang Hentil lampas sa harang, hindi ang basta pagpapasok sa kaniya sa lugar ng templo. ## Ano ang hindi nito pinatutunayan Hindi nito ipinapakitang ipinasok ni Pablo si Trofimo, ang kasama niyang mula sa Lalawigan ng Asia (Mga Gawa 20:4), o sinumang ibang Hentil lampas sa harang. Inilalahad ng Mga Gawa ang paratang bilang hinuha mula sa pagkakita sa kanilang magkasama sa lungsod (Mga Gawa 21:29); itinatanggi ni Pablo ang anumang pagkakasala laban sa templo (Mga Gawa 24:18; Mga Gawa 25:8). Inulit ni Tertulo ang paratang sa harap ni Felix (Mga Gawa 24:6), at inaalala ni Pablo ang pagdakip sa kaniya sa templo (Mga Gawa 26:21). Walang binabanggit na indibidwal ang mga inskripsiyon. Pinatutunayan nila ang pag-iral at kabigatan ng tuntunin, hindi ang mismong pagdakip o ang iba pang detalye ng Mga Gawa 21–26, gaya ng papel ng kumander na kalaunang pinangalanan ng Mga Gawa bilang si Claudio Lisias (Mga Gawa 23:26). Sa Hentil na nanghimasok bumabagsak ang parusang nasa bato; wala itong binabanggit na parusa para sa isang Judio na nagpasok ng isa. Kaya sa sarili nito, hindi nito naipapaliwanag kung bakit si Pablo mismo ang binalingan ng madla. Hindi nito nalulutas ang dalawang tanong: kung tumutukoy ba sa harang na ito ang Efeso 2:14, at kung ang babalang kamatayan ay nangangahulugan ng hatol ng hukuman, ng pinahintulutang karahasan ng mang-uumog, o ng parusang mula sa Diyos. ## Kung saan nagkakaiba ang mga tagapagpaliwanag Ilang tanong ang nananatiling bukas. Sino ang naglabas ng mga paunawa, at kailan: ang mga tagapagtayo ni Herodes, ang mga pari, o ang mga awtoridad na Romano pagkaraan ng AD 6? Ang huli ang pananaw ni Mommsen, na sinipi sa OGIS 598, batay sa bersiyong Latin ng mga paunawa na iniulat ni Flavio Josefo (walang natitira) at sa mga salita ni Titus. Ang 'mananagot sa sarili niyang kamatayan' ba ay nangangahulugan ng pagbitay ng hukuman, ng pinahintulutang pagkilos ng mang-uumog, o ng parusa ng Diyos? Gaano kalawak na sinasalamin ng talumpati ni Titus, na isinulat ni Flavio Josefo, ang aktuwal na patakaran ng mga Romano? Panghuli, tumutukoy ba ang larawan ng pader sa Efeso 2:14 sa harang na ito, o sa Kautusan (Efeso 2:15)? Bahagyang nakasalalay ang tanong na iyon sa pinagtatalunang may-akda at petsa ng liham. ## Iba pang pagbasa Tumpak na tagpuan, hindi pagpapatunay sa pangyayari. Malawak na kilala ang tuntunin: iniuulat ito ni Flavio Josefo nang higit sa isang beses, at nakapaskil ito sa templo sa wikang Griyego. Maaaring ilarawan nang tama ang tagpo ng isang manunulat na malayo sa mga pangyayari, kaya ipinapakita ng pagtutugma na kilalang-kilala ng Mga Gawa ang templo nang hindi pinatutunayan ang kaguluhan at pagdakip. Gayunman, ipinapakita ng liham ni Pablo na inaasahan niya ang panganib mula sa mga hindi sumasampalataya sa Judea (Roma 15:30–31), bagaman hindi ang mismong kaguluhan. Ang Efeso 2:14 ay tumutukoy sa Kautusan, hindi sa balustrada. Sa pagbasang ito, kumakatawan ang larawan ng pader sa Kautusan kasama ang mga utos nito, na sinasabi ng kasunod na talata na pinawalang-bisa (Efeso 2:15). Iba rin ang bokabularyo ng pader sa Efeso kaysa sa bato (tryphaktos, peribolos) at kay Flavio Josefo (dryphaktos), kaya ang harang ng templo ay isang paglalarawang idinagdag ng mga tagapagpaliwanag gaya ni Robinson (1903). Kung isinulat ang Efeso pagkaraan ng AD 70, wasak na noon ang harang. Pinagmulang Romano ng mga paunawa. Naniwala si Theodor Mommsen, na sinipi ni Dittenberger sa OGIS 598, na ipinaukit ng mga Romano ang mga paunawa matapos maging lalawigan ang Judea noong AD 6. Itinuro niya ang bersiyong Latin na iniulat ni Flavio Josefo sa tabi ng bersiyong Griyego (walang natagpuan) at ang mga salita ni Titus sa akda ni Flavio Josefo. Itinuturing naman ng iba ang mga paunawa bilang bahagi ng muling pagtatayo ni Herodes. Alinman sa dalawang pananaw, nakatayo na ang mga ito noong nabubuhay pa si Pablo. ## Bibliograpiya at mga sanggunian - Flavius Josephus, The Wars of the Jews (William Whiston, 1737) — War 5.193-194 (Whiston 5.5.2) - Flavius Josephus, The Wars of the Jews (William Whiston, 1737) — War 6.124-126 (Whiston 6.2.4) - Flavius Josephus, Antiquities of the Jews (William Whiston, 1737) — Ant. 15.417 (Whiston 15.11.5) - Temple Warning inscription (Q16934222) — Q16934222 --- Kanonikal: https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/temple-warning-inscription