{ "$schema": "https://paulineletters.com/data/agent/commons/v1/external-evidence.schema.json", "schemaVersion": "1.0", "version": "1.0.0", "dataset": "external-evidence", "locale": "fil", "title": "Ebidensiya sa labas ng Bagong Tipan para sa Mga Gawa at sa mga liham ni Pablo", "description": "Mga inskripsiyon, barya, lugar, manuskrito, mga manunulat na Judio at Romano, at mga unang awtor na Kristiyano na may kinalaman sa Mga Gawa at sa mga liham, bawat isa ay may kung ano ang pinatutunayan nito, ano ang hindi, at saan nagkakaiba ang mga tagapagpaliwanag.", "method": "Binalangkas mula sa mga pangunahing sanggunian at mga talaan ng katalogo, saka hiwalay na sinuri muli: nagmumula ang bawat sipi sa isang saling nasa pampublikong domain at itinugma ito sa pahina nito (tingnan ang mga resibo), nilutas ang mga bilang sa katalogo, at sinuri ng isang mapanghamong pagsusuri kung may labis na pag-aangkin. Pinangangalanan ang makabagong iskolarsip sa antas lamang ng akda. Sinisipi ang Kasulatan ayon sa sanggunian.", "license": "https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/", "attribution": "Pauline Letters — https://paulineletters.com", "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/data/agent/commons/v1/external-evidence.json", "scripture": "References only. No Bible translation text is included; cite the reference and read it in a licensed or public-domain edition.", "itemCount": 46, "items": [ { "id": "temple-warning-inscription", "kind": "inscription", "dateFrom": -23, "dateTo": 70, "corpusReferences": [ "OGIS 598", "CIIP I.1 no. 2", "CIJ II 1400", "IIP JERU0598", "IIP JERU0599" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 21:26-36", "Acts 21:28-29", "Acts 20:4", "Acts 23:26", "Acts 24:6", "Acts 24:18", "Acts 25:8", "Acts 26:21", "Ephesians 2:14-15", "Romans 15:30-31" ], "personIds": [ "person.paul", "person.trophimus", "person.lysias", "person.tertullus", "person.josephus" ], "placeIds": [ "place.jerusalem", "place.ephesus", "place.judea" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 5.193-194 (Whiston 5.5.2)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2850/pg2850.txt", "publicDomain": true, "quote": "there was a partition made of stone all round, whose height was three cubits: its construction was very elegant; upon it stood pillars, at equal distances from one another, declaring the law of purity, some in Greek, and some in Roman letters, that \"no foreigner should go within that sanctuary\"", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 6.124-126 (Whiston 6.2.4)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2850/pg2850.txt", "publicDomain": true, "quote": "Have not we given you leave to kill such as go beyond it, though he were a Roman?", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 15.417 (Whiston 15.11.5)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "In the midst of which, and not far from it, was the second, to be gone up to by a few steps: this was encompassed by a stone wall for a partition, with an inscription, which forbade any foreigner to go in under pain of death.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Temple Warning inscription (Q16934222)", "locator": "Q16934222", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q16934222.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Elias J. Bickerman", "work": "The Warning Inscriptions of Herod's Temple, Jewish Quarterly Review 37", "year": "1947", "view": "Assigns the notices to Herod's temple. The Inscriptions of Israel/Palestine records of both copies take their text and translation from this article." }, { "author": "Hannah M. Cotton, Leah Di Segni, Werner Eck, Benjamin Isaac et al. (eds.)", "work": "Corpus Inscriptionum Iudaeae/Palaestinae, vol. I: Jerusalem, Part 1", "year": "2010", "view": "Edits the warning inscription from Herod's temple as no. 2, covering both copies, in its section of religious and public inscriptions from Jerusalem before AD 70." }, { "author": "Stephen R. Llewelyn and Dionysia van Beek", "work": "Reading the Temple Warning as a Greek Visitor, Journal for the Study of Judaism 42", "year": "2011", "view": "The Greek is not translation Greek. A Greek-speaking visitor would read the warning in terms of Hellenistic law, and the architecture of the outer court would support that reading. Such a visitor would take the warning as royal rather than priestly in authority." }, { "author": "Wilhelm Dittenberger", "work": "Orientis Graeci Inscriptiones Selectae, vol. 2", "year": "1905", "view": "Edits the Istanbul stone alongside the parallels in Josephus. Quotes Mommsen's argument that the Romans had the notices cut after AD 6. Notes that the stone says hieron, a wider term, where Josephus speaks of the hagion." }, { "author": "J. Armitage Robinson", "work": "St Paul's Epistle to the Ephesians", "year": "1903", "view": "Reads the wall image of Ephesians 2:14 as an allusion to the temple balustrade and its warning stones. Links the barrier to the charge about Trophimus in Acts 21:29." }, { "author": "Charles Clermont-Ganneau", "work": "Discovery of a Tablet from Herod's Temple (PEF Quarterly Statement)", "year": "1871", "view": "The discoverer. Holds that the tablet follows Josephus's wording closely and sheds light on the riot of Acts 21." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q16934222", "label": "Temple Warning inscription" }, { "scheme": "pleiades", "id": "687928", "label": "Ierusalem/Hierosolyma/Col. Aelia Capitolina" } ], "title": "Ang mga inskripsiyong babala sa templo mula sa Jerusalem", "summary": "Dalawang paunawang nakasulat sa wikang Griyego mula sa templo ni Herodes sa Jerusalem, isang buo (nasa Istanbul na ngayon) at isang pira-piraso (Israel Museum), ang nagbabawal sa sinumang hindi Judio na lumampas sa harang na nakapalibot sa mga panloob na looban, at nagbababala na ang lalabag ay mananagot sa sarili niyang kamatayan. Kasama ng mga paglalarawan ni Flavio Josefo, ginagawa nilang mauunawaan at mabigat ang paratang laban kay Pablo sa Mga Gawa 21:28–29, ngunit wala silang binabanggit na pangalan at hindi nila maipapakitang totoo ang paratang.", "dating": "Inukit sa isang panahon sa pagitan ng muling pagtatayo ni Herodes sa templo (sinimulan c. 23-19 BC) at ng pagkawasak nito noong AD 70. Pinepetsahan ng mga katalogong epigrapiko ang dalawang kopya sa 23 BC-AD 70; hindi alam ang eksaktong petsa ng pag-ukit.", "currentLocation": "Istanbul Archaeology Museums (buong bato, natagpuan noong 1871); Israel Museum, Jerusalem (IAA 1936-989) (pira-piraso)", "establishes": [ "May harang sa paligid ng mga panloob na looban ang templo ni Herodes, at may mga paunawang nakasulat sa wikang Griyego dito. Ipinagbabawal ng mga paunawa sa sinumang hindi Judio (allogenes) na pumasok sa loob ng balustrada at ng bakod sa paligid ng santuwaryo, at nagbababala na ang lalabag na mahuhuli ay mananagot sa sarili niyang kamatayan. Isang buong kopya at isang pira-piraso ang natitira.", "Inilalarawan ni Flavio Josefo ang harang at ang pagbabawal nito na may kaakibat na parusang kamatayan (Ant. 15.417), sinasabi niyang nakasulat sa wikang Griyego at Latin ang mga paunawa (War 5.193-194), at isinasalaysay niyang iginiit ni Titus na pinahintulutan ng Roma ang mga Judio na patayin ang mga lumalabag kahit sila ay mga Romano (War 6.124-126).", "Sa Mga Gawa 21:28–29, pinaratangan si Pablo ng pagdungis sa templo sa pagpapasok ng mga Hentil dito, sa pag-aakalang ipinasok niya si Trofimo na mula sa Efeso. Ginagamit ng paratang ang isang tunay at hayagang nakapaskil na tuntunin na itinuturing na usaping may parusang kamatayan ang pagpasok ng isang Hentil lampas sa harang, na tumutulong magpaliwanag sa karahasan ng madla (Mga Gawa 21:30–31). Namagitan ang garison sa sumunod na kaguluhan (Mga Gawa 21:31–36).", "Inilalagay ni Flavio Josefo ang harang sa daang paakyat mula sa panlabas na looban patungo sa mga panloob na looban, at sinasabi niyang ipinagbawal ng mga paunawa sa mga dayuhan ang paglampas pa roon (War 5.193-194; Ant. 15.417). Kaya ang ipinaratang na pagkakasala ay ang pagdadala ng isang Hentil lampas sa harang, hindi ang basta pagpapasok sa kaniya sa lugar ng templo." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakitang ipinasok ni Pablo si Trofimo, ang kasama niyang mula sa Lalawigan ng Asia (Mga Gawa 20:4), o sinumang ibang Hentil lampas sa harang. Inilalahad ng Mga Gawa ang paratang bilang hinuha mula sa pagkakita sa kanilang magkasama sa lungsod (Mga Gawa 21:29); itinatanggi ni Pablo ang anumang pagkakasala laban sa templo (Mga Gawa 24:18; Mga Gawa 25:8). Inulit ni Tertulo ang paratang sa harap ni Felix (Mga Gawa 24:6), at inaalala ni Pablo ang pagdakip sa kaniya sa templo (Mga Gawa 26:21).", "Walang binabanggit na indibidwal ang mga inskripsiyon. Pinatutunayan nila ang pag-iral at kabigatan ng tuntunin, hindi ang mismong pagdakip o ang iba pang detalye ng Mga Gawa 21–26, gaya ng papel ng kumander na kalaunang pinangalanan ng Mga Gawa bilang si Claudio Lisias (Mga Gawa 23:26).", "Sa Hentil na nanghimasok bumabagsak ang parusang nasa bato; wala itong binabanggit na parusa para sa isang Judio na nagpasok ng isa. Kaya sa sarili nito, hindi nito naipapaliwanag kung bakit si Pablo mismo ang binalingan ng madla.", "Hindi nito nalulutas ang dalawang tanong: kung tumutukoy ba sa harang na ito ang Efeso 2:14, at kung ang babalang kamatayan ay nangangahulugan ng hatol ng hukuman, ng pinahintulutang karahasan ng mang-uumog, o ng parusang mula sa Diyos." ], "debate": "Ilang tanong ang nananatiling bukas. Sino ang naglabas ng mga paunawa, at kailan: ang mga tagapagtayo ni Herodes, ang mga pari, o ang mga awtoridad na Romano pagkaraan ng AD 6? Ang huli ang pananaw ni Mommsen, na sinipi sa OGIS 598, batay sa bersiyong Latin ng mga paunawa na iniulat ni Flavio Josefo (walang natitira) at sa mga salita ni Titus. Ang 'mananagot sa sarili niyang kamatayan' ba ay nangangahulugan ng pagbitay ng hukuman, ng pinahintulutang pagkilos ng mang-uumog, o ng parusa ng Diyos? Gaano kalawak na sinasalamin ng talumpati ni Titus, na isinulat ni Flavio Josefo, ang aktuwal na patakaran ng mga Romano? Panghuli, tumutukoy ba ang larawan ng pader sa Efeso 2:14 sa harang na ito, o sa Kautusan (Efeso 2:15)? Bahagyang nakasalalay ang tanong na iyon sa pinagtatalunang may-akda at petsa ng liham.", "alternatives": [ { "label": "Tumpak na tagpuan, hindi pagpapatunay sa pangyayari", "statement": "Malawak na kilala ang tuntunin: iniuulat ito ni Flavio Josefo nang higit sa isang beses, at nakapaskil ito sa templo sa wikang Griyego. Maaaring ilarawan nang tama ang tagpo ng isang manunulat na malayo sa mga pangyayari, kaya ipinapakita ng pagtutugma na kilalang-kilala ng Mga Gawa ang templo nang hindi pinatutunayan ang kaguluhan at pagdakip. Gayunman, ipinapakita ng liham ni Pablo na inaasahan niya ang panganib mula sa mga hindi sumasampalataya sa Judea (Roma 15:30–31), bagaman hindi ang mismong kaguluhan." }, { "label": "Ang Efeso 2:14 ay tumutukoy sa Kautusan, hindi sa balustrada", "statement": "Sa pagbasang ito, kumakatawan ang larawan ng pader sa Kautusan kasama ang mga utos nito, na sinasabi ng kasunod na talata na pinawalang-bisa (Efeso 2:15). Iba rin ang bokabularyo ng pader sa Efeso kaysa sa bato (tryphaktos, peribolos) at kay Flavio Josefo (dryphaktos), kaya ang harang ng templo ay isang paglalarawang idinagdag ng mga tagapagpaliwanag gaya ni Robinson (1903). Kung isinulat ang Efeso pagkaraan ng AD 70, wasak na noon ang harang." }, { "label": "Pinagmulang Romano ng mga paunawa", "statement": "Naniwala si Theodor Mommsen, na sinipi ni Dittenberger sa OGIS 598, na ipinaukit ng mga Romano ang mga paunawa matapos maging lalawigan ang Judea noong AD 6. Itinuro niya ang bersiyong Latin na iniulat ni Flavio Josefo sa tabi ng bersiyong Griyego (walang natagpuan) at ang mga salita ni Titus sa akda ni Flavio Josefo. Itinuturing naman ng iba ang mga paunawa bilang bahagi ng muling pagtatayo ni Herodes. Alinman sa dalawang pananaw, nakatayo na ang mga ito noong nabubuhay pa si Pablo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/temple-warning-inscription" }, { "id": "ephesus-theatre", "kind": "site", "dateFrom": -200, "dateTo": 117, "corpusReferences": [ "I.Ephesos 27", "SEG 15, 698", "SEG 41, 974", "GIBM III 481" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 19:23-41", "Acts 19:29-31", "Acts 19:35-41", "Acts 19:39", "1 Corinthians 15:32", "1 Corinthians 16:8-9", "2 Corinthians 1:8-10" ], "personIds": [ "person.paul", "person.demetrius", "person.gaius", "person.aristarchus", "person.alexander" ], "placeIds": [ "place.ephesus" ], "sources": [ { "sourceKey": "pleiades", "author": "Pleiades", "work": "Theater of Ephesus", "locator": "Pleiades 818256726 (connected to Ephesus 599612)", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/818256726/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "author": "Wikidata", "work": "Theater (Ephesus)", "locator": "Q15723477", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q15723477.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. XII, sec. 5, p. 277", "url": "https://archive.org/download/paulthetraveller00ramsuoft/paulthetraveller00ramsuoft_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The scene which follows is the most instructive picture of society in an Asian city at this period that has come down to us.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "philostratus-conybeare", "author": "Philostratus", "work": "The Life of Apollonius of Tyana", "translator": "F. C. Conybeare", "year": "1912", "locator": "VA 4.10", "url": "https://archive.org/download/lifeofapollonius00philuoft/lifeofapollonius00philuoft_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "And with these words he led the population entire to the theatre, where the image of the Averting god has been set up.", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Peter Ruggendorfer and Friedrich Krinzinger (eds.)", "work": "Das Theater von Ephesos: Archäologischer Befund, Funde und Chronologie (Forschungen in Ephesos)", "year": "2017", "view": "Traces the theatre through eight building or usage phases. Dates the Hellenistic stage building to the first half of the 2nd century BC but finds that the auditorium's original date and shape cannot be determined. The most extensive Roman changes (stage building, extended upper seating) are placed under Domitian, with the south wing finished under Trajan, and the whole stage facade is assigned to the late Flavian period rather than to AD 66. Only limited early-imperial work is documented before then." }, { "author": "Gudrun Styhler-Aydın", "work": "Der Zuschauerraum des Theaters von Ephesos: Baubefund und architekturhistorische Analyse", "year": "2022", "view": "The Hellenistic theatre was already one of the large theatres of Asia Minor. Building from the 1st into the first half of the 2nd century AD made it one of the largest Roman-period auditoria in the region, with a diameter close to 150 m." }, { "author": "Rudolf Heberdey, George Niemann and Wilhelm Wilberg", "work": "Das Theater in Ephesos (Forschungen in Ephesos II)", "year": "1912", "view": "The first full Austrian publication of the theatre. As reported in the 2017 volume, it reconstructed the Hellenistic auditorium as already three-tiered, seating about 23,000, and dated the first stage-facade storeys to AD 66 from an architrave inscription." }, { "author": "J. T. Wood", "work": "Discoveries at Ephesus", "year": "1877", "view": "Excavated the theatre, computed its seating at 24,500, and found the Salutaris inscription in its southern entrance." }, { "author": "E. L. Hicks", "work": "The Collection of Ancient Greek Inscriptions in the British Museum, Part III: Priene, Iasos and Ephesos", "year": "1890", "view": "Edits the Salutaris bequest as no. 481 from inscribed marble blocks that formed the wall on the right flank of the theatre's south entrance, most still in their original courses when found. Notes that its documents regulate the carrying of the images to and from the theatre and reserve a place for the city's boys at assemblies held there." }, { "author": "Guy MacLean Rogers", "work": "The Sacred Identity of Ephesos: Foundation Myths of a Roman City", "year": "1991", "view": "Edits and translates the Salutaris foundation (I.Ephesos 27) and argues that its processions of images from the Artemision into the theatre at assemblies and festivals expressed an Ephesian civic identity centred on Artemis." }, { "author": "A. N. Sherwin-White", "work": "Roman Society and Roman Law in the New Testament", "year": "1963", "view": "Judged the author of Acts very well informed about Ephesian municipal institutions: the town clerk's control of the gathering, the theatre as the assembly's usual meeting place (citing a Salutaris inscription), and the appeal to a properly convened assembly. Argued that a scene in which the civic assembly still mattered belongs to an era that did not outlast the Antonines." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Argues that Acts' many local and institutional details, including those of the Ephesian episode, reflect accurate knowledge of first-century conditions and support the general reliability of its narrative." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Profit with Delight: The Literary Genre of the Acts of the Apostles", "year": "1987", "view": "Reads Acts' riots and crowd scenes as entertaining literary set-pieces comparable to the ancient novel. On this reading a vivid, accurate setting is not by itself evidence that the event happened." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q15723477", "label": "Theater (Ephesus)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "818256726", "label": "Theater of Ephesus" }, { "scheme": "pleiades", "id": "599612", "label": "Ephesus/Arsinoe(ia)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q47611", "label": "Ephesus" } ], "title": "Ang malaking teatro sa Efeso", "summary": "Ang malaking teatro ng Efeso, na inukit sa dalisdis ng Panayır Dağı, ang tunay at nakikita pa ring lugar kung saan inilalagay ng Mga Gawa 19:29 ang madla. Malamang na nakapaglalaman na ito ng malaking madla noong panahong Helenistiko, at ipinapakita ng isang inskripsiyon sa mismong teatro na doon nagpupulong ang kapulungan ng mga mamamayan pagsapit ng AD 104. Pinatutunayan ng lugar ang tagpuan, hindi ang kaguluhan, at karamihan sa mga nakikitang labi ay mas huli kaysa sa panahon ni Pablo.", "dating": "Gusaling pang-entablado mula sa panahong Helenistiko, unang hati ng ika-2 siglo BC (hindi matiyak ang orihinal na petsa at hugis ng auditorium); pangunahing pagpapalaki noong panahong Romano sa ilalim nina Domiciano at Trajano (c. AD 81-117); inskripsiyon ni Salutaris AD 104", "currentLocation": "Nasa orihinal na kinalalagyan (in situ), arkeolohikal na lugar ng Efeso, Selçuk (lalawigan ng İzmir), Turkey; bahagi ng inskripsiyon ni Salutaris ay in situ, at ang ilang bloke ay nasa British Museum", "establishes": [ "May teatrong nakatayo sa Efeso, nakabaon sa gilid ng burol ng Panayır Dağı, matagal na bago ang pananatili ni Pablo. Ang gusaling pang-entablado nito ay mula sa unang hati ng ika-2 siglo BC at isa sa pinakamalalaking gusaling pang-entabladong Helenistiko sa Asia Minor, na nagpapahiwatig ng malaking auditorium, bagaman hindi alam ang eksaktong laki nito.", "Ang inskripsiyon ni Salutaris (I.Ephesos 27, AD 104), na inukit sa pader ng timog na pasukan ng teatro, ay nagtatakda na dalhin ang mga larawan ni Artemis at ng iba pang pigura mula sa kaniyang templo patungo sa teatro at itayo roon sa bawat itinakdang pulong ng kapulungan. Pagsapit ng panahong iyon, ang teatro ay kapwa pulungan ng kapulungan ng mga mamamayan at entablado ng debosyon kay Artemis, na tumutugma sa tagpuan ng Mga Gawa 19:23–41.", "Nagbibigay-saysay ang lugar at ang inskripsiyon, ayon sa mga kalakaran sa Efeso, sa pagkakaibang ginagawa ng Mga Gawa sa pagitan ng madlang nagtipon sa teatro at ng wastong tinipong kapulungan na itinuturo ng kalihim ng bayan (Mga Gawa 19:39).", "Karamihan sa nakikita ng mga bisita ngayon, kabilang ang harapan ng entablado at ang pinalawak na itaas na upuan (diyametrong halos 150 m), ay bahagi ng pagpapalaking pangunahing pinepetsahan sa panahon nina Domiciano at Trajano (c. AD 81-117), pagkaraan ni Pablo. Noong kalagitnaan ng dekada 50, ang gusali ay ang naunang teatrong Helenistiko na may ilang pagbabago mula sa maagang panahong imperyal.", "Isang alamat na salaysay mula sa ika-3 siglo ang nagsasabing pinangunahan ni Apollonius ang buong populasyon ng Efeso papasok sa teatro (Philostratus, Life of Apollonius 4.10). Huli na ito at hindi malayang ebidensiya para sa Mga Gawa, ngunit ipinapakita nitong inaalala ang teatro bilang lugar kung saan nagtitipon ang lungsod." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito malayang pinatutunayan na naganap ang kaguluhan sa Mga Gawa 19:23–41, o alinman sa mga detalye nito: si Demetrio, ang pagdakip kina Gayo at Aristarco, si Alejandro, o ang dalawang oras ng sigawan. Walang natagpuan sa teatro na bumabanggit kay Pablo o sa kaguluhan.", "Ang mga bilang ng kapasidad (ang sariling kalkulasyon ni Wood na 24,500 noong 1877; mga 20,000 para sa cavea ng panahong Romano sa tomong Austriyano ng 2017; hanggang 25,000 sa Pleiades) ay naglalarawan sa pinalaking gusali ng panahong Romano o nakasalalay sa mga rekonstruksiyon. Hindi nila sinasabi kung ilan ang kayang ilaman ng teatro noong kalagitnaan ng dekada 50 o kung ilan ang naroon, at walang ibinibigay na bilang ang Mga Gawa.", "Mga limampung taon na mas huli ang inskripsiyon ni Salutaris kaysa sa pananatili ni Pablo, at gumagamit ito ng ibang pang-uring Griyego para sa nakatakdang kapulungan kaysa sa Mga Gawa 19:39. Inilalarawan nito ang gawing pansibiko, hindi ang mga pangyayari noong dekada 50. Hindi rin sinasabi ng Mga Gawa na pumasok o nagsalita si Pablo sa teatro (Mga Gawa 19:30–31), sa kabila ng ilang popular na muling pagsasalaysay." ], "debate": "Dalawang tanong ang nananatiling bukas. Ang una ay kung ano ang anyo ng gusali noong panahon ni Pablo. Pinepetsahan ng pananaliksik na Austriyano ang pangunahing pagpapalaking Romano at ang harapan ng entablado sa panahon nina Domiciano at Trajano, samantalang pinetsahan ng mas lumang pag-aaral ang mga unang palapag ng harapan sa AD 66; natuklasan din ng ulat ng paghuhukay noong 2017 na hindi matiyak ang petsa at hugis ng auditorium noong panahong Helenistiko, kaya hindi tiyak ang kapasidad nito noon. Ang ikalawa ay kung ano ang ipinahihiwatig ng isang tumpak na tagpuan. Itinuring nina Sherwin-White at Hemer ang tiyak na detalyeng pansibiko bilang tanda ng tradisyong may mahusay na kaalaman. Binabasa ni Pervo ang pangyayari bilang isang pampanitikang set-piece, at binabanggit ng iba na maaaring magdagdag ng ganitong lokal na kulay ang isang mas huli at may-kaalamang manunulat, kaya hindi kayang patunayan ng tagpuan sa sarili nito ang kaguluhan.", "alternatives": [ { "label": "Tumpak na tagpuan para sa isang tunay na kaguluhan", "statement": "Gumamit si Lucas ng maaasahang impormasyon tungkol sa isang tunay na krisis sa Efeso. Tumutugma sa Efeso noong maagang panahong imperyal ang teatro bilang pulungan, ang terminolohiya ng kapulungan, ang kalihim ng bayan at ang mga Asiarch (Sherwin-White, Hemer); tinawag ni Ramsay ang tagpo na pinakamapagturong natitirang larawan ng lipunan sa isang lungsod sa Lalawigan ng Asia. Iniuulat ng mga liham ni Pablo ang matinding panganib sa Efeso at sa Lalawigan ng Asia (1 Corinto 15:32; 1 Corinto 16:8–9; 2 Corinto 1:8–10), bagaman kailanman ay hindi isang kaguluhan sa teatro." }, { "label": "Pampanitikang set-piece sa isang kilalang entablado", "statement": "Ang pangyayari ay higit sa lahat madulang komposisyon ni Lucas, sa paraan ng mga tagpo ng madla na inihahambing ni Pervo sa mga sinaunang nobela. Ang teatro, ang debosyon kay Artemis at ang mga tungkuling pansibiko ay mga pampubliko at pangmatagalang katangian ng Efeso, tanyag pa noong AD 104, kaya maaaring maglagay ang isang may-kaalamang manunulat ng tagpo roon nang walang tiyak na sanggunian. Sa pananaw na ito, hindi pinatutunayan ng tumpak na tagpuan ang pangyayari, ni hindi rin nito napepetsahan ang Mga Gawa." }, { "label": "Tunay na gulo, binuong tagpo", "statement": "Ayon sa isang gitnang pananaw, may tunay na kaguluhan sa likod ng salaysay, dahil pinatutunayan ng mga liham ni Pablo ang malubhang panganib sa Efeso, ngunit si Lucas ang bumuo ng tagpo at ng mga talumpati nito. Sa pananaw na ito, sinusuportahan ng tagpuan ang isang tradisyon ng tunggalian nang hindi pinatutunayan ang mga detalye nito." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-ephesus-theatre" }, { "id": "erastus-inscription", "kind": "inscription", "dateFrom": 31, "dateTo": 150, "corpusReferences": [ "Corinth VIII.3 232", "AE 1930, 118", "EDH HD025815", "EDCS-32001186", "TM 177152" ], "confidence": "medium", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "Romans 16:23", "Acts 19:22", "2 Timothy 4:20", "1 Corinthians 1:26" ], "personIds": [ "person.erastus", "person.paul" ], "placeIds": [ "place.corinth", "place.achaia" ], "sources": [ { "sourceKey": "edh-heidelberg", "author": "Epigraphic Database Heidelberg (record last updated 2013-05-24, Cowey)", "work": "EDH inscription record: building/dedicatory inscription from Colonia Laus Iulia Corinthus", "year": "2013", "locator": "EDH HD025815", "url": "https://edh.ub.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD025815", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss / Slaby", "work": "EDCS monument record (JSON data endpoint)", "locator": "EDCS-32001186", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/320/32001186.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "trismegistos", "author": "Trismegistos", "work": "TM text relations data service", "locator": "TM 177152", "url": "https://www.trismegistos.org/dataservices/texrelations/177152", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "author": "Pleiades", "work": "Corinthus/Korinthos", "locator": "Pleiades 570182", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/570182/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae, or, The Truth of the Scripture History of St. Paul", "year": "1790 (Cambridge, Mass. edition, 1806)", "locator": "ch. II (Epistle to the Romans), No. II", "url": "https://archive.org/download/horaepaulinaeort00pale/horaepaulinaeort00pale_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "Erastus was one of those who had attended St. Paul in his travels, Acts xix. 22; and when those travels had, upon some occasion, brought our apostle and his train to Corinth, Erastus staid there, for no reason so probable as that it was his home.", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Henry J. Cadbury", "work": "\"Erastus of Corinth,\" Journal of Biblical Literature 50", "year": "1931", "view": "Read the civic title in Romans as rendering arcarius rei publicae, a municipal post held by slaves or men of servile origin, and judged identification with the paving aedile improbable and close to impossible, chiefly because one career was unlikely to include both posts. Did not treat the objection that a Christian could not serve as aedile as decisive. Warned that the three New Testament Erasti are not certainly one person and that the aedile may be a later Corinthian." }, { "author": "John Harvey Kent", "work": "Corinth VIII.3: The Inscriptions, 1926-1950", "year": "1966", "view": "Corpus edition of no. 232. As summarised by Gill (1989), Kent dated the pavement to about the middle of the first century and judged the identification with the Erastus of Romans sound. He cited the rarity of the cognomen at Corinth and argued that the civic title in Romans describes a Corinthian aedile's functions." }, { "author": "Gerd Theissen", "work": "The Social Setting of Pauline Christianity: Essays on Corinth (English translation)", "year": "1982", "view": "As reported by Gill (1989) and Clarke (1991), equates the civic title in Romans with a junior office such as quaestor rather than aedile. Allows the identification as possible without being convinced." }, { "author": "Victor P. Furnish", "work": "Corinth in Paul's Time: What Can Archaeology Tell Us?, Biblical Archaeology Review 15", "year": "1988", "view": "As reported by Gill (1989), follows Theissen in proposing that Erastus was first quaestor and later aedile, and accepts that the aedile is the Erastus whom Paul and the author of 2 Timothy mention." }, { "author": "David W. J. Gill", "work": "\"Erastus the Aedile,\" Tyndale Bulletin 40", "year": "1989", "view": "The evidence allows neither a certain identification nor a certain rejection. The lack of space for filiation and tribe suggests the aedile was a freedman, and the civic title in Romans could correspond to aedile at Corinth. Reports the complete slab found in situ in 1929 in the paved area east of the stage building, with other pieces found in 1928 and 1947." }, { "author": "Andrew D. Clarke", "work": "\"Another Corinthian Erastus Inscription,\" Tyndale Bulletin 42", "year": "1991", "view": "Draws attention to a second-century dedication, first published by Pallas and Dantes, that probably names an Erastus at Corinth, and rejects identifying that man with Paul's associate. Holds that identifying the first-century aedile remains a significant possibility." }, { "author": "John K. Goodrich", "work": "\"Erastus, Quaestor of Corinth,\" New Testament Studies 56", "year": "2010", "view": "Argues that Erastus's civic title in Romans 16:23 corresponds to the quaestorship, a high-ranking municipal office held by the economic elite. Rejects arcarius and aedile as the Latin equivalents." }, { "author": "Alexander Weiss", "work": "\"Keine Quästoren in Korinth: Zu Goodrichs (und Theißens) These über das Amt des Erastos (Röm 16.23),\" New Testament Studies 56", "year": "2010", "view": "Argues that the municipal office of quaestor did not exist at Corinth, against Theissen and Goodrich." }, { "author": "Steven J. Friesen", "work": "\"The Wrong Erastus: Ideology, Archaeology, and Exegesis,\" in Corinth in Context: Comparative Studies on Religion and Society (Supplements to Novum Testamentum 134)", "year": "2010", "view": "As summarised in reviews and responses, argues that the inscription lies in a secondary context and was probably not commissioned before the mid-second century, so it names a non-Christian elite aedile rather than Paul's Erastus. Holds that the Erastus of Romans was a low-status public servant, possibly a slave, and probably not a believer." }, { "author": "John K. Goodrich", "work": "\"Erastus of Corinth (Romans 16.23): Responding to Recent Proposals on his Rank, Status, and Faith,\" New Testament Studies 57", "year": "2011", "view": "Responds to Weiss and Friesen, including Friesen's proposal that Erastus was an unbelieving public slave, and defends the view that Erastus was a Christian who served as a Corinthian municipal quaestor." }, { "author": "Timothy A. Brookins", "work": "\"The (In)frequency of the Name 'Erastus' in Antiquity: A Literary, Papyrological, and Epigraphical Catalog,\" New Testament Studies 59", "year": "2013", "view": "Catalogues ancient occurrences of the name and finds it rare, with very few records from first-century Greece." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "trismegistos", "id": "177152", "label": "Building/dedicatory inscription from Colonia Laus Iulia Corinthus" }, { "scheme": "pleiades", "id": "570182", "label": "Corinthus/Korinthos" } ], "title": "Ang inskripsiyon ni Erastus sa sahig na bato sa Corinto", "summary": "Isang inskripsiyong Latin sa isang plasang may sahig na bato sa silangan ng teatro ng Corinto ang nagtatala na isang Erastus ang naglatag ng sahig na bato sa sarili niyang gastos kapalit ng kaniyang pagka-aedile. Inilalagay nito ang isang lalaking may ganoong pangalan sa hanay ng mga mahistrado ng Corinto noong panahon ng mga Romano, ang uri ng tagpuang pansibiko na inilalarawan ng Roma 16:23. Hindi nito pinatutunayan na siya ang Erasto ni Pablo: nawala ang buo niyang pangalan, pinagtatalunan kung tumutugma sa pagka-aedile ang titulo sa Roma, at pinagtatalunan ang petsa.", "dating": "Nakakatalogo bilang AD 31-70 (EDH, EDCS), na tugma sa petsang kalagitnaan ng unang siglo ni Kent. Ikinakatwiran ni Friesen (2010) na malamang hindi ito inilatag bago ang kalagitnaan ng ikalawang siglo; nagtatapos sa AD 150 ang saklaw na ibinigay rito, ang pinakamaagang punto ng panukalang iyon, hindi ang wakas nito.", "currentLocation": "Arkeolohikal na lugar ng Sinaunang Corinto, Gresya: ang tipak ng bato na nasa orihinal na kinalalagyan (in situ) sa bahaging may sahig na bato sa silangan ng teatro; hindi pa nakukumpirma rito ang kinalalagyan ng iba pang piraso.", "establishes": [ "Isang inskripsiyong Latin ng gusali mula sa Corinto noong panahon ng mga Romano (Kent, Corinth VIII.3 no. 232; EDH HD025815) ang nagtatala na isang lalaking may cognomen na Erastus ang naglatag ng sahig na bato sa lugar sa sarili niyang gastos (sua pecunia) kapalit ng kaniyang pagka-aedile (pro aedilitate). Nawala ang kaniyang praenomen at nomen, at tanging ang mga ukit para sa mga nakabaong letrang metal ang natitira.", "Ipinapakita nitong may mga aedile ang kolonyang Romano ng Corinto, sa lalawigan ng Acaya, at na maaaring suklian ng isang may-katungkulan ang kaniyang pagkahalal sa pamamagitan ng pagbabayad para sa pampublikong sahig na bato.", "Inilalagay nito ang isang Erastus sa uring may-katungkulan ng Corinto sa isang panahon sa pagitan ng kalagitnaan ng unang siglo at, ayon sa pinakahuling panukala, ng kalagitnaan ng ikalawang siglo o mas huli pa. Kaya ang isang Erasto na taga-Corinto na may titulong pansibiko (Roma 16:23) ay tumutugma sa dokumentadong tagpuan ng lungsod." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakitang ang aedile ay ang Erasto ng Roma 16:23, Mga Gawa 19:22 o 2 Timoteo 4:20. Nawala ang kaniyang praenomen at nomen, pinagtatalunan kung tumutugma sa pagka-aedile ang titulong pansibiko sa Roma, at pinagtatalunan ang petsa.", "Hindi nito ipinapakitang iisang tao ang Erasto na binabanggit sa Mga Gawa, Roma at 2 Timoteo; nakasalalay ang tanong na iyon sa mga teksto, hindi sa batong ito. Ikinatwiran ni Paley (1790) mula sa Mga Gawa 19:22, Roma 16:23 at 2 Timoteo 4:20 na ang Corinto ang tahanan ni Erasto; mas nauna ang argumentong iyon kaysa sa bato at nakasalalay ito sa mga teksto.", "Hindi nito ipinapakitang may mga mayayamang mahistrado sa iglesia ni Pablo sa Corinto, o na isang Kristiyano ang humawak ng pagka-aedile; kapwa nakasalalay ang mga ito sa pinagtatalunang pagkakakilanlan. Ang puna ni Pablo na hindi marami sa mga mananampalataya sa Corinto ang may mataas na katayuan (1 Corinto 1:26) ay hindi nag-aalis ni nagpapatunay sa isang kasaping kabilang sa elite." ], "debate": "Tatlong tanong ang nananatiling bukas. Petsa: inilagay ni Kent ang sahig na bato sa bandang kalagitnaan ng unang siglo, at kinakatalogo ito ng EDH at EDCS bilang AD 31-70. Iniuulat ni Gill na natagpuan ang buong tipak sa orihinal na kinalalagyan noong 1929, ngunit ikinakatwiran ni Friesen na nasa pangalawang konteksto ang inskripsiyon at malamang hindi inilatag bago ang kalagitnaan ng ikalawang siglo. Katungkulan: itinutumbas ng ilan ang titulong pansibiko ni Erasto sa Roma 16:23 sa aedile (Kent, Gill), ng iba sa quaestor (Theissen, Goodrich), at binabasa naman ito ng iba (Cadbury; Friesen) bilang isang mababang puwesto sa lungsod, na maaaring hawak ng isang alipin; itinatanggi ni Weiss na nagkaroon ang Corinto ng mga quaestor ng munisipyo. Pagkakakilanlan: itinuturing ni Brookins na bihira ang pangalan, ngunit ipinapakita ng isang malamang na Erastus noong ikalawang siglo sa Corinto (Clarke 1991) na hindi natatangi roon ang pangalan, at dahil nawala ang praenomen at nomen, nananatiling posible ang pagkakakilanlan sa halip na napatunayan.", "alternatives": [ { "label": "Iisang lalaki, sa mas huling bahagi ng karera", "statement": "Itinuring ni Kent na matibay ang pagkakakilanlan sa Erasto ng Roma, at pinananatili ito ni Clarke bilang isang makabuluhang posibilidad. Itinumbas ni Theissen ang katungkulan sa Roma sa isang nakabababang puwesto gaya ng quaestor; iminungkahi ni Furnish, kasunod niya, na quaestor si Erasto noong panahon ng liham at kalaunan ay aedile. Ikinakatwiran din ni Goodrich ang pagka-quaestor, na itinuturing niyang mataas na puwestong hawak ng elite." }, { "label": "Isang iba at mas huling aedile", "statement": "Ikinakatwiran ni Friesen na nasa pangalawang konteksto ang inskripsiyon at malamang hindi inilatag bago ang kalagitnaan ng ikalawang siglo. Sa pananaw na ito, pinangangalanan nito ang isang kasapi ng elite na hindi Kristiyano, hindi ang Erasto ng Roma, na isang mababang-katayuang kawani ng lungsod, posibleng isang alipin; pinagdududahan din ni Friesen kung mananampalataya man lamang ang Erasto ng Roma." }, { "label": "Hindi mapagpasyahan sa kasalukuyang ebidensiya", "statement": "Naniniwala si Gill na hindi pinahihintulutan ng ebidensiya ang isang tiwalang pagkakakilanlan ni ang isang tiwalang pagtanggi. Nagdaragdag ang sahig na bato ng isang Erastus ng Corinto sa talaan nang hindi nalulutas kung siya ang lalaking pinangangalanan ni Pablo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/erastus-inscription" }, { "id": "gallio-inscription", "kind": "inscription", "dateFrom": 51, "dateTo": 52, "corpusReferences": [ "FD III 4, 286", "SIG3 801 D", "AE 2002, 1335", "Oliver, Greek Constitutions 31", "EDH HD043294", "EDCS-66400014", "PHI 240470", "SEG 32, 546 (Deiana's reading of line 17; PHI 240472)", "TM 177226" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 18:12-17", "Acts 18:1-11", "Acts 18:18", "1 Corinthians 1:1" ], "personIds": [ "person.gallio", "person.claudius", "person.paul" ], "placeIds": [ "place.achaia", "place.corinth" ], "sources": [ { "sourceKey": "edh-heidelberg", "work": "Epigraphic Database Heidelberg: public legal inscription from Delphi (Achaia)", "locator": "EDH HD043294", "url": "https://edh.ub.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD043294", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Epigraphic Database Heidelberg (record last updated by Cowey)", "year": "2011" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby (references FDelphes 286; AE 2002, 1335; dated 52; Delphoi, Achaia)", "locator": "EDCS-66400014", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/monument/66400014", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "trismegistos", "work": "Trismegistos Texts, text-relations service (links EDH HD043294, EDCS 66400014, PHI 240470-240472)", "locator": "TM 177226", "url": "https://www.trismegistos.org/dataservices/texrelations/177226", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Delphi Inscription", "locator": "Q5254406", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q5254406.json", "publicDomain": true, "quote": "collection of letter fragments written by Claudius", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "seneca-epistles-gummere", "work": "Seneca, Moral Letters to Lucilius (Ad Lucilium Epistulae Morales), vol. 3", "locator": "Ep. 104.1", "url": "https://en.wikisource.org/wiki/Moral_letters_to_Lucilius/Letter_104", "publicDomain": true, "quote": "for I remembered my master Gallio’s words, when he began to develop a fever in Achaia and took ship at once, insisting that the disease was not of the body but of the place.", "role": "primary-text", "author": "Seneca", "translator": "Richard Mott Gummere", "year": "1925" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "work": "Tacitus, Annals, Book 15", "locator": "Ann. 15.73", "url": "https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15", "publicDomain": true, "quote": "Salienus Clemens denounced Junius Gallio, who was terror-stricken at his brother Seneca's death", "role": "primary-text", "author": "Tacitus", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb (Wikisource text based on their translation)", "year": "1876" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "work": "Cassius Dio, Roman History, Book 60 (Loeb vol. VII)", "locator": "60.24.1", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/60*.html", "publicDomain": true, "quote": "Achaia and Macedonia, which ever since the reign of Tiberius had been assigned to governors directly appointed, Claudius now made to depend upon the lot once more.", "role": "primary-text", "author": "Cassius Dio", "translator": "Earnest Cary", "year": "1924" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "work": "Cassius Dio, Roman History, Book 60 (Loeb vol. VII)", "locator": "60.17.3", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/60*.html", "publicDomain": true, "quote": "he gave notice to the governors chosen by lot, since they were slow even now about leaving the city, that they must begin their journey before the middle of April.", "role": "primary-text", "author": "Cassius Dio", "translator": "Earnest Cary", "year": "1924" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby: CIL 06, 01256 (p 3129, 3798, 4365) = ILS 218a", "locator": "EDCS-17800159 (CIL 06, 01256 (p 3129, 3798, 4365) = ILS 218a)", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/178/17800159.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Émile Bourguet", "work": "De rebus Delphicis imperatoriae aetatis capita duo", "year": "1905", "view": "First published the four fragments together as a letter of Claudius (one had earlier been drawn by Nikitsky). Without discussing Paul, he gave Gallio's year of office as AD 52 on the authority of the Prosopographia (as reported by Deissmann 1912 and SIG3)." }, { "author": "Adolf Deissmann", "work": "St. Paul: A Study in Social and Religious History, Appendix I (English translation of Paulus, 1911)", "year": "1912", "view": "Dated the letter between the end of 51 or, more probably, the beginning of 52 and 1 August 52, using Dessau's acclamation data and Dessau's date of 1 August 52 for the aqueduct's dedication. Argued that Gallio took office in the summer of 51 and placed Paul in Corinth from early 50 to late summer 51." }, { "author": "André Plassart", "work": "Fouilles de Delphes III.4, no. 286", "year": "1970", "view": "Edited the assembled fragments. Read line 5 as showing that Gallio had reported Delphi's depopulation, and divided line 17 to give a second-person singular pronoun, so that the recipient was an individual, probably Gallio's successor as proconsul (as reported by Oliver 1971)." }, { "author": "James H. Oliver", "work": "The Epistle of Claudius Which Mentions the Proconsul Junius Gallio (Hesperia 40)", "year": "1971", "view": "Accepted most of Plassart's text but doubted the second-person reading of line 17, preferring to take the letters as the end of a verb. Argued that Gallio appears to be proconsul when the emperor writes and that the recipient was a community, either the city of Delphi or the Amphictyonic Council." }, { "author": "Gerd Lüdemann", "work": "Paul, Apostle to the Gentiles: Studies in Chronology (German original 1980)", "year": "1984", "view": "Argues that Acts 18 conflates accounts of two of Paul's visits to Corinth and dates the Gallio incident to the later visit. Reported here via Fellows 2005; not checked in the book itself." }, { "author": "Richard G. Fellows", "work": "Renaming in Paul's Churches: The Case of Crispus-Sosthenes Revisited (Tyndale Bulletin 56.2)", "year": "2005", "view": "Names Donfried, Lüdemann and Hurd as proponents of the view that Acts 18 conflates two visits, and rejects it: since Sosthenes was already a believer who had left Corinth when 1 Corinthians was written, the Gallio incident probably belongs to Paul's first visit." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q5254406", "label": "Delphi Inscription" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "177226", "label": "Letter of Claudius to Delphi naming Gallio (TM text)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q452194", "label": "Lucius Junius Gallio Annaeanus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q75459", "label": "Delphi" }, { "scheme": "pleiades", "id": "540726", "label": "Delphi" } ], "title": "Ang inskripsiyon ni Galio sa Delfos", "summary": "Ang mga piraso ng isang liham ni Emperador Claudio na nakaukit sa Delfos ay bumabanggit kay Galio, na ibinalik bilang [L. Ju]nius Gallio, bilang kaibigan ng emperador at prokonsul. Pinepetsahan ng ika-26 na imperatoryal na pagbubunyi ni Emperador Claudio ang liham, malamang sa unang pitong buwan ng AD 52, kaya pinamahalaan ni Galio ang Acaya noong mga 51/52, posibleng 52/53. Iniuugnay nito sa panahon ang pagdinig sa Mga Gawa 18:12–17, bagaman hindi nito kailanman binabanggit si Pablo o ang pagdinig.", "dating": "Malamang sa unang pitong buwan ng AD 52 (bago ang 1 Agosto); hindi lubos na naisasantabi ang petsa sa pinakadulo ng AD 51. Nakaukit na kopya ng isang liham ni Emperador Claudio, na pinepetsahan ng kaniyang ika-26 na imperatoryal na pagbubunyi.", "currentLocation": "Delfos (EDH). Iniuulat ni Deissmann (1912) na nasa Museo ng Delfos ang apat na piraso ni Bourguet (Inv. 3883, 2178, 2271, 4001); hindi pa napatutunayan ang kasalukuyang pagkakatanghal.", "establishes": [ "Isang liham ni Emperador Claudio na nakaukit sa Delfos ang bumabanggit kay Galio bilang kaibigan ng emperador at prokonsul, sa isang bahagi tungkol sa kakulangan ng mga mamamayan sa Delfos na maliwanag na iniulat niya (ibinalik ang pandiwa). Sa pangalan, tanging '-nios Gallion' ang natitira; ang 'Junius', 'kaibigan' at 'prokonsul' ay ibinalik mula sa bahagyang mga letra ngunit karaniwang tinatanggap. Nasa Acaya ang Delfos, kaya pinatutunayan ng liham, nang hiwalay sa Mga Gawa, na pinamahalaan ni Galio ang Acaya (Mga Gawa 18:12).", "Pinananatili ng mga titulo ni Emperador Claudio ang bilang na 26 para sa kaniyang mga imperatoryal na pagbubunyi. Ipinapares ng isang inskripsiyon mula sa Kys ang ika-26 sa kaniyang ika-12 taong tribunisyo; ipinapares naman ng teksto ng akwedukto sa Porta Maggiore (CIL VI 1256; EDR104278) ang ika-12 sa ika-27. Dahil pinetsahan ni Dessau, na sinundan ni Deissmann (1912), ang akwedukto sa 1 Agosto 52, malamang na nahuhulog ang liham sa unang pitong buwan ng 52; hindi lubos na naisasantabi ang huling bahagi ng 51.", "Karaniwang nanunungkulan ang mga prokonsul nang mga isang taon, kaya sumaklaw ang termino ni Galio sa unang hati ng 52: malamang 51/52, posibleng 52/53. Kung tama ang paglalagay ng Mga Gawa 18:12–17 sa pagdinig, nahuhulog ito sa mga 51-53. Ikinatwiran ni Deissmann (1912) ang 51/52; mas pinili ni Ramsay, ayon sa ulat ni Deissmann, ang 52/53.", "Pinangangalanan ni Tacitus (Ann. 15.73) si Galio bilang kapatid ni Seneca; inaalala ni Seneca (Ep. 104.1) ang kaniyang pag-alis sa Acaya sakay ng barko nang magsimula ang lagnat, kaya maaaring naputol ang kaniyang termino (isang hinuha). Sinasabi ni Dio (60.24.1) na ibinalik ni Emperador Claudio ang Acaya sa mga gobernador na pinili sa palabunutan noong AD 44, na tumutugma sa titulong prokonsul sa Mga Gawa 18:12." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito binabanggit si Pablo, ang mga Judio ng Corinto, o anumang pagdinig. Pinatutunayan nito ang gobernador na pinangalanan sa Mga Gawa 18:12, hindi na naganap ang tagpo sa Mga Gawa 18:12–17 gaya ng pagkakasalaysay.", "Hindi ito nagbibigay ng petsa ng simula o wakas ng termino ni Galio. Ang pagpili sa pagitan ng 51/52 at 52/53 ay nakasalalay sa karaniwang isang-taong panunungkulan, sa kung kailan nagsisimula ang mga termino, at sa kung itinuturing ng liham si Galio bilang nanunungkulang prokonsul.", "Hindi nito maipapakita kung saang bahagi ng labingwalong buwan o higit pa ni Pablo sa Corinto naganap ang pagdinig (Mga Gawa 18:11 at Mga Gawa 18:18). Kaya karagdagang hinuha ang petsa ng pagdating ni Pablo sa Corinto.", "Hindi nito ipinapakitang iisang tuloy-tuloy na pagdalaw ang inilalarawan ng Mga Gawa 18:1–18." ], "debate": "Nakasalalay ang petsang AD 52 sa bilang ng pagbubunyi na natitira sa bato; pagkatapos nito dumarating ang mga bukas na tanong. May bisa lamang ang hangganang 1 Agosto kung sinasalamin ng teksto sa Porta Maggiore ang petsa ng pagtatalaga ng akwedukto (pinepetsahan lamang ito ng EDR sa 52/53), at pinahintulutan ni Dessau, bagaman inakala niyang malabong mangyari, na ang ika-26 na pagbubunyi ay nahulog sa pinakadulo ng 51. Maaaring 51/52 o 52/53 ang taon ni Galio. Sinasabi ni Dio (60.17.3) na noong AD 43 iniutos ni Emperador Claudio na umalis sa Roma bago ang kalagitnaan ng Abril ang mga gobernador na pinili sa palabunutan, na nagpapahiwatig ng pagsisimula sa tagsibol o maagang tag-araw (isang hinuha); ipinalagay ni Deissmann, kasunod ni Mommsen, ang nominal na 1 Hulyo. Ang pagbasa ni Plassart sa linya 17 bilang ikalawang panauhan, na kilala rito ayon sa ulat ni Oliver (1971), ay ginagawang kahalili ni Galio ang tumanggap. Mas pinili ni Oliver ang isang komunidad bilang tumanggap, at hinahati naman ng iba ang linya 17 bilang pandiwang εἴασε, na nag-aalis sa panghalip (Deiana, SEG 32.546; PHI 240472). Ang paglalagay sa pagdinig sa unang bahagi ng termino ni Galio, gaya ng ginawa ni Deissmann, ay isang hinuha, at hiwalay na paghatol pangkasaysayan kung naganap ang tagpo.", "alternatives": [ { "label": "Ang taon ni Galio ay 52/53", "statement": "Maaaring nanungkulan si Galio noong tagsibol o maagang tag-araw ng 52, at sumulat si Emperador Claudio bago ang 1 Agosto 52. Kung gayon, mahuhulog ang pagdinig sa 52 o maagang 53 at ang pagdating ni Pablo sa Corinto sa mga 51. Iniuulat ni Deissmann na inilagay ni Ramsay (1909) ang panunungkulan bilang prokonsul mula Abril 52 hanggang Abril 53 at ang pagdating ni Pablo sa Oktubre 51, at mas pinili ni Babut (1911) ang katulad na saklaw." }, { "label": "Ipinadala ang liham pagkatapos ng termino ni Galio", "statement": "Hinati ni Plassart, ayon sa ulat ni Oliver (1971), ang linya 17 upang magbigay ng panghalip na ikalawang panauhang isahan, na ginagawang isang indibidwal ang tumanggap, malamang ang kahalili ni Galio, na sinasabihan kung ano ang iniulat ni Galio. Ilalagay niyon ang taon ni Galio sa 51/52 at ang pagdinig sa 51 o maagang 52. Pinagdudahan ni Oliver ang pagbasa dahil tinatawag pa rin ni Emperador Claudio si Galio na prokonsul, at inaalis ng paghahati ni Deiana sa linya ang panghalip." }, { "label": "Pinagsasama ng Mga Gawa 18 ang dalawang pagdalaw", "statement": "Itinuturing nina Donfried, Lüdemann at Hurd (ayon sa ulat ni Fellows 2005) na pinagsasama ng Mga Gawa 18 ang dalawang pagdalaw sa Corinto, at inilalagay nila ang insidente kay Galio sa mas huling pagdalaw; kung gayon, ang pagdinig ang mapepetsahan ng inskripsiyon, hindi ang pagdating ni Pablo. Tumutugon si Fellows na malamang kabilang ang insidente sa unang pagdalaw: kung si Sostenes ng Mga Gawa 18:17 ay kasamang nagpadala ng 1 Corinto (1 Corinto 1:1), mahirap petsahan ang insidente pagkatapos ng liham na iyon." }, { "label": "Napatunayan ang katungkulan, hindi ang tagpo", "statement": "Maaaring tanggapin ng isang mapag-alinlangang mambabasa na pinamahalaan ni Galio ang Acaya sa bandang panahong ito at ituring pa rin ang Mga Gawa 18:12–17 bilang pagbabalangkas ni Lucas sa kuwento ng Corinto. Iniuulat ni Deissmann na pinetsahan ni Loisy ang pagdinig, kung makasaysayan, sa 52 o maagang 53. Nalulutas ng inskripsiyon ang katungkulan at ang tinatayang petsa; ang tanong kung naganap ang pangyayari ay nangangailangan ng hiwalay na pagtatasa sa Mga Gawa." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/gallio-inscription" }, { "id": "ephesus-artemis-neokoros", "kind": "inscription", "dateFrom": -334, "dateTo": 244, "corpusReferences": [ "RPC I 2626", "RPC I 2627", "RPC I 2628", "IPriene 231 (= IK Priene 150)", "IEph 27B (= GIBM 481)", "IEph 27E", "IEph 300 (= CIG 2972)", "IEph 1578A (= GIBM 578; SEG 36, 1028)", "IEph 2040", "IEph 2212", "IEph 4336" ], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "Acts 19:23-41", "Acts 19:24", "Acts 19:27", "Acts 19:35" ], "personIds": [ "person.paul", "person.demetrius", "person.nero" ], "placeIds": [ "place.ephesus" ], "sources": [ { "sourceKey": "pausanias-jones", "work": "Description of Greece", "author": "Pausanias", "translator": "W. H. S. Jones and H. A. Ormerod", "year": "1918", "locator": "Paus. 4.31.8", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D4%3Achapter%3D31%3Asection%3D8", "publicDomain": true, "quote": "But all cities worship Artemis of Ephesus, and individuals hold her in honor above all the gods.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895 (text read from the 1903 printing)", "locator": "ch. XII §5, 'Demetrius the Silversmith' (p. 278 in the 1903 printing)", "url": "https://archive.org/download/cu31924029332297/cu31924029332297_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The richer tradesmen made shrines in the more expensive material, and silver was evidently a favourite material among the wealthy.", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "E. L. Hicks", "work": "Demetrius the Silversmith (The Expositor, 4th series, vol. 1); Ephesus: A Postscript (The Expositor, 4th series, vol. 2)", "year": "1890", "view": "Combined fragments of an honorary list of neopoioi (GIBM 578 = IEph 1578A) and identified the Demetrios of its dating formula, whom he took as foreman of the neopoioi, with the silversmith of Acts 19. He dated the list before Vespasian, possibly to Paul's time, and preferred metal statuettes like the Salutaris images to shrines. The first article is known here through Rogers 1986; the postscript was read." }, { "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "view": "The shrines were small shrines of the goddess sold for dedication: cheap ones in terracotta, costlier ones in marble or silver. Demetrius was a leading figure in these trades, and the riot reflects threatened commercial and temple interests." }, { "author": "G. M. Rogers", "work": "Demetrios of Ephesos: Silversmith and Neopoios? (Belleten 50)", "year": "1986", "view": "Doubts Hicks's dating and identification: the Demetrios of the dating formula appears to be a city official and is not definitely a neopoios, while the Demetrios of lines 6-7 certainly is, and identifying him with the silversmith is speculation. Neopoioi conferred citizenship and guarded the Artemision's dedications, including the Salutaris images; if Demetrius was one, Luke's silence about the office would reveal his narrative purpose." }, { "author": "S. J. Friesen", "work": "Twice Neokoros: Ephesus, Asia and the Cult of the Flavian Imperial Family", "year": "1993", "view": "Dates the provincial temple of the Sebastoi at Ephesus, the city's first securely attested imperial neokorate, to AD 89/90, and approves Keil's reading of the Neronian neokoroi coins as referring to Artemis. Both points are reported via Witetschek 2009 and secondary summaries, not checked in the book." }, { "author": "B. Burrell", "work": "Neokoroi: Greek Cities and Roman Emperors", "year": "2004", "view": "A comprehensive study of neokoros cities. Connects the Neronian coins with an imperial temple granted under Nero, and treats Acts 19:35 as reflecting the 50s, arguing that 'neokoros of Artemis' would not have suited Ephesus between its imperial neokorate and the early third century. Reported via Witetschek 2009." }, { "author": "S. Witetschek", "work": "Artemis and Asiarchs: Some Remarks on Ephesian Local Colour in Acts 19 (Biblica 90)", "year": "2009", "view": "Acts 19:35 is the earliest clear attestation of Ephesus as neokoros of Artemis; the official title dates from Caracalla's reign. The coins alone are inconclusive, but read alongside Acts as evidence for the late first century they more plausibly show that Ephesians could already call their city neokoros of Artemis. Acts 19 is evidence mainly for Luke's own time." }, { "author": "C. J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Counts the neokoros title in Acts 19:35 among Luke's specific local knowledge. Reported via Witetschek 2009, not checked in Hemer directly." }, { "author": "J. Keil", "work": "Die erste Kaiserneokorie von Ephesos (Numismatische Zeitschrift 12)", "year": "1919", "view": "Rejected the idea of a Neronian imperial neokorate and took the neokoros title on the coins of AD 65/6 to refer to Artemis. Reported via Witetschek 2009." }, { "author": "F. Kirbihler", "work": "Les grands-prêtres d'Éphèse: aspects institutionnels et sociaux de l'asiarchie (in Pathways to Power, ed. A. D. Rizakis and F. Camia)", "year": "2008", "view": "Supports a provincial neokorate granted to Ephesus under Nero, arguing that Tacitus could have passed over it. Reported via Witetschek 2009." }, { "author": "R. I. Pervo", "work": "Acts (Hermeneia)", "year": "2009", "view": "Suspects that the neokoros title in Acts 19:35 may be a slight anachronism. Reported via Witetschek 2009." }, { "author": "A. Burnett, M. Amandry and P. P. Ripollès", "work": "Roman Provincial Coinage I: From the Death of Caesar to the Death of Vitellius (44 BC-AD 69)", "year": "1992", "view": "Catalogues the Neronian neokoroi coins of Ephesus as RPC I 2626-2628. The online note on 2628 says its legend is mostly illegible, assigns it to the group by type and style, and allows that the bees may symbolize the Artemis temple." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q43018", "label": "Temple of Ephesian Artemis" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1553679", "label": "neocorus (temple-warden office and title)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "873985034", "label": "Temple of Artemis, Ephesus" } ], "title": "Ang Efeso bilang tagapag-ingat ng templo ni Artemis: mga barya, inskripsiyon, at ang tanong tungkol sa maliliit na dambana", "summary": "Ang Mga Gawa 19:35 ang pinakamaagang malinaw na tekstong nagbibigay sa Efeso ng titulong tagapag-ingat ng templo ni Artemis. Tinatawag ng mga barya noong AD 65/6 ang mga taga-Efeso na neokoroi nang hindi binabanggit ang templo; idinaragdag lamang ng mga inskripsiyon ang \"ni Artemis\" mula mga AD 200. Pinatutunayan ng mga inskripsiyon noong AD 104 at noong panahong Romano ang mga opisyal ng templo, ang mga panday-pilak at ang mga pilak na larawan ni Artemis. Walang natutukoy ang mga sangguniang sinuri rito na maliit na dambana ni Artemis na yari sa pilak, na iba sa mga istatwita.", "dating": "c. 334 BC hanggang AD 244 (isang pangkat ng mga sanggunian): neokoros ni Artemis bilang personal na katungkulan c. 334 BC (IPriene 231); mga barya noong panahon ni Neron AD 65/6; pundasyon ni Salutaris AD 104; 'neokoros ni Artemis' bilang titulo ng lungsod sa mga inskripsiyon mula AD 200/210 hanggang 244", "currentLocation": "Lugar ng Efeso at ng Artemision (Selçuk, Türkiye); natagpuan sa Priene ang IPriene 231. Inilathala ang mga inskripsiyon ni Salutaris at ng neopoioi mula sa mga bato sa British Museum bilang GIBM 481 at 578; hindi pa naitutugma sa talaan ng BM ang kasalukuyang kinalalagyan. Itinatala ng RPC na nasa British Museum ang tanging kilalang ispesimen ng RPC I 2628; nasa ilang koleksiyon ang mga ispesimen ng 2626-2627.", "establishes": [ "Tinatawag ng mga tansong barya na ginawa sa Efeso noong AD 65/6 ang mga taga-Efeso na neokoroi: RPC I 2626-2627, na bumabanggit sa prokonsul na si Aviola at sa mahistrado na si Aichmokles, at ang 2628 na itinalaga sa parehong labas batay sa uri at istilo. Ginamit ng lungsod ang titulo mga isang dekada pagkatapos ng pananatili ni Pablo, bago ang una nitong tiyak na napatunayang imperyal na neokorate (ang templong Flaviano, na pinetsahan ni Friesen sa AD 89/90). Hindi binabanggit ng mga nakasulat sa barya ang templo.", "Kinikilalang katungkulan ang neokoros sa Artemision matagal bago si Pablo. Pinararangalan ng isang inskripsiyong natagpuan sa Priene, c. 334 BC, si Megabyxos na anak ni Megabyxos (ibinalik ang unang pangalan) bilang neokoros ni Artemis sa Efeso (IPriene 231).", "Mula mga AD 200, tinatawag ng mga inskripsiyon sa Efeso ang lungsod na neokoros ni Artemis sa tabi ng mga imperyal na neokorate nito: IEph 2040 (pagkukumpuni ng teatro, AD 200/210), IEph 300 (AD 214/217; tatlong beses na neokoros, dalawang beses ng mga emperador, isang beses ni Artemis) at IEph 4336 (AD 244), na bumabanggit din sa kalihim ng bayan at sa dalawang neopoioi. Maaaring bahagyang nauna ang IEph 2040 sa pagkakaloob sa ilalim ni Caracalla na itinuturing ni Witetschek na opisyal.", "Noong AD 104, inialay ng pundasyon ni Salutaris (IEph 27) ang isang gintong larawan ni Artemis at ilang pilak na larawan (ibinalik ang buong kabuuan). Iniutos ng isang dekreto ng konseho na dalhin ang mga ito mula sa portiko ng Artemision patungo sa mga kapulungan at palaro, na sinasamahan ng neopoioi (mga opisyal ng templo). Ang isang walang-petsang libingan mula sa panahong Romano (IEph 2212) ay pag-aari ng isang panday-pilak na isa ring neopoios, na inaalagaan ng synedrion ng mga panday-pilak.", "Sinasabi ni Pausanias, na sumulat noong ikalawang siglo AD, na sinasamba ng lahat ng lungsod si Artemis ng Efeso at na pinararangalan siya ng mga indibidwal nang higit sa lahat ng mga bathala (4.31.8). Ang mas huling kahambing na ito ng pahayag tungkol sa pandaigdigang pagsamba sa kaniya sa Mga Gawa 19:27 ay nagpapatunay sa kaniyang katanyagan sa panahon ni Pausanias, hindi noong dekada 50." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakitang si Demetrio, ang kaguluhan sa teatro, o ang talumpati ng kalihim ng bayan ay umiral o naganap gaya ng pagkakasalaysay sa Mga Gawa 19:23–41. Ipinapakita nitong kapani-paniwala ang tagpuang pansibiko at panrelihiyon.", "Hindi nito pinatutunayan ang maliliit na dambana ni Artemis na yari sa pilak. Mga istatwita ang mga pilak na bagay ni Salutaris. Noong 1890, walang alam si Hicks na mga metal na dambana ni Artemis mula sa Efeso, at walang naidaragdag ang mga sangguniang sinuri rito. Bihirang matira ang mga bagay na yari sa mamahaling metal, kaya mahinang ebidensiya ang katahimikang ito.", "Hindi nito napatutunayang pormal na titulong pansibiko ang 'neokoros ni Artemis' noong dekada 50. Hindi binabanggit ng mga barya noong panahon ni Neron ang templo, at lumilitaw lamang sa mga inskripsiyon ang pananalitang bumabanggit kay Artemis mula mga AD 200.", "Bumabanggit ang IEph 1578A ng isang Demetrios sa sira nitong pormula ng petsa, nawala ang kaniyang katungkulan, at kay Demetrios na anak ni Menophilos bilang unang neopoios na nakalista; maaaring iisang tao sila o hindi. Wala sa kanila ang maaaring ituring na kapareho ng panday-pilak sa Mga Gawa 19:24." ], "debate": "Ginagamit na ba ang 'neokoros ni Artemis' noong panahon ni Pablo? Binasa ni Keil (1919), na sinang-ayunan ni Friesen, ang mga barya noong panahon ni Neron bilang tumutukoy kay Artemis. Iniuugnay naman nina Burrell at Kirbihler ang mga ito sa isang imperyal na templong ipinagkaloob sa ilalim ni Neron; itinuturing pa rin ni Burrell na sumasalamin ang Mga Gawa 19:35 sa dekada 50, dahil naniniwala siyang hindi babagay ang titulo sa Efeso sa pagitan ng imperyal nitong neokorate at ng unang bahagi ng ikatlong siglo. Itinuturing ni Witetschek na hindi tiyak ang mga barya sa sarili nila, ngunit binabasa niya ang Mga Gawa 19:35 bilang ebidensiyang maaaring gamitin ng mga taga-Efeso sa panahon ni Lucas, sa huling bahagi ng unang siglo, ang titulo, na nagpapalakas naman sa pagbasa ni Keil sa mga barya. Hinihinala ni Pervo ang isang bahagyang anakronismo. Tungkol sa mga dambana ni Demetrio, iminungkahi ni Ramsay ang maliliit na dambana ng bathaluman na yari sa terakota, marmol at pilak; mas pinili ni Hicks ang mga istatwita at itinuring niyang si Demetrio ay isang opisyal ng neopoioi; itinuturing ni Rogers na haka-haka ang pagkakakilanlang iyon.", "alternatives": [ { "label": "Di-pormal na titulong ginagamit na (tumutugma ang Mga Gawa sa dekada 50)", "statement": "Tinawag ng Efeso ang sarili nitong neokoros ni Artemis nang di-pormal bago pa magkaroon ng anumang imperyal na templo, at tumutukoy kay Artemis ang nakasulat sa barya noong panahon ni Neron noong AD 65/6 (Keil, na sinang-ayunan ni Friesen; isinasaalang-alang din ng tala ng RPC sa 2628 ang isang templo ni Artemis). Sa pananaw na ito, tumutugma sa panahon ni Pablo ang mga salita ng kalihim ng bayan sa Mga Gawa 19:35, bagaman ang Mga Gawa ang pinakamaagang malinaw na tekstong nagbibigay sa lungsod ng titulong ito na may kaugnayan kay Artemis." }, { "label": "Tumutukoy sa isang imperyal na templo ang mga barya noong panahon ni Neron", "statement": "Sinasalamin ng mga barya noong AD 65/6 ang isang panlalawigang imperyal na templong ipinagkaloob sa ilalim ni Neron at naantala pagkamatay niya (Burrell, Kirbihler). Kung gayon, wala silang sinasabi tungkol sa titulong may kaugnayan kay Artemis, at mag-isang tatayo ang Mga Gawa 19:35 bilang ebidensiya mula sa unang siglo para rito. Itinuturing ni Witetschek na mas nakasalalay ang teoryang ito sa haka-haka at sa mga puwang sa mga sanggunian kaysa sa malinaw na ebidensiya." }, { "label": "Sariling panahon ni Lucas, o anakronismo", "statement": "Sinasalamin ng parirala kung paano inunawa ng mga taga-Efeso ang kanilang lungsod nang isulat ang Mga Gawa, sa huling bahagi ng unang siglo (Witetschek), o maaaring isa itong bahagyang anakronismo (Pervo). Alinman dito, ebidensiya ito para sa kapaligiran ni Lucas sa halip na tala ng mga salitang binigkas noong dekada 50." }, { "label": "Ano ang mga dambana ni Demetrio?", "statement": "Maaaring maliliit na dambana ang mga ito ng bathaluman na ipinagbibili para ialay: mga murang yari sa terakota, mas mamahaling yari sa marmol o pilak (Ramsay). Inakala ni Hicks na mas malamang ang mga metal na istatwitang gaya ng mga larawan ni Salutaris, at itinuring niyang si Demetrio ay ang Demetrios sa pormula ng petsa ng IEph 1578A, na inakala niyang kapatas ng neopoioi. Itinuturing ni Rogers na haka-haka ang pagkakakilanlang iyon." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/ephesus-artemis-neokoros" }, { "id": "ephesus-officials", "kind": "inscription", "dateFrom": 14, "dateTo": 114, "corpusReferences": [ "I.Ephesos 508 (PHI PH248466; McCabe, Ephesos 753)", "I.Ephesos 234 (PHI PH248454; McCabe, Ephesos 741)", "I.Ephesos 424 (PHI PH247993; McCabe, Ephesos 285)", "I.Ephesos 858 (PHI PH248477; McCabe, Ephesos 763)", "Suppl. Ephes. 241 (PHI PH255995; new fragments of the donor list I.Ephesos 1687)", "Suppl. Ephes. 142+0144 (PHI PH255972)", "SEG 57.1220 (PHI PH348884)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 19:31", "Acts 19:35-41", "Acts 19:23-41" ], "personIds": [ "person.paul", "person.demetrius" ], "placeIds": [ "place.ephesus" ], "sources": [ { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "work": "Church History, Book 4 (quoting the Martyrdom of Polycarp), Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1", "locator": "Hist. eccl. 4.15.27", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250104.htm", "year": "1890", "publicDomain": true, "quote": "they cried out and asked the Asiarch Philip to let a lion loose upon Polycarp. But he said that it was not lawful for him, since he had closed the games.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen (10th ed., CCEL text)", "locator": "ch. XII §5, 'Demetrius the Silversmith'", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "year": "1907 (10th ed.; first published 1895)", "publicDomain": true, "quote": "The Asiarchs, or High Priests of Asia, were the heads of the imperial, political-religious organisation of the province in the worship of \"Rome and the Emperors\"", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Steven J. Friesen", "work": "Asiarchs (Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 126)", "year": "1999", "view": "Uses a systematic count of attestations to argue that identifying Asiarchs with the high priests of Asia is wrong, and that Magie's conclusion that Asiarchs were a special category of agonothete is more likely. Notes that Asiarch titles begin to appear in the public record only in the late first century AD." }, { "author": "R. A. Kearsley", "work": "Asiarchs, Archiereis, and the Archiereiai of Asia (Greek, Roman and Byzantine Studies 27)", "year": "1986", "view": "Argues that high priestesses of Asia held a real office, not an honorary one. In at least two cases (AD 130/1 and 217/8) a husband was Asiarch while his wife was high priestess of Asia in the same year, which she argues shows that the Asiarch's office was not the provincial high priesthood." }, { "author": "Stephan Witetschek", "work": "Artemis and Asiarchs: Some Remarks on Ephesian Local Colour in Acts 19 (Biblica 90)", "year": "2009", "view": "His abstract states that the Asiarchs of Acts 19:31 call into question their identification with the provincial high priests. He grants that the office existed before AD 89/90, citing Strabo's Asiarchs at Tralles, but reads Acts 19:31 as an updating from Luke's own time, when the office had gained new prominence." }, { "author": "Jürgen Deininger", "work": "Die Provinziallandtage der römischen Kaiserzeit von Augustus bis zum Ende des dritten Jahrhunderts n. Chr.", "year": "1965", "view": "Defended the identification of Asiarchs with the high priests of Asia. Friesen (1999) calls it the last significant exposition of that view, and Witetschek (2009) cites it for the majority position." }, { "author": "M. Rossner", "work": "Asiarchen und Archiereis Asias (Studii Clasice 16)", "year": "1974", "view": "Supported the identification of Asiarchs with the high priests of Asia. Reported via Friesen 1999 and Witetschek 2009." }, { "author": "D. Magie", "work": "Roman Rule in Asia Minor to the End of the Third Century After Christ", "year": "1950", "view": "Concluded that Asiarchs were a special category of agonothete (games-president), the view Friesen 1999 develops. Reported via Friesen 1999." }, { "author": "F. Kirbihler", "work": "Les grands-prêtres d'Éphèse: aspects institutionnels et sociaux de l'asiarchie (in Pathways to Power, ed. A. D. Rizakis and F. Camia)", "year": "2008", "view": "Suggests that Acts 19:31 results from a Flavian rewriting in which Luke used a term of his own time, incorrectly, for an office of Paul's time. Reported via Witetschek 2009." }, { "author": "C. J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Counted the Asiarchs of Acts 19:31 among Luke's specific local knowledge and held that their friendship with Paul should not be dismissed as highly unlikely. Reported via Witetschek 2009." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q727844", "label": "Asiarch" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q47611", "label": "Ephesus" }, { "scheme": "pleiades", "id": "599612", "label": "Ephesus/Arsinoe(ia)" } ], "title": "Ang kalihim ng bayan at ang mga Asiarch ng Efeso", "summary": "Ipinapakita ng mga inskripsiyon na tunay ang dalawang titulong ginagamit ng Mga Gawa sa kaguluhan sa Efeso. Pinagtibay ang isang piraso ng dekreto mula sa panahon ni Tiberio sa taon ng isang grammateus (kalihim) ng bayan, na nawala ang pangalan, at pinepetsahan ang isang paghahandog noong AD 92/93 sa pamamagitan ni Tiberius Claudius Aristion bilang grammateus at 'ang Asiarch'. Wala sa mga tekstong ito ang bumabanggit kay Pablo o sa kaguluhan. Nagsisimula lamang ang mga inskripsiyon ng Asiarch sa Efeso sa huling bahagi ng unang siglo, at pinagtatalunan pa rin kung ano ang mga Asiarch.", "dating": "Saklaw lamang ng hanay ng petsa ang mga inskripsiyon sa Efeso, mula sa panahon ni Tiberio (AD 14-37) hanggang AD 102/114. Ang SEG 57.1220 mula sa Silandos sa Lidia ay pinepetsahan ng mga editor nito sa ika-1 siglo BC ngunit dapat ay pagkaraan ng 29/27 BC; mas pinipili ng iba ang ika-1 siglo AD. Ang Pagkamartir ni Policarpo, na sinipi sa pamamagitan ni Eusebio, ay mula sa kalagitnaan ng ika-2 siglo AD.", "currentLocation": "Natagpuan sa Efeso (Selçuk, Türkiye) ang mga teksto ng Efeso, maliban sa piraso c ng Suppl. Ephes. 241, na natagpuan sa Pamucak. Ang SEG 57.1220 ay mula sa Silandos sa Lidia (lugar ng pagkakatuklas: Tamasis/Selmanhacılar). Hindi pa nasusuri ang kasalukuyang kinalalagyan ng mga bato. Nananatili ang Pagkamartir ni Policarpo bilang teksto, na sinipi rito sa pamamagitan ni Eusebio.", "establishes": [ "May opisyal na pansibiko ang Efeso na tinatawag na grammateus (kalihim) ng bayan bago ang pananatili ni Pablo. Isang piraso ng dekreto, na pinepetsahan ng pormula nito sa panahon ni Tiberio (AD 14-37), ang pinagtibay sa taon ng punong saserdote ni Tiberio at ng isang grammateus ng bayan (nawala ang pangalan), nang may pagsang-ayon ng 'mga strategoi at ng grammateus ng bayan'. Pinepetsahan ng grammateus ang mga mas huling paghahandog sa ilalim nina Domiciano at Trajano.", "Maaaring napatunayan ang isang Asiarch bago si Pablo sa labas ng Efeso. Pinararangalan ng isang teksto mula sa Silandos sa Lidia (SEG 57.1220) si Tiberius [Iulius?] Damas bilang Asiarch at sebastophant. Pinepetsahan ito ng mga editor nito sa unang siglo BC, ngunit kailangan ng titulong pangkulto ni Augusto ang petsang pagkaraan ng 29/27 BC, at mas pinipili ni Campanile ang unang siglo AD (ayon sa ulat ni Witetschek 2009).", "Maaaring hawakan ng iisang mga kilalang tao ang dalawang katungkulan. Si Ti. Claudius Aristion ay 'punong saserdote ng Lalawigan ng Asia' noong AD 88/89 (I.Ephesos 234) at grammateus at 'ang Asiarch' noong AD 92/93 (I.Ephesos 508); si Claudius Aristion, na karaniwang itinuturing na siya rin, ay 'tatlong beses na Asiarch' noong AD 102/114 (I.Ephesos 424). Si T. Flavius Pythion ay grammateus sa ikalawang pagkakataon at Asiarch noong AD 104/105 (I.Ephesos 858).", "Tunay ang mga titulo sa salaysay ng kaguluhan (Mga Gawa 19:31 at Mga Gawa 19:35): grammateus sa Efeso bago si Pablo, Asiarch sa Efeso mula sa huling bahagi ng unang siglo at posibleng mas maaga sa ibang bahagi ng Lalawigan ng Asia." ], "doesNotEstablish": [ "Wala sa mga tekstong ito ang bumabanggit kay Pablo, kay Demetrio, sa kaguluhan, o sa hindi pinangalanang kalihim ng bayan sa Mga Gawa 19:35. Pinatutunayan nila ang mga titulo at ang tagpuan, hindi ang mga pangyayaring isinasalaysay ng Mga Gawa.", "Hindi nila nalulutas kung ano ang isang Asiarch o ano ang ginagawa nito. Maaaring ibang pangalan ang titulo para sa punong saserdote ng panlalawigang imperyal na kulto, isang hiwalay na parangal na kaugnay ng pagtataguyod ng mga palaro, o isang katungkulan sa lungsod.", "Nagsisimula ang mga inskripsiyon ng Asiarch sa Efeso sa huling bahagi ng panahong Flaviano (c. AD 89/90). Sa sarili nila, hindi nila maipapakita kung sinasalamin ng Mga Gawa 19:31 ang dekada 50 o ang sariling panahon ni Lucas; sa mga tekstong binanggit dito, tanging ang SEG 57.1220 ang maaaring mas maaga, at hindi tiyak ang petsa nito.", "Ang Pagkamartir ni Policarpo, na sinipi ni Eusebio, ay mula sa Esmirna mga isang siglo pagkaraan ni Pablo. Ipinapakita nito ang isang Asiarch na namumuno sa mga palaro roon, hindi ang kaugalian sa Efeso noong dekada 50." ], "debate": "Maraming iskolar, mula kay Ramsay hanggang kina Deininger at Rossner, ang bumasa sa 'Asiarch' bilang ibang pangalan para sa punong saserdote ng panlalawigang imperyal na kulto ng Lalawigan ng Asia. Ikinatwiran nina Kearsley (1986) at Friesen (1999) na magkahiwalay ang mga titulo, at muling binuhay ni Friesen ang pananaw ni Magie na isang natatanging uri ng mga tagapangulo ng palaro ang mga Asiarch. Sa Pagkamartir ni Policarpo, ayon sa pagsipi ni Eusebio, tumanggi ang Asiarch na si Philip na pakawalan ang isang leon dahil naisara na niya ang mga palaro. Ang ikalawang tanong ay ang petsa. Tinatanggap ni Witetschek na umiral ang katungkulan bago ang AD 89/90, at binabanggit niya ang mga Asiarch ni Strabo sa Tralles noong panahon ni Augusto, ngunit ikinakatwiran niyang dahil sa bagong katanyagan nito pagkatapos niyon, ang Mga Gawa 19:31 ay isang pagsasapanahon mula sa sariling panahon ni Lucas. Nagsasalita si Kirbihler tungkol sa isang muling pagsulat noong panahong Flaviano; ibinilang naman ni Hemer ang mga Asiarch sa lokal na kaalaman ni Lucas.", "alternatives": [ { "label": "Ang Asiarch bilang panlalawigang punong saserdote", "statement": "Sa pananaw na ito, ang 'Asiarch' ay ibang titulo para sa punong saserdote ng imperyal na kulto ng Lalawigan ng Asia. Kung gayon, ang ilang Asiarch sa Mga Gawa 19:31 ay mga dating may hawak na nagpanatili ng titulo (Deininger) o ang mga punong saserdote ng mga templo ng lalawigan. Tumututol si Witetschek na dalawa o tatlo lamang ang ganitong mga templo, na isang taon ang mga termino, at na iba ang paraan ng pagtukoy sa mga dating Asiarch sa mga inskripsiyon sa Efeso." }, { "label": "Ang Asiarch bilang hiwalay na parangal", "statement": "Sa pananaw na ito, ang mga Asiarch ay isang hiwalay at mas maraming uri ng parangal. Para kay Friesen, kasunod ni Magie, sila ay isang natatanging kategorya ng mga tagapangulo ng palaro (agonothetes); kalaunan ay iminungkahi ni Kearsley na sila ay mga mahistrado ng lungsod (ayon sa ulat ni Friesen 1999). Alinman dito, maaaring may ilang Asiarch sa Efeso nang sabay-sabay nang walang kaugnayan sa pagkapunong saserdote ng imperyal na kulto." }, { "label": "Lokal na kulay mula sa sariling panahon ni Lucas", "statement": "Sinasalamin ng mga Asiarch sa Mga Gawa 19:31 ang kalagayan nang isulat ang Mga Gawa, matapos magkamit ng bagong katanyagan ang katungkulan: isang pagsasapanahon sa halip na anakronismo (Witetschek 2009), o isang muling pagsulat noong panahong Flaviano na ikinapit ang isang mas huling termino sa isang katungkulan noong panahon ni Pablo (Kirbihler, ayon sa ulat ni Witetschek). Alinman dito, mas ebidensiya ang talata para sa daigdig ni Lucas kaysa sa daigdig ni Pablo." }, { "label": "Isang alaala mula sa panahon ni Pablo", "statement": "May mga Asiarch na mas lumang uri bago pa ang templong Flaviano, kaya maaaring sila ang tinutukoy ni Lucas, at hindi kailangang ituring na malabong mangyari ang pakikipagkaibigan nila kay Pablo (Hemer, ayon sa ulat ni Witetschek). Tinatanggap ito ni Witetschek bilang posible ngunit mas pinipili niyang basahin ang talata bilang isang pagsasapanahon." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-ephesus-officials" }, { "id": "thessalonica-politarchs", "kind": "inscription", "dateFrom": -27, "dateTo": 200, "corpusReferences": [ "CIG 1967", "GIBM II 171" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 17:1-9", "Acts 17:5-9", "Acts 17:6", "Acts 17:8", "Acts 19:29", "Acts 20:4", "Romans 16:21" ], "personIds": [ "person.paul", "person.silas", "person.jason" ], "placeIds": [ "place.thessalonica", "place.macedonia" ], "sources": [ { "sourceKey": "museum-record", "author": "C. T. Newton (ed.)", "work": "The Collection of Ancient Greek Inscriptions in the British Museum, Part II", "year": "1883", "locator": "GIBM II no. CLXXI (171), Macedonia section", "url": "https://archive.org/download/collectionofanci00brit/collectionofanci00brit_djvu.txt", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. X, sec. 6, p. 227", "url": "https://archive.org/download/paulthetraveller00ramsuoft/paulthetraveller00ramsuoft_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The curious and rare title \"politarchs\" was given to the supreme board of magistrates at Thessalonica, as is proved by an inscription.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Golden Gate (Thessaloniki), alias Vardar Gate", "locator": "Q96631855", "url": "https://www.wikidata.org/w/api.php?action=wbgetentities&ids=Q96631855&props=labels%7Cdescriptions%7Caliases%7Cclaims%7Csitelinks&languages=en%7Cel%7Cde%7Cfr&format=json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "work": "Pleiades: Thessalonica", "locator": "491741", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/491741/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Ernest DeWitt Burton", "work": "The Politarchs, American Journal of Theology 2", "year": "1898", "view": "Collects 17 inscriptions attesting politarchs (19 with probable restorations). Shows that Thessalonica had politarchs from Augustus to Antoninus Pius, dates the Vardar Gate block after 30 BC and possibly as late as AD 143 or later, and records the office also in Thrace, Bithynia, the Bosporus and Egypt." }, { "author": "Illinois Greek Club (trans.)", "work": "Aeneas Tacticus, Asclepiodotus, Onasander (Loeb Classical Library)", "year": "1923", "view": "In a note on Aeneas Tacticus 26.12, observes that this rare title occurs elsewhere almost exclusively at Thessalonica and its vicinity, and suggests Aeneas met it during military service in the north Aegean." }, { "author": "Charles Edson", "work": "Inscriptiones Graecae X 2,1: Inscriptiones Thessalonicae et viciniae", "year": "1972", "view": "The standard corpus of Thessalonian inscriptions. Athanasiadis (2026) reports that Edson dated the politarch list IG X 2,1 126 to the 2nd century AD." }, { "author": "G. H. R. Horsley", "work": "The Politarchs, in D. W. J. Gill and C. Gempf (eds.), The Book of Acts in Its Graeco-Roman Setting", "year": "1994", "view": "Collects and analyses the non-literary evidence for politarchs; later epigraphers and New Testament scholars cite it as a standard reference on the office." }, { "author": "G. H. R. Horsley", "work": "Politarchs in Macedonia and Beyond, Mediterranean Archaeology 7", "year": "1994", "view": "Collects and analyses the non-literary evidence for politarchs in Macedonia and elsewhere; later epigraphers cite it as a standard reference on the office." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Applies epigraphic and archaeological evidence about local titles and institutions to the historicity of Acts, arguing that the author was well informed about the places he describes." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Argues that Acts was written in the early 2nd century (about AD 115). On this view, accurate local titles cannot by themselves secure an early date." }, { "author": "Manuela Mari", "work": "Istituzioni cittadine della Macedonia preromana: alcune novità epigrafiche, Historika 7", "year": "2017", "view": "Argues that the ephebarchic law from Amphipolis, a royal-period text recopied in 24/3 BC, settles that politarchs existed before the Roman settlement of 167 BC, while their spread to all Macedonian cities, and probably the growth in their numbers, belongs to the Roman period." }, { "author": "Bradley Ritter", "work": "On the 'politeuma in Heracleopolis', Scripta Classica Israelica 30", "year": "2011", "view": "Reads the petitions to the politarches in the Ptolemaic Heracleopolis papyri as addressed to that city's civic politeuma, not to the head of a Jewish association as their editors proposed. Either way, the title also occurs in Ptolemaic Egypt." }, { "author": "Giorgos Athanasiadis", "work": "Roman Rule and Local Society in the Province of Macedonia: The Case of Thessaloniki, CHS Research Bulletin 14", "year": "2026", "view": "Dates a politarch list he cites as IG X 2,1 126, described in terms that fit the Vardar Gate text (a first politarch named with his mother and his father's full Roman name, two officials surnamed Rheglos), to the early 1st century AD, saying it was rightly redated from Edson's 2nd-century date on prosopographical grounds." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q96631855", "label": "Golden Gate (Vardar Gate), Thessaloniki" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q7210123", "label": "Politarch" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q17151", "label": "Thessaloniki" }, { "scheme": "pleiades", "id": "491741", "label": "Thessalonica" } ], "title": "Ang mga inskripsiyon ng mga politarch sa Tesalonica at ang bato ng Vardar Gate", "summary": "Ipinapakita ng mga inskripsiyon mula sa Tesalonica na ginagamit ng Mga Gawa 17:6 at 17:8 ang tamang titulo, politarch, para sa mga pangunahing mahistrado ng lungsod: naglilista ang mga teksto mula sa panahon ni Augustus hanggang AD 143 ng mga lupong may lima o anim na kasapi. Ayon sa karaniwang pagbasa, anim ang nakalista sa isang bloke mula sa Vardar Gate na nasa British Museum na ngayon, bagaman pinagtatalunan ang petsa nito. Bihira ang titulo sa panitikan ngunit karaniwan sa mga inskripsiyon sa Macedonia. Walang pinatutunayang pangyayari, piyansa o tao sa Mga Gawa 17:1–9 ang mga bato.", "dating": "Walang pormula ng petsa ang bloke ng Vardar Gate. Inilagay ito ni Burton pagkaraan ng 30 BC at posibleng kasinghuli ng AD 143 o mas huli pa; pinepetsahan naman ni Athanasiadis ang isang listahang binabanggit niya bilang IG X 2,1 126, na inilalarawan sa mga katagang tumutugma sa tekstong ito, sa maagang ika-1 siglo AD sa halip na sa ika-2 siglo ayon kay Edson. Ang iba pang teksto ng politarch sa Tesalonica ay mula sa pamumuno ni Augustus hanggang AD 143.", "currentLocation": "British Museum, London (bloke ng Vardar Gate, iniharap ni J. E. Blunt noong 1877, ayon sa GIBM). Nawala na ang tekstong politarch mula sa panahon ni Augustus na galing sa tarangkahan ng Kalamaria (Burton).", "establishes": [ "Bumuo ng isang lupong tinatawag na mga politarch ang mga pangunahing sibikong mahistrado ng Tesalonica, ang mga opisyal na tinatawag na mga pinuno ng lungsod sa mga saling Ingles ng Mga Gawa 17:6 at 17:8. Lima ang pinangangalanan sa isang nawala nang teksto mula sa panahon ni Augustus na galing sa tarangkahan ng Kalamaria, anim sa isang teksto ng AD 143, at anim sa bloke ng Vardar Gate ayon sa karaniwang pagbasa. Tumutugma ito sa lupong maramihan na pinagdalhan kay Jason at sa iba pang mananampalataya.", "Sa mga natitirang panitikang Griyego, sa Mga Gawa lamang lumilitaw ang titulo; may kaugnay na anyo, politarchos, sa Aeneas Tacticus 26.12 (kalagitnaan ng ika-4 na siglo BC). Madalas pinatutunayan ng mga inskripsiyon ang katungkulan, at halos lahat ay sa Macedonia. Kaya gumagamit ang Mga Gawa ng isang tiyak na terminong panrehiyon sa halip na pangkalahatang salita para sa mga pinuno.", "Binabanggit din ng teksto ng AD 143 ang konseho (boule) at bayan (demos) ng lungsod, ang sibikong kapaligirang ipinagpapalagay ng Mga Gawa 17:5–9 nang sikapin ng karamihan na ilabas ang mga misyonero sa harap ng bayan. Karaniwan sa mga lungsod na Griyego ang kapulungan at konseho, kaya pangkalahatan ang detalyeng ito; ang natatanging pagtutugma ay ang titulong politarch." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito pinatutunayan ang anumang pangyayari sa Mga Gawa 17:1–9: hindi ang pangangaral sa sinagoga, ang kaguluhan, ang pagpapatuloy ni Jason sa kaniyang tahanan, o ang piyansang kinuha kay Jason at sa iba pa.", "Pinatutunayan ang katungkulan mula bago ang pagsasaayos ng mga mga Romano noong 167 BC (ayon sa pagbasa ni Mari sa batas pang-ephebarch ng Amfipolis) hanggang sa ika-3 siglo AD, sa maraming bayan sa Macedonia at sa labas nito. Kaya hindi kayang petsahan ng tamang paggamit ng titulo, sa ganang sarili nito, ang Mga Gawa o ipakitang saksi sa mga pangyayari ang may-akda nito.", "Karaniwan ang mga pangalang Sosipatros, Secundus at Gaius sa bloke. Si Secundus ang ama ng unang politarch at ang Gaius ay unang pangalan ng isa pang politarch, si Gaius Agilleius Poteitus, kaya hindi nila tinutukoy sina Segundo o Gayo ng Mga Gawa 19:29 at 20:4, o si Sosipater ng Roma 16:21." ], "debate": "Kabilang sa mga bukas na tanong ang petsa ng bloke ng Vardar Gate. Nakasalig sa isang maling nabasang pangalan ang petsang Flavian o mas huli (hindi bago ang AD 69) ni Boeckh; pinetsahan ito ni Burton pagkaraan ng 30 BC at posibleng hanggang AD 143 o mas huli; iniuulat ni Athanasiadis ang muling pagpepetsa sa maagang ika-1 siglo ng isang listahang binabanggit niya bilang IG X 2,1 126, na tila ang tekstong ito, laban sa petsang ika-2 siglo ni Edson. Anim na politarch ang nakalista sa bloke ayon sa karaniwang pagbasa, bagaman inakala ni Mordtmann na posibleng lima. Ang mas malaking tanong ay kung gaano kalaki ang naidaragdag ng tamang titulo sa pagiging maaasahan ng Mga Gawa: itinuturing ni Hemer ang ganitong mga detalye na ebidensiya ng isang may-akdang may sapat na kaalaman, samantalang pinepetsahan ni Pervo ang Mga Gawa sa mga AD 115. Hindi sinusuportahan ng ebidensiya ang mga sinasabing pinagdudahan ng mga iskolar ang titulo hanggang lumitaw ang batong ito: nailathala ito noong 1740, at binabanggit na ito ng mga leksikon ng Bagong Tipan noong ika-19 na siglo (Burton).", "alternatives": [ { "label": "May sapat na kaalaman ngunit mas huling may-akda", "statement": "Ipinapakita ng ebidensiya ni Burton na may mga politarch hanggang ika-3 siglo AD, kaya ang isang may-akdang may sapat na kaalaman na sumulat noong maagang ika-2 siglo (gaya ng ipinapangatwiran ni Pervo para sa Mga Gawa) ay maaari pa ring gumamit nang tama ng titulo. Ayon sa pananaw na ito, pinatutunayan ng mga inskripsiyon ang kawastuhan ng tagpuan, hindi ang maagang petsa o ang pagsasalaysay ng isang saksi." }, { "label": "Wastong detalye sa loob ng pinagsama-samang argumento", "statement": "Itinuturing ni Hemer at ng iba ang tamang titulo bilang isa sa maraming tiyak na lokal na detalye sa Mga Gawa, na sama-samang tumuturo sa isang may-akdang malapit ang kaalaman sa mga lugar na inilalarawan. Kahit sa pananaw na ito, pinatutunayan ng mga inskripsiyon ang titulo, hindi ang pangyayari." }, { "label": "Laganap sa Macedonia, hindi natatangi sa Tesalonica", "statement": "Pinatutunayan ang mga politarch sa iba pang bayan sa Macedonia at gayundin sa Tracia, Bitinia at Bosporus, at may lumilitaw na politarches sa mga papiro ng panahong Ptolemaico mula sa Heracleopolis sa Egipto. Kaya angkop ang termino para sa isang lungsod sa Macedonia sa pangkalahatan sa halip na isang detalyeng pang-loob na natatangi sa Tesalonica, bagaman nagbibigay ang Tesalonica ng di-pangkaraniwang malaking bahagi ng ebidensiya." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/thessalonica-politarchs" }, { "id": "sergius-paulus-inscriptions", "kind": "inscription", "dateFrom": 14, "dateTo": 96, "corpusReferences": [ "CIL VI 31545", "ILS 5926", "EDR127293", "TM 281782", "EDH HD046352", "AE 2002, 1457", "TM 176947", "EDH HD046353", "AE 2002, 1458", "TM 176948", "IGR III 300", "Sterrett, EJ 134,108", "JRS 3 (1913) 262,5", "IGR III 930", "ABSA 42 (1947) 201,1", "IGR III 935", "SEG 20:302", "SEG 55:1526", "Myres 1914, no. 1903" ], "confidence": "medium", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "Acts 13:6-12", "Acts 13:7" ], "personIds": [ "person.sergius-paulus", "person.paul", "person.barnabas", "person.elymas", "person.claudius" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.cyprus", "place.paphos", "place.pisidian-antioch" ], "sources": [ { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby: CIL 06, 31545 (p 3796, 4362) = ILS 5926; TM 281782", "locator": "EDCS-19500065 (CIL 06, 31545 (p 3796, 4362) = ILS 5926; TM 281782)", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/195/19500065.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edh-heidelberg", "work": "Epigraphic Database Heidelberg: honorific base of L. Sergius Paullus filius, Antiochia Pisidiae", "locator": "EDH HD046352 (AE 2002, 1457; TM 176947)", "url": "https://edh.ub.uni-heidelberg.de/data/api/inschrift/suche?hd_nr=HD046352", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edh-heidelberg", "work": "Epigraphic Database Heidelberg: fragment naming Paullus Ser[gius] and L. Serg[ius], Antiochia Pisidiae", "locator": "EDH HD046353 (AE 2002, 1458; TM 176948)", "url": "https://edh.ub.uni-heidelberg.de/data/api/inschrift/suche?hd_nr=HD046353", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "John L. Myres", "work": "Handbook of the Cesnola Collection of Antiquities from Cyprus (Metropolitan Museum of Art)", "year": "1914", "locator": "no. 1903, p. 319 (appendix text p. 548)", "url": "https://archive.org/download/handbookofcesnol00metruoft/handbookofcesnol00metruoft_djvu.txt", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. IV, p. 74", "url": "https://archive.org/download/stpaultravellerr00rams/stpaultravellerr00rams_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "dated \"in the proconsulship of Paulus,\" who probably is the same governor that played a part in the strange and interesting scene now to be described.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "translator": "Earnest Cary", "work": "Roman History (Loeb Classical Library, vol. VI)", "year": "1917", "locator": "54.4.1", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html", "publicDomain": true, "quote": "It was at this time that he restored to the people both Cyprus and Gallia Narbonensis as districts no longer needing the presence of his armies; and thus proconsuls began to be sent to those provinces also.", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "W. M. Ramsay", "work": "The Bearing of Recent Discovery on the Trustworthiness of the New Testament", "year": "1915", "view": "Proposed, as a hypothesis, that the Antioch L. Sergius Paullus was the proconsul's son, whom he inferred governed Galatia about AD 72-74, and that Sergia Paulla was the proconsul's daughter. Held that Christianity passed into this female line, while the son's branch stayed pagan." }, { "author": "R. Cagnat (ed.)", "work": "Inscriptiones Graecae ad res Romanas pertinentes III", "year": "1906", "view": "Suggests that the Quintus Ser[gius] of no. 935 was perhaps proconsul of Cyprus, and doubts that the Paulus of no. 930 is L. Sergius Paullus." }, { "author": "T. B. Mitford", "work": "Notes on Some Published Inscriptions of Roman Cyprus (Annual of the British School at Athens 42)", "year": "1947", "view": "Re-edited the Soli epitaph. As reported by van Elderen, he read the Paulus year as 10, computed AD 50 at the earliest if it is a Claudian regnal year, judged the inscription probably considerably later, and thought Myres's restoration at Kythrea at least plausible." }, { "author": "Bastiaan Van Elderen", "work": "Some Archaeological Observations on Paul's First Missionary Journey, in Apostolic History and the Gospel (ed. W. W. Gasque and R. P. Martin)", "year": "1970", "view": "Held that the Soli text cannot be tied to the Acts proconsul and that the Tiber-curator identification is unproven, since nothing links L. Sergius Paullus to Cyprus. Rejected Ramsay's family theory, and thought the Kythrea fragment the most attractive candidate, with reservation." }, { "author": "Douglas A. Campbell", "work": "Possible Inscriptional Attestation to Sergius Paul[l]us (Acts 13:6-12), and the Implications for Pauline Chronology (Journal of Theological Studies n.s. 56)", "year": "2005", "view": "Restores Tiberius and Quintus Sergius Paul[l]us, probably the governor, in the Kythrea text. On that cautious restoration, Paul's first journey took place during or before AD 37, about ten years earlier than usually thought." }, { "author": "Jonathan Bernier", "work": "When Paul Met Sergius: An Assessment of Douglas Campbell's Pauline Chronology for the Years 36 to 37 (Journal of Biblical Literature 138)", "year": "2019", "view": "Judges Campbell's reconstruction not impossible on the present data, but improbable enough that it should be rejected." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q2566388", "label": "Sergius Paulus, proconsul of Cyprus" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "281782", "label": "CIL VI 31545, Tiber cippus naming L. Sergius Paullus" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "176947", "label": "Base of L. Sergius Paullus filius, Pisidian Antioch (EDH HD046352)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "423025", "label": "Roma" }, { "scheme": "pleiades", "id": "609307", "label": "Antiochia/Col. Caesarea (Pisidian Antioch)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "707624", "label": "Soloi/Aipeia? (Cyprus)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "707496", "label": "Chyt(h)roi (Kythrea, Cyprus)" } ], "title": "Mga inskripsiyong posibleng tumutukoy sa prokonsul na si Sergio Paulo", "summary": "Walang natitirang inskripsiyong tiyak na tumutukoy sa prokonsul na si Sergio Paulo ng Mga Gawa 13:7. Pinangangalanan ng isang batong-hangganan sa Roma mula sa panahon ni Emperador Claudio ang isang senador, si L. Sergius Paullus; may mga Sergii Paulli sa Antioquia ng Pisidia sa huling bahagi ng siglo; binabanggit ng isang epitapyo sa Soli ang isang katungkulang hinawakan sa ilalim ng isang prokonsul na si Paulus; at binabasa ang isang pragmento mula sa Kythrea bilang tumutukoy sa isang Quintus Serg-. Ipinapakita nilang angkop ang pangalan sa isang senador ng panahong iyon, ngunit nakasalig ang bawat ugnay sa gobernador ng Cyprus sa restorasyon, hinuha o tekstong walang petsa.", "dating": "Cippus sa Roma: AD 41-54 (Emperador Claudio; iminumungkahi ng EDR ang 41-47). Pragmento sa Kythrea: unang hati ng ika-1 siglo ayon sa talaan ng Met at ika-1 siglo batay sa anyo ng mga titik (van Elderen), na ibinabalik ang emperador bilang Tiberius o Emperador Claudio. Epitapyo sa Soli: pagkaraan ni Emperador Claudio (PHI); mas maaga ang taon ni Paulus na binabanggit nito at walang binabanggit na panahon ng pagbilang. Antioquia ng Pisidia: tekstong Sergia Paulla, AD 81-96; walang petsa ang patungan ni L. Sergius Paullus filius (inilagay ni Ramsay ang mga titik ng kaparehong teksto sa Salir sa AD 60-100).", "currentLocation": "Roma, Museo Nazionale Romano, klaustro ni Michelangelo, inv. 242 (cippus ng Tiber, ayon sa EDR). New York, Metropolitan Museum of Art, Cesnola Collection, accession 74.51.2425 (pragmento sa Kythrea, ayon sa talaan ng Met). Hindi pa napatutunayan ang kasalukuyang kinaroroonan ng mga bato sa Soli at sa Antioquia ng Pisidia.", "establishes": [ "Pinamahalaan ng mga prokonsul ang Cyprus matapos itong ibalik ni Augustus sa pangangasiwa ng bayan noong mga 22 BC (Dio 54.4.1), kaya angkop sa panahon ang titulong ibinibigay ng Mga Gawa sa gobernador ng isla, gaya ng idiniin ni Ramsay.", "Isang cippus na pananda ng hangganan mula sa Tiber sa Roma (CIL VI 31545 = ILS 5926), na itinayo sa kapangyarihan ni Emperador Claudio (AD 41-54), ang naglilista kay L. Sergius Paullus bilang isa sa limang kurador ng mga pampang at daluyan ng ilog. Kaya isang senador na may dalawang pangalang ibinibigay ng Mga Gawa ang humawak ng pampublikong katungkulan sa Roma sa ilalim ni Emperador Claudio.", "Sa Antioquia ng Pisidia, pinangangalanan ng isang patungang pamparangal na walang petsa (EDH HD046352) si L. Sergius Paullus, anak ni Lucius, na tinatawag na filius (ang nakababata), sa maagang bahagi ng kaniyang karera bilang senador: komisyonado ng mga daan (IIIIvir viarum curandarum), tribunong militar ng legio VI Ferrata, at quaestor. Inilathala ni Ramsay ang kaparehong teksto mula sa isang kopyang ginawa sa Salir noong 1912. Pinararangalan ng isang pragmento (EDH HD046353) ang biyenang babae ng isang Paullus Ser[gius].", "Pinangangalanan ng isang tekstong pamparangal sa wikang Griyego mula AD 81-96 sa Antioquia ng Pisidia (IGR III 300) si [Ser]gia(?) Paulla, anak ni Lucius, bilang asawa ni C. Caristanius Fronto, legado ni Domiciano sa Licia at Pamfilia; bahagyang ibinalik ang pangalang Sergia. Kasama ng patungan, tumuturo ito sa isang pamilyang senador ng mga Sergii Paulli na pinarangalan sa Antioquia ng Pisidia sa huling bahagi ng ika-1 siglo.", "Nakatala sa isang epitapyo sa Soli (IGR III 930) na binago ni Apollonios, bilang censor, ang talaan ng konseho noong ika-10 taon sa ilalim ng isang prokonsul na si Paulus (bahagyang ibinalik ang titulo; walang binabanggit na panahon ng pagbilang). Binabasa ang isang pragmento sa Kythrea (IGR III 935) bilang Quintus Serg- sa tabi ng isang emperador na nawala ang pangalan. Ibinabalik ito ng mga editor bilang pormula ng petsa na nagpapangalan sa gobernador, ngunit iba ang pagbasa ni Rigsby." ], "doesNotEstablish": [ "Wala sa mga inskripsiyong ito ang tiyak na tumutukoy sa prokonsul ng Mga Gawa 13:7. Walang ibinibigay na katungkulan sa Cyprus ang bato sa Roma, Paulus lamang ang nasa teksto sa Soli, at sa pragmento sa Kythrea ay buong restorasyon ng editor ang mga salitang Paulus at prokonsul.", "Hindi nila pinepetsahan ang pagdalaw ni Pablo sa Cyprus. Mula Tiberius (Campbell: hindi lalampas sa AD 37) hanggang Emperador Claudio (SEG 20.302: AD 46-48) ang mga restorasyon ng teksto sa Kythrea, at walang binabanggit na panahon ng pagbilang ang taon ni Paulus sa Soli.", "Hindi nila ipinapakitang nagmula sa gobernador ng Cyprus ang mga Sergii Paulli ng Antioquia ng Pisidia, o na siya o ang kaniyang mga kamag-anak ay naging mga Kristiyano. Nakasalig ang muling pagbuo ni Ramsay sa pamilya sa hinuha mula sa mga pangalan at mula sa pananahimik ng mga sanggunian, at siya mismo ang tumawag ditong hipotesis. Hindi rin pinatutunayan ng mga bato ang pangyayari kay Elimas." ], "debate": "Pinatutunayan ba ng anumang inskripsiyon ang prokonsul ng Mga Gawa? Marami ang nagtutumbas sa kaniya sa kurador ng Tiber na si L. Sergius Paullus, dahil maaaring nauna o sumunod ang pagiging prokonsul sa Cyprus sa pagiging kurador sa panahon ni Emperador Claudio. Ngunit, gaya ng idiniin ni van Elderen, walang tekstong nag-uugnay sa taong iyon sa Cyprus, at walang praenomen na ibinibigay ang Mga Gawa. Walang pangalan ng angkan ang Paulus sa Soli: si Mitford, ayon sa ulat ni van Elderen, ay nagkalkula ng AD 50 sa pinakamaaga at hinatulang malamang na mas huli nang malaki ang inskripsiyon, samantalang itinuring ng mas lumang pagbasa ni Ramsay ang pananalitang iyon bilang sariling petsa ng bato. Sa Kythrea, Quintus Serg- lamang ang natitira, kaya tinanggihan ni Myres ang ugnay. Ibinalik ni Campbell ang Tiberius at pinetsahan ang pagdalaw nang hindi lalampas sa AD 37, isang kronolohiyang itinuturing ni Bernier na malabo. Tinanggihan ni van Elderen ang teorya ni Ramsay tungkol sa pamilya sa Antioquia ng Pisidia bilang labis na haka-haka.", "alternatives": [ { "label": "Pagtutumbas sa kurador ng Tiber", "statement": "Ayon sa pananaw na ito, ang prokonsul ng Mga Gawa 13:7 ay si L. Sergius Paullus, ang kurador ng Tiber sa panahon ni Emperador Claudio sa CIL VI 31545, na namahala sa Cyprus bago o pagkatapos ng katungkulang iyon. Ginagawa itong kapani-paniwala ng pangalan at petsa, ngunit walang inskripsiyong nag-uugnay sa kaniya sa Cyprus, at walang praenomen na ibinibigay ang Mga Gawa." }, { "label": "Quintus Sergius sa Kythrea", "statement": "Ayon sa restorasyon ni Campbell, pinangangalanan ng pragmento ang isang Quintus Serg[ius Paullus], malamang ang gobernador; buong ibinalik ang Paulus at prokonsul. Ibinabalik ni Campbell ang Tiberius kaya pinepetsahan niya ang misyon sa Cyprus nang hindi lalampas sa AD 37, mas maaga kaysa karaniwan; ibinabalik naman ng mas lumang pagbasa sa SEG 20.302 ang Emperador Claudio (46-48). Ipinagpalagay ni Myres na isang Lucius ang prokonsul ng Mga Gawa at tinanggihan ang ugnay; itinuring ito ni van Elderen na pinakakaakit-akit na kandidato, nang may pasubali." }, { "label": "Hipotesis ni Ramsay tungkol sa pamilya", "statement": "Iminungkahi ni Ramsay, bilang hipotesis, na ang L. Sergius Paullus ng Antioquia ng Pisidia ay anak ng prokonsul at si Sergia Paulla ay anak niyang babae, at na sa pamamagitan niya naipasa ang Kristiyanismo sa anak niyang lalaki, habang nanatiling pagano ang linya ng mga lalaki. Tinanggihan ni van Elderen ang balangkas, na binanggit ang hatol ni Lake na matatalino ngunit hindi nakakukumbinsing pagsasama-sama ang mga ito." }, { "label": "Hindi pa napatutunayan", "statement": "Walang natitirang inskripsiyong tiyak na tumutukoy sa prokonsul ng Mga Gawa. Ilang senador ang nagtaglay ng pangalang Paullus: pinangangalanan ng IGR III 939 sa Palaepaphos si Paullus Fabius Maximus, na hinuha ni Dessau na namahala sa Cyprus. Hindi malulutas ng iisang pangalan lamang ang pagtutumbas." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/sergius-paulus-inscriptions" }, { "id": "derbe-inscription", "kind": "inscription", "dateFrom": 157, "dateTo": 600, "corpusReferences": [ "SEG 16.758" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "source-supported", "scriptureReferences": [ "Acts 14:6", "Acts 14:20-21", "Acts 16:1", "Acts 20:4" ], "personIds": [ "person.paul", "person.barnabas", "person.timothy", "person.gaius" ], "placeIds": [ "place.derbe", "place.lystra", "place.lycaonia", "place.galatia" ], "sources": [ { "sourceKey": "sterrett-wolfe-expedition", "author": "J. R. S. Sterrett", "work": "The Wolfe Expedition to Asia Minor (Papers of the American School of Classical Studies at Athens III)", "year": "1888", "locator": "p. 22 (itinerary for 5 June, Bosola to Almassen)", "url": "https://archive.org/download/papersofamerican03arch/papersofamerican03arch_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "I consider that the ruins of Bosola and Losta, being so near together, represent one and the same ancient city. This city I should like to call Derbe. Stephanus Byzantinus says Derbe was a fortress of Isauria, a designation which would suit this site well enough.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. VIII §5, p. 192", "url": "https://archive.org/download/stpaultravellerr00rams/stpaultravellerr00rams_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "Derbe alone is not mentioned either in the tradition (so far as my knowledge extends) or in the history of the Church until we come down to A.D. 381, when its bishop Daphnus was present at the Council of Constantinople.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. V §9, p. 120", "url": "https://archive.org/download/stpaultravellerr00rams/stpaultravellerr00rams_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "In Derbe nothing special is recorded : the same process went on as in previous cases. Here on the limits of the Roman province the Apostles turned.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "pleiades", "work": "Pleiades: Derbe/Claudioderbe", "locator": "Pleiades 648620", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/648620/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Derbe (ancient city)", "locator": "Q20717624", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q20717624.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "M. Ballance", "work": "The Site of Derbe: A New Inscription (Anatolian Studies 7)", "year": "1957", "view": "Published the dedication by the council and people of Derbe that he found in 1956 at Kerti Höyük, about 22 km north-north-east of Karaman, and argued that Derbe lay north-east of Laranda rather than at the western sites proposed by Sterrett and Ramsay. Van Elderen reports that he judged the block too heavy to have travelled far." }, { "author": "M. H. Ballance", "work": "Derbe and Faustinopolis (Anatolian Studies 14)", "year": "1964", "view": "Judged that the lack of Byzantine settlement at Kerti Höyük counted against it as the city site, and reported the Michael epitaph he was shown at Sudurağı (Sidrova) in 1958. Because that stone was said to come from Devri Şehri, he proposed Devri Şehri as Derbe (as reported by Van Elderen and by Wagner and Wilson)." }, { "author": "George Ogg", "work": "Derbe (New Testament Studies 9)", "year": "1963", "view": "In light of the re-siting, judged that no compelling reason had been given for placing Derbe in the province of Galatia in Paul's time, leaving it an open question (as reported by Van Elderen and by Wagner and Wilson)." }, { "author": "Bastiaan Van Elderen", "work": "Some Archaeological Observations on Paul's First Missionary Journey, in Apostolic History and the Gospel (ed. W. W. Gasque and R. P. Martin)", "year": "1970", "view": "Was told in 1962 that the Michael stone came from Kerti Höyük, and held that Derbe lay near, and probably on, that mound. Argued that Acts 14:20 dates only the departure for Derbe and need not mean a one-day journey, and that Derbe's provincial status in Paul's day could not yet be decided." }, { "author": "Gertrud Laminger-Pascher", "work": "Die kaiserzeitlichen Inschriften Lykaoniens, Faszikel I (Ergänzungsbände zu den Tituli Asiae Minoris 15)", "year": "1992", "view": "Corpus of the imperial-period inscriptions of Lycaonia; the MAMA XI overview of southern Lykaonia cites its Derbe section." }, { "author": "Peter Thonemann (ed.)", "work": "Monumenta Asiae Minoris Antiqua XI (Journal of Roman Studies Monograph)", "year": "2013", "view": "Its overview of southern Lykaonia calls Kerti Höyük the likely site of ancient Derbe." }, { "author": "Richard J. A. Talbert (ed.)", "work": "Barrington Atlas of the Greek and Roman World", "year": "2000", "view": "Map 66 has an entry Derbe/Claudioderbe (cited by Pleiades). Wagner and Wilson report that the map marks Derbe/Claudioderbe at Kerti Höyük and a Derbe at Devri Şehri, leaving the centre ambiguous." }, { "author": "A. H. M. Jones", "work": "The Cities of the Eastern Roman Provinces", "year": "1971", "view": "As reported by Wagner and Wilson, held that Derbe probably received its Claudian prefix from Claudius himself, like Iconium and other cities refounded in his reign, and so was not in the kingdom of Antiochus IV." }, { "author": "W. M. Ramsay", "work": "The Cities of St. Paul", "year": "1907", "view": "Placed Derbe at the Gudelisin mound north-west of Karaman, arguing from surface remains, road geography and a bishopric-list gloss linking Derbe with Possala; he had no inscription naming the city." }, { "author": "Cilliers Breytenbach and Christiane Zimmermann", "work": "Early Christianity in Lycaonia and Adjacent Areas: From Paul to Amphilochius of Iconium", "year": "2018", "view": "As reported by Wagner and Wilson: both mounds lie within Derbe's territory, and the city was near the Laranda-Sidamaria road. They also hold that Derbe was under Antiochus IV of Commagene, not Roman rule, when Paul visited." }, { "author": "Bob Wagner and Mark Wilson", "work": "Why Derbe? An Unlikely Lycaonian City for Paul's Ministry (Tyndale Bulletin 70.1)", "year": "2019", "view": "Review the history of attempts to locate Derbe. They hold that the two inscriptions situate it more precisely but leave the choice between Kerti Höyük and Devri Şehri open, and report that excavation begun at Kerti Höyük in 2013 did not continue and is unpublished." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "pleiades", "id": "648620", "label": "Derbe/Claudioderbe" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q20717624", "label": "Derbe (ancient city)" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "59721", "label": "Derbe (Kerti Hüyük)" } ], "title": "Mga inskripsiyong nagpapangalan sa Derbe malapit sa Karaman (Kerti Höyük at Devri Şehri)", "summary": "Dalawang inskripsiyong Griyego ang nagpapangalan sa Derbe sa kapatagan sa hilagang-silangan ng Karaman (sinaunang Laranda). Ang isa ay sibikong dedikasyon kay Antoninus Pius noong AD 157, na natagpuan sa Kerti Höyük (binabaybay ding Kerti Hüyük) noong 1956. Ang isa pa ay mas huling epitapyo ni Michael, obispo ng Derbe, na nakita sa kalapit na Sudurağı. Magkasama nilang inilalagay sa distritong ito ang Derbe ng Mga Gawa 14:20–21 at 16:1. Wala sa dalawa ang mula sa unang siglo, at pinagtatalunan pa rin ang eksaktong kinaroroonan ng lungsod.", "dating": "AD 157 para sa sibikong dedikasyon kay Antoninus Pius (Van Elderen; Wagner at Wilson). Ang epitapyo ng obispo ay nagbibigay lamang ng 8 Hunyo ng isang ikalabing-apat na taon ng indiction; hinatulan ni Van Elderen na posibleng mula sa huling bahagi ng ika-4 hanggang ika-5 siglo ang mga titik nito, at ika-5 hanggang ika-6 na siglo naman ang ibinibigay nina Wagner at Wilson.", "currentLocation": "Konya Archaeological Museum (dedikasyon; Van Elderen 1970, at Wagner at Wilson 2019 na bumabanggit kay McLean 2002). Hardin ng Karaman Archaeological Museum (epitapyo ni Michael; Wagner at Wilson 2019).", "establishes": [ "Noong 1956, nakatagpo si Ballance ng isang nakasulatang bloke ng apog sa dalisdis ng Kerti Höyük, mga 22 km sa hilaga-hilagang-silangan ng Karaman (SEG 16.758). Pinararangalan nito si Antoninus Pius, may petsang AD 157, at itinayo ng konseho (boule) at bayan (demos) ng Derbe; ibinabalik ng nailathalang teksto ang pangalang etniko ng lungsod bilang [Claudio]derbetans.", "Kaya noong kalagitnaan ng ika-2 siglo, isang pamayanang sibikong may sariling pamamahala ang Derbe, may sariling konseho at kapulungan, na nagpaparangal sa emperador sa karaniwang sibikong anyong Griyego.", "Inilalarawan ng isang epitapyong Kristiyano si Michael bilang pinakamaibigin sa Diyos na obispo ng Derbe at may petsa lamang na 8 Hunyo ng isang ikalabing-apat na taon ng indiction. Nakita ito ni Ballance sa Sudurağı (Sidrova) noong 1958 at ni Van Elderen noong 1962. Pinatutunayan nito ang isang mas huling obispado ng Derbe sa parehong distrito.", "Magkasamang inilalagay ng dalawang teksto ang Derbe ng Mga Gawa 14:6, 14:20–21 at 16:1 sa hilagang-silangan ng Laranda, mga 95 km nang tuwiran mula sa Listra. Pinalitan nito ang mga naunang mungkahi sa hilagang-kanluran ng Karaman (ang Bosola at Losta ni Sterrett, na tinatawag ding Zosta; ang Gudelisin ni Ramsay), na wala sa mga ito ang sinusuportahan ng inskripsiyong nagpapangalan sa Derbe." ], "doesNotEstablish": [ "Wala sa dalawang inskripsiyon ang mula sa panahon ni Pablo. Mga isang siglo mas huli ang dedikasyon at mas huli pa ang epitapyo. Pinatutunayan nila ang lungsod at ang mas huling iglesia nito, hindi ang pangangaral doon nina Pablo at Bernabe, ang mga mga alagad na nagawa roon, o ang kaugnayan ni Timoteo o ni Gayo sa Derbe.", "Wala sa dalawang bato ang natagpuan sa isang nakatalang paghuhukay. Nasa dalisdis ng bunton ang dedikasyon, at nakasalig ang lugar na pinagkitaan ng epitapyo sa magkasalungat na ulat kina Ballance at Van Elderen. Kaya hindi napagpapasyahan ng mga bato kung ang sentro ng bayan ay ang Kerti Höyük, ang Devri Şehri, o isang mas malawak na teritoryong sumasaklaw sa dalawa.", "Hindi napagpapasyahan ng pangalan ng lungsod na hango kay Emperador Claudio ang katayuan nito noong dekada 40: itinuturing ito nina Breytenbach at Zimmermann (ayon sa ulat nina Wagner at Wilson) bilang karangalang ibinigay sa ilalim ni Antiochus IV ng Commagene, samantalang itinuring ni Jones ang unlapi bilang sariling kaloob ni Emperador Claudio, na maglalagay sa Derbe sa labas ng nasasakupan ni Antiochus.", "Hindi sila lumilikha ng salungatan sa Mga Gawa 14:20. Inilalagay ng bagong lokasyon ang Derbe mga 95 km mula sa Listra, ngunit ang pag-alis lamang ang pinepetsahan ng talata, hindi ang pagdating, kaya hindi kailangang mangahulugan itong isang araw na paglalakbay (Van Elderen)." ], "debate": "Hinatulan ni Ballance na malabong napalayo nang husto ang mabigat na bloke (mga isang tonelada, ayon kay Van Elderen), at inilagay niya ang Derbe sa o malapit sa Kerti Höyük. Noong 1964, mas pinili niya ang Devri Şehri, mga 4 km sa timog-timog-silangan, dahil walang ipinakitang pamayanang Byzantine ang Kerti Höyük at sinasabing galing sa Devri Şehri ang bato ng obispo. Sinabihan si Van Elderen noong 1962 na galing ito sa Kerti Höyük, napansin niya ang mga materyal na Byzantine sa kalapit na mga bunton, at pinanatili niya ang Kerti Höyük. Pinapaboran nina Van Elderen, ng MAMA at ng imbentaryo ng mga lugar sa lalawigan ng Karaman ang Kerti Höyük; minamarkahan naman ng Barrington Atlas ang dalawa, ayon sa ulat nina Wagner at Wilson. Iniuulat nina Wagner at Wilson na nagsimula ang paghuhukay noong 2013 ngunit hindi itinuloy at hindi pa nailalathala. Hiwalay na bukas na tanong pa rin kung nasa loob ng lalawigang Romano ng Galacia ang Derbe nang dumating si Pablo.", "alternatives": [ { "label": "Devri Şehri bilang lugar ng lungsod", "statement": "Mas pinili ni Ballance (1964) ang Devri Şehri, mga 4 km sa timog-timog-silangan ng Kerti Höyük, dahil walang ipinakitang pamayanang Byzantine ang Kerti Höyük at sinasabing galing sa Devri Şehri ang epitapyo ng obispo. Binabanggit nina Wagner at Wilson na sinusunod ng IVP Atlas ang lokasyong ito." }, { "label": "Iisang teritoryo, hindi tiyak ang sentro", "statement": "Ayon sa ulat nina Wagner at Wilson (2019), itinuturing nina Breytenbach at Zimmermann (2018) na kapwa nasa loob ng teritoryo ng Derbe ang dalawang bunton at inilalagay nila ang lungsod malapit sa daang Laranda-Sidamaria nang hindi tinitiyak ang sentrong urban nito." }, { "label": "Mas lumang pagtukoy sa hilagang-kanluran", "statement": "Bago ang 1956, inilagay ni Sterrett (Bosola at Losta, na tinatawag ding Zosta) at pagkatapos ni Ramsay (Gudelisin, sa The Cities of St. Paul, 1907) ang Derbe sa hilagang-kanluran ng Karaman, mas malapit sa Listra. Kumbinsido si Sterrett na dapat ay malapit sa Listra ang Derbe; umasa naman si Ramsay sa mga labing nasa ibabaw ng lupa, sa heograpiya ng mga daan at sa isang huling paliwanag sa isang listahan ng mga obispado. Walang inskripsiyong nagpapangalan sa Derbe ang alinman sa kanila, at tinalikuran na ng mga kamakailang atlas ang pananaw na ito." }, { "label": "Derbe sa labas ng lalawigan noong panahon ni Pablo", "statement": "Ipinangatwiran ni Ogg (1963) na iniwang bukas ng bagong lokasyon kung nasa loob ng lalawigan ng Galacia ang Derbe noong panahon ni Pablo; idinagdag ni Van Elderen ang ebidensiya mula sa mga barya na kabilang ang kalapit na Laranda kay Antiochus IV mula AD 41. Inilalagay nina Breytenbach at Zimmermann (ayon sa ulat) ang Derbe sa ilalim ni Antiochus IV, samantalang naniwala si Jones na si Emperador Claudio mismo ang pinagmulan ng unlapi sa pangalan nito. May kinalaman ang sagot sa teorya ng Timog Galacia tungkol sa Galacia." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-derbe-inscription" }, { "id": "corinth-macellum", "kind": "inscription", "dateFrom": -27, "dateTo": 50, "corpusReferences": [ "Corinth VIII.2 124", "Corinth VIII.2 125", "Corinth VIII.3 321", "EDH HD058881", "EDH HD058882", "EDCS-32001248", "EDCS-08200358", "TM 177612", "TM 177613" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "1 Corinthians 10:25", "1 Corinthians 10:23-33", "1 Corinthians 8:1-13", "Acts 18:1-18" ], "personIds": [ "person.paul" ], "placeIds": [ "place.corinth", "place.achaia" ], "sources": [ { "sourceKey": "edh-heidelberg", "work": "Epigraphic Database Heidelberg: building/dedicatory inscription from Colonia Laus Iulia Corinthus (West 124 + Kent 321, copy 1)", "locator": "EDH HD058881", "url": "https://edh.ub.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD058881", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Epigraphic Database Heidelberg (Cowey)", "year": "2010" }, { "sourceKey": "edh-heidelberg", "work": "Epigraphic Database Heidelberg: building/dedicatory inscription from Colonia Laus Iulia Corinthus (West 125, copy 2)", "locator": "EDH HD058882", "url": "https://edh.ub.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD058882", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Epigraphic Database Heidelberg (Cowey)", "year": "2012" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss-Slaby (Corinth-08-02, 00124; Corinth-08-03, 00321)", "locator": "EDCS-32001248", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/320/32001248.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss-Slaby (Corinth-08-02, 00125)", "locator": "EDCS-08200358", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/082/08200358.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "trismegistos", "work": "Trismegistos text relations: Corinth macellum dedication, copy 1", "locator": "TM 177612", "url": "https://www.trismegistos.org/dataservices/texrelations/uri/177612", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "trismegistos", "work": "Trismegistos text relations: Corinth macellum dedication, copy 2", "locator": "TM 177613", "url": "https://www.trismegistos.org/dataservices/texrelations/uri/177613", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Henry J. Cadbury", "work": "The Macellum of Corinth (Journal of Biblical Literature 53)", "year": "1934", "view": "Cadbury believed he was the first to link the Corinthian MACELLV fragment, which he says was found in 1898, to Paul's term in 1 Corinthians 10:25. He reported West's dating to the last years of Augustus or the reign of Tiberius, questioned the assumption that both copies had identical wording and named a single Macellum Piscarium, and reported de Waele's proposal of two separate market buildings. He held that macella sold fish and other provisions as well as meat, doubted that they were necessarily close to idolatry, noted that the word's ultimate origin is disputed though it was regarded as Roman, and left the building's location open." }, { "author": "Allen Brown West", "work": "Corinth VIII.2: Latin Inscriptions, 1896-1926", "year": "1931", "view": "West published nos. 124 and 125 as dedications of a macellum by the Cornelii, with a piscarium, and on epigraphic grounds placed them in the last years of Augustus or the reign of Tiberius. Cadbury and Gill describe differently whether he inferred one combined Macellum Piscarium or a separate fish market. Known here only through their reports and the EDH and EDCS records." }, { "author": "John Harvey Kent", "work": "Corinth VIII.3: The Inscriptions, 1926-1950", "year": "1966", "view": "Kent added a thirteenth fragment of copy 1, found in the South Basilica in 1936 (no. 321), revised West's text of no. 124, read the freedman's patron as Quintus, and translated the restored text as a meat market given with a fish market. He dated it to the reign of Augustus by the tail of the letter Q." }, { "author": "Ned Nabers", "work": "A Note on Corinth VIII, 2, 125 (American Journal of Archaeology 73)", "year": "1969", "view": "As Gill (1992) summarizes it, Nabers argued that the Cornelii are unlikely to have built two buildings serving the same function. On this view the 'macellum cum ...' formula lists features of one complex, here including provision for fish." }, { "author": "David W. J. Gill", "work": "The Meat-Market at Corinth (1 Corinthians 10:25) (Tyndale Bulletin 43.2)", "year": "1992", "view": "Gill argues that the pair of Latin inscriptions establishes a Corinthian macellum, given probably in the Augustan period by a member of the local elite, with fish facilities inside one complex. He sets aside the South Stoa graffito once read as naming a butcher because Broneer revised it to a personal name. He reports de Waele's Peribolos proposal, Wiseman's note of a macellum north of Temple Hill and Ward-Perkins's description of the North Market, says the macellum has not been identified with certainty, and infers its probable form from macella at Pompeii and Lepcis Magna." }, { "author": "Gordon D. Fee", "work": "The First Epistle to the Corinthians", "year": "1987", "view": "As quoted by Gill (1992), Fee treated a Latin macellum inscription from Corinth as undoubtedly naming the very market Paul refers to, without citing the inscription." }, { "author": "Vasilis Evangelidis", "work": "Macella and Makelloi in Roman Greece: The Archaeological and Textual Evidence (Hesperia 88.2)", "year": "2019", "view": "Evangelidis surveys the evidence, mostly inscriptions and texts, for food-market buildings in Roman Greece from the 1st century BC to the 3rd century AD, treating makellos as the likely Hellenized form of Latin macellum, and asks what they reveal about Italo-Roman influence. EDCS cites this article for both Corinth texts. Only the abstract was checked." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "pleiades", "id": "570182", "label": "Corinthus/Korinthos" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "177612", "label": "Corinth macellum dedication, copy 1 (Corinth VIII.2 124 + VIII.3 321)" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "177613", "label": "Corinth macellum dedication, copy 2 (Corinth VIII.2 125)" } ], "title": "Ang mga inskripsiyon ng macellum (pamilihan ng karne) ng Corinto noong panahong Romano", "summary": "May pampublikong gusaling pamilihan ang Corinto noong panahong Romano na opisyal na tinatawag na macellum, ang terminong Latin na karaniwang iniuugnay sa pamilihang binabanggit ni Pablo sa 1 Corinto 10:25. Napapanatili sa isang pragmento ang MACELLV[M]; ibinabalik ang halos kahawig na ikalawang dedikasyon upang tumugma rito. May petsang mula sa panahon ni Augustus hanggang kay Tiberius, pinangangalanan ng mga teksto si Q. Cornelius Secundus at ang kaniyang pamilya bilang mga nagkaloob, na tila may kasamang pasilidad para sa isda (piscarium). Hindi nila ipinapakita kung saan nakatayo ang gusali, kung ginagamit pa ito noong dekada 50, o kung anong karne ang ipinagbibili roon.", "dating": "Mula sa panahon ni Augustus hanggang kay Tiberius. Nagbibigay ang EDCS ng 27 BC hanggang AD 14; pinetsahan ni Kent ang kopya 1 sa pamumuno ni Augustus batay sa anyo ng mga titik nito; ibinigay ni West, ayon sa ulat ni Cadbury, ang mga huling taon ni Augustus o ang pamumuno ni Tiberius; ibinibigay ng mga talaan ng paghuhukay ang unang hati ng ika-1 siglo AD. Saklaw ng hanay na 27 BC hanggang AD 50 ang mga tantiyang ito.", "currentLocation": "Corinth Excavations, Ancient Corinth (ang mga pragmentong binabanggit ayon sa numero ng imbentaryo, I 70 at I 27, ay kapwa kabilang sa kopya 1; hindi pa napatutunayan kung nakaimbak o nakatanghal ang mga ito).", "establishes": [ "Dalawang halos magkahawig na dedikasyong Latin sa puting marmol, na karaniwang itinuturing na mga kopya, ang natitira bilang mga pragmento. Ang kopya 1 (Corinth VIII.2 124, pinalaki ni Kent bilang VIII.3 321) ay binuo ng mga editor mula sa ilang pragmento; ang kopya 2 ay VIII.2 125. Sa kopya 1 lamang natitira ang mga titik na MACELLV[; sa kopya 2, buong ibinalik ang salitang macellum.", "Ang mga nagkaloob ay si Q. Cornelius Secundus ng tribong Aemilia, ang kaniyang asawang si Maecia at ang kanilang mga anak. Isang pinalayang alipin, si Q. Maecius Cleogenes, ang pinangangalanan sa kasong genitive sa isang bahagyang ibinalik na pananalita, malamang bilang asawa ng anak na babaeng si Cornelia Secunda, hindi bilang nagkaloob.", "Ang mga natitirang titik na PI[ (kopya 1) at ]SCARIO (kopya 2) ay ibinabalik bilang piscarium, isang pasilidad para sa isda, na ipinagkaloob kasama ng macellum. Pinagtatalunan kung nasa loob ito ng macellum o katabi nito. Alinman dito, umaayon ang kaloob sa punto ni Cadbury na nagbibili ang mga macella ng isda at iba pang panustos, hindi lamang karne.", "Pinetsahan ni Kent ang kopya 1 sa pamumuno ni Augustus batay sa anyo ng mga titik nito, at inilagay ni West ang dalawang teksto sa mga huling taon ni Augustus o sa ilalim ni Tiberius. Kaya naipagkaloob sa kolonya ang isang gusaling tinatawag na macellum bago pa ang pananatili ni Pablo sa Corinto (Mga Gawa 18), posibleng ilang dekada bago nito.", "Opisyal at pampublikong ginagamit ang terminong Latin sa kolonyang Romano. Ang salitang ginamit ni Pablo sa 1 Corinto 10:25 ay makellon, terminong itinuring noong panahong Romano na siyang Latin na macellum (pinagtatalunan ang pinakaugat na pinagmulan nito), at, gaya ng napansin ni Cadbury, isa sa napakakaunting hiram na salitang Latin sa mga liham ni Pablo." ], "doesNotEstablish": [ "Kung saan nakatayo ang macellum. Galing sa South Basilica ang pragmentong idinagdag ni Kent, at sinasabi ni Gill na hindi pa tiyak na natutukoy ang gusali. Iniuulat niya ang paglalarawan ni Ward-Perkins sa North Market ng Corinto bilang pamilihang tipong Pompeian at ang tala ni Wiseman tungkol sa isang macellum sa hilaga ng Temple Hill, ngunit walang nag-uugnay sa mga inskripsiyong ito sa alinman sa dalawa, o sa anumang gusaling tiyak na ginagamit noong panahon ni Pablo.", "Kung ginagamit pa ang gusali nang sumulat si Pablo, o kung gaano karami sa karneng ipinagbibili roon ang nagmula sa mga hain sa templo. Ang mga nagkaloob at ang gusali ang pinangangalanan ng natitirang teksto, hindi ang kalakalan o panustos nito.", "Anumang pangyayari sa Mga Gawa 18 o anumang detalye ng pagtatalo ng mga mga taga-Corinto tungkol sa pagkaing inihandog sa mga idolo. Bukod dito, isang graffito sa wikang Griyego mula sa South Stoa na minsang binasa bilang nagpapangalan sa isang magkakarne ay muling binasa ng naghukay nito, si Broneer, bilang personal na pangalan, ayon sa ulat ni Gill, kaya hindi ito ebidensiya para sa pamilihan." ], "debate": "Tatlong tanong ang nananatiling bukas. Una, bahagi ba ng iisang macellum ang piscarium (Nabers, na sinundan ni Gill) o hiwalay na gusali? Iminungkahi ni De Waele, ayon sa ulat ni Cadbury, ang dalawang gusaling pamilihan malapit sa Lechaion Road; tinanggap ni Cadbury ang posibilidad ng isang hiwalay ngunit kaugnay na pamilihan ng isda; at magkaiba ang paglalarawan nina Cadbury at Gill sa sariling pagbasa ni West. Ikalawa, saan nakatayo ang gusali? Inilagay ito ni De Waele sa lugar ng Peribolos ni Apollo sa tabi ng Lechaion Road (iniulat nina Cadbury at Gill); binabanggit din ni Gill ang paglalarawan ni Ward-Perkins sa North Market bilang pamilihang tipong Pompeian. Wala sa mga lugar na ito ang nakaugnay sa mga inskripsiyon. Ikatlo, gaano karami sa karne sa pamilihan ang mula sa hain? Pinagdudahan ni Cadbury na likas na malapit sa pagsamba sa templo ang mga macella. Ipinagpapalagay ng mga tagubilin ni Pablo sa 1 Corinto 10:25–28 na maaaring hindi alam ng mamimili kung inihandog sa hain ang karne.", "alternatives": [ { "label": "Dalawang magkahiwalay na gusaling pamilihan", "statement": "Sa isang liham noong 1934 na iniulat ni Cadbury, iminungkahi ni De Waele ang isang macellum sa lugar na kinatayuan nang lumaon ng Peribolos ni Apollo at isang hiwalay na piscarium sa hilaga ng basilikang Romano. Tinanggap ni Cadbury ang posibilidad ng isang hiwalay ngunit kaugnay na pamilihan ng isda. Sinasabi ni Gill na bumasa si West, na sinundan ni Kent, ng isang hiwalay na Macellum Piscarium; sinasabi naman ni Cadbury na iisa ang hinuha ng maagang pagbasa." }, { "label": "Iisang macellum na may pasilidad para sa isda", "statement": "Iniuulat ni Gill na ipinangatwiran ni Nabers (1969) na malabong nagkaloob ang mga Cornelii ng dalawang gusaling iisa ang gamit. Gumagamit ang ibang inskripsiyon ng macellum ng 'macellum cum ...' upang ilista ang mga bahagi ng iisang kompleks, kaya malamang na may lugar para sa isda ang macellum ng Corinto. Sinusunod ni Gill (1992) ang pagbasang ito." }, { "label": "Ang mismong pamilihang tinutukoy ni Pablo", "statement": "Itinuturing ni Fee (1987), ayon sa sipi ni Gill, na pinangangalanan ng isang inskripsiyon ng macellum sa Corinto ang mismong pamilihan ng 1 Corinto 10:25. Kapani-paniwala iyon kung ang gusali pa rin ang pamilihan ng panustos ng kolonya noong dekada 50, ngunit hindi ipinapakita ng mga inskripsiyon na nanatili ito, kung saan ito nakatayo, o na ito lamang ang lugar na pinagbibilhan ng karne." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-corinth-macellum" }, { "id": "corinth-bema", "kind": "site", "dateFrom": -44, "dateTo": 54, "corpusReferences": [ "Corinth VIII.3 322", "Corinth VIII.2 47", "Corinth VIII.2 52", "Corinth VIII.3 157", "Corinth VIII.3 306", "Corinth VIII.3 728", "AE 1939, 110", "AE 1947, 198", "EDCS-08200272", "EDCS-15300190" ], "confidence": "medium", "epistemicStatus": "reconstructed", "scriptureReferences": [ "Acts 18:12-17", "Acts 25:6", "Acts 25:17", "John 19:13" ], "personIds": [ "person.paul", "person.gallio", "person.sosthenes" ], "placeIds": [ "place.corinth", "place.achaia" ], "sources": [ { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss-Slaby", "work": "EDCS record of the rostra revetment inscription, Corinth (cites West no. 47; = Kent no. 322)", "locator": "EDCS-08200272", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/082/08200272.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss-Slaby", "work": "EDCS record of a governor's letter to Corinth with the note that it was read from the rostra (AE 1939, 110; = Kent no. 306)", "locator": "EDCS-15300190", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/153/15300190.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "author": "Pleiades", "work": "Corinthus/Korinthos", "locator": "570182", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/570182/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Oscar Broneer", "work": "Studies in the Topography of Corinth at the Time of St. Paul (Archaiologike Ephemeris)", "year": "1937", "view": "Cited by Scranton (1957) for the view that the church on the Bema commemorated Paul's trial there (bibliography only, not inspected)." }, { "author": "Robert L. Scranton", "work": "Corinth I.3: Monuments in the Lower Agora and North of the Archaic Temple", "year": "1951", "view": "Standard architectural publication of the Bema; Kent relies on it for the revetment fit and an original poros facade (bibliography only, not inspected)." }, { "author": "Allen Brown West", "work": "Corinth VIII.2: Latin Inscriptions, 1896-1926", "year": "1931", "view": "First published two of the fragments that Kent later joined into no. 322, as West nos. 47 and 52, before the fragment preserving ROST was found in 1937-1938 (known here through Kent's concordance and EDCS)." }, { "author": "John Harvey Kent", "work": "Corinth VIII.3: The Inscriptions, 1926-1950", "year": "1966", "view": "Restored scattered marble fragments as a building text naming the rostra and, matching the slab's thickness and finish to the platform's orthostates, concluded that the central structure was the Bema, officially called the Rostra, with marble revetments of the first half of the 1st century AD, probably the second quarter. He held that it first had a poros facade, and thought a 9th/10th-century text naming a church of Paul probably belonged to the church on the Bema." }, { "author": "Robert L. Scranton", "work": "Corinth XVI: Mediaeval Architecture in the Central Area of Corinth", "year": "1957", "view": "Found a church or burial chapel near the Bema from the 9th or early 10th century, and a church on the Bema certainly by the 12th. He judged that the common explanation, that the church commemorated Paul's trial, requires a continuity from antiquity that is difficult to establish." }, { "author": "Andrew Gallia (Corinth Computer Project, dir. David Gilman Romano)", "work": "Central Shops, Bema, and Temple of Hermes (Corinth Computer Project, Roman Forum ca. A.D. 150)", "year": "2007", "view": "Holds that the Rostra was likely built soon after the colony's foundation in 44 BC, its concrete core faced with poros blocks, and that its white marble decoration and flanking benched alcoves came later, tentatively in the early to mid-1st century AD. It served events such as public oratory and important legal tribunals." }, { "author": "Paul D. Scotton, Catherine de Grazia Vanderpool and Carolynn Roncaglia", "work": "Corinth XXII: The Julian Basilica: Architecture, Sculpture, Epigraphy", "year": "2022", "view": "According to the publisher's description, the Julian Basilica at the east end of the forum held one of the largest known shrines to the imperial cult and was the likely site of the imperial court of law for the province of Achaia. That makes it a possible alternative venue for formal proconsular hearings." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "pleiades", "id": "570182", "label": "Corinthus/Korinthos (the ancient city; no separate Pleiades entry for the bema)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1363688", "label": "Ancient Corinth (the city; no Wikidata item found for the bema itself)" } ], "title": "Ang bema (rostra) sa forum ng Corinto noong panahong Romano", "summary": "Posible, ngunit hindi mapatutunayan. Ang malaking plataporma sa forum ng Corinto noong panahong Romano ay makatwirang kandidato para sa hukuman (bēma) kung saan tumanggi si Galio na hatulan si Pablo (Mga Gawa 18:12–17). Ibinalik ni Kent ang nakakalat na mga pragmento ng marmol bilang nagpapangalan dito na rostra ng kolonya, at malamang na may platapormang nakatayo na roon noong panahon ni Pablo. Walang sinaunang sanggunian na nagpapangalan sa lugar, makabagong hinuha mula sa mga paghuhukay ang pagtukoy, at seryosong alternatibo ang isang hukuman sa Julian Basilica.", "dating": "Malamang na itinayo ang plataporma di-nagtagal matapos itatag ang kolonya noong 44 BC, na sa simula ay may harapang poros (Corinth Computer Project; Kent). Pansamantalang itinuturing na mula sa panahon ni Augustus ang isang nakasulatang epistyle mula sa silangang alkobang may mga bangko (Kent 157). Pinetsahan ni Kent ang pantakip na marmol (Kent 322) batay sa anyo ng mga titik sa unang hati ng ika-1 siglo AD, malamang sa ikalawang kapat, bagaman inililista ito ng kaniyang talahanayan ng mga gusali sa ilalim ni Emperador Claudio. May simbahan o kapilyang libingan malapit dito mula ika-9 o maagang ika-10 siglo; tiyak na may simbahan sa ibabaw ng plataporma pagsapit ng ika-12 (Scranton).", "currentLocation": "Nasa orihinal na kinalalagyan (in situ) ang plataporma sa forum ng panahong Romano sa arkeolohikong lugar ng Ancient Corinth, Grecia. Kabilang sa koleksiyon ng Corinth Excavations ang mga pragmento ng pantakip sa Kent 322 (inv. ni Kent 285, 410, 682, 727, 1929, 2119); hindi napatunayan kung nakaimbak o nakatanghal ang mga ito.", "establishes": [ "Pinagdugtong ni Kent ang mga pragmento ng pantakip na puting marmol, na natagpuan noong 1901-1938 sa paligid ng forum, upang mabuo ang isang teksto ng gusali na ang mga natitirang titik na ROST ay ibinalik niya bilang rost[ra] (Corinth VIII.3 322; EDCS-08200272). Sa pagtutugma ng kapal at pagkakayari ng tipak sa pantakip ng plataporma, hinuha niyang opisyal na Rostra ang gitnang plataporma, ang katumbas sa Latin ng bēma (hukuman) sa wikang Griyego.", "Pansamantalang itinuturing na mula sa panahon ni Augustus ang isang nakasulatang epistyle mula sa silangang schola (Kent 157). Pinetsahan ni Kent ang pantakip na marmol sa unang hati ng ika-1 siglo, malamang sa ikalawang kapat, bagaman inililista ito ng kaniyang talahanayan ng mga gusali sa ilalim ni Emperador Claudio. Kaya malamang na may platapormang nakatayo sa forum, kahit man lamang sa mas naunang anyo nitong may harapang poros, nang pamahalaan ni Galio ang Acaya noong unang bahagi ng dekada 50.", "May rostra ang Corinto kung saan binabasa ang mga opisyal na liham noong mga AD 170 (Kent 306; AE 1939, 110). Hindi sinasabi ng teksto kung aling estruktura iyon, at kaugalian lamang ng ika-2 siglo ang ipinapakita nito.", "Inilalagay ng Mga Gawa 18:12, 16 at 17 ang paglilitis ni Galio sa isang bēma. Ipinapakita ng paghuhukay na may kilalang pampublikong plataporma ng ganoong uri ang sentrong sibiko ng Corinto, kaya umaayon sa ayos ng lungsod ang tagpuang inilalarawan ni Lucas. Magkakaroon ng ganitong hukuman ang anumang kabisera ng lalawigan, kaya inaasahan ang pagtutugma sa halip na natatangi." ], "doesNotEstablish": [ "Na tumayo si Pablo sa harap ng platapormang ito. Walang sinaunang teksto o inskripsiyong nag-uugnay dito kay Galio o kay Pablo; makabagong hinuha ang pagtukoy batay sa lokasyon at gamit ng plataporma.", "Ang petsa o mga detalye ng paglilitis. Pinepetsahan ang termino ni Galio sa pamamagitan ng hiwalay na liham ni Emperador Claudio sa Delfos, at ang Mga Gawa lamang ang salaysay tungkol sa paglilitis.", "Isang tuloy-tuloy na alaala ng mga mga Kristiyano tungkol kay Pablo sa lugar na iyon. May simbahan o kapilyang libingan malapit sa plataporma mula ika-9 o maagang ika-10 siglo, at tiyak na may simbahan sa ibabaw nito pagsapit ng ika-12; hinatulan ni Scranton na mahirap patunayan ang kinakailangang pagpapatuloy mula sa sinaunang panahon. Ipinapakita ng isang inskripsiyon ng ika-9/10 siglo na nagpapangalan sa isang simbahan ni [San] Pablo (Kent 728) na may dedikasyon na kay Pablo pagsapit ng panahong iyon, hindi isang alaala mula sa ika-1 siglo." ], "debate": "Hinatulan ni Kent na tiyak ang pagtukoy sa rostra ng gobernador, at inuulit ng mga sumunod na katalogo (EDCS) ang kaniyang restorasyon, bagaman ROST lamang ng pangunahing salita ang natitira at inamin ni Kent na maaaring hindi tama ang kaniyang restorasyon sa bawat detalye. Tatlong tanong ang nananatiling bukas. Una, sa platapormang ito ba naganap ang paglilitis ni Galio o sa isang hukuman sa ibang lugar? Ayon sa paglalarawan ng tagapaglathala sa Corinth XXII (2022), ang Julian Basilica ang malamang na luklukan ng imperyal na hukuman ng lalawigan. Ikalawa, gaano kalaki sa yugtong marmol na nakikita ngayon ang nauna sa termino ni Galio? Ikatlo, nag-iingat ba ng sinaunang alaala ang simbahang medyebal sa ibabaw ng plataporma, o sumasalamin ito sa isang mas huling pagtukoy?", "alternatives": [ { "label": "Hukumang idinaraos sa isang basilika", "statement": "Maaaring idinaos ang mga pormal na paglilitis sa harap ng prokonsul sa isang basilika sa halip na sa rostra sa labas. Tinatawag ng paglalarawan ng tagapaglathala sa Corinth XXII (2022) ang Julian Basilica, sa silangang dulo ng forum, na malamang na luklukan ng imperyal na hukuman ng Acaya. Maaaring doon nakatayo ang hukuman ni Galio. Hindi tinatalakay ng paglalarawan si Pablo." }, { "label": "Tumutukoy ang bēma sa hukuman, hindi sa isang gusali", "statement": "Ginagamit ng Mga Gawa ang parehong termino para sa hukuman ni Festo sa Cesarea (Mga Gawa 25:6; Mga Gawa 25:17), at ginagamit ito sa Juan para sa hukuman ni Pilato sa lugar na tinatawag na Sahig na Bato (Juan 19:13). Inilalarawan ang hukuman ng isang gobernador sa iba't ibang tagpuan, kaya hindi kailangang mangahulugan ang Mga Gawa 18 ng permanenteng rostra; isa lamang ang plataporma sa forum sa ilang kapani-paniwalang kandidato." }, { "label": "Pagtukoy noong Edad Medya sa halip na alaala", "statement": "Maaaring sumasalamin ang simbahang Byzantine sa ibabaw ng plataporma sa isang mas huling pagtukoy ng mga mga Kristiyano sa lugar sa halip na sa isang alaalang ipinasa mula sa ika-1 siglo. Hinatulan ni Scranton na mahirap patunayan ang kinakailangang pagpapatuloy, at ang pinakamaagang napatunayang dedikasyon kay Pablo sa malapit (Kent 728) ay mula ika-9 o ika-10 siglo." }, { "label": "Mas naunang estruktura o hindi pa tapos noong panahon ni Pablo", "statement": "Inilalagay ng talahanayan ng mga gusali ni Kent ang pantakip na marmol sa ilalim ni Emperador Claudio (AD 41-54), bagaman mas pinipili ng kaniyang teksto ang ikalawang kapat ng siglo. Kaya maaaring natapos ang marmol na rostra bago lamang ang termino ni Galio o pagkatapos nito, at maaaring ang mas naunang platapormang may harapang poros (lokal na apog) ang nakita ni Pablo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/corinth-bema" }, { "id": "malta-protos", "kind": "inscription", "dateFrom": 1, "dateTo": 200, "corpusReferences": [ "IG XIV 601", "IGRR I 512", "CIG 5754", "PHI 140928", "I.Sicily ISic003683", "TM 285166", "EDR112577", "EDCS-39101548", "CIL X 7495", "ILS 5415", "EDCS-22100614", "EDR112567", "TM 285139" ], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 28:7", "Acts 28:1-10", "Acts 13:50", "Acts 28:17" ], "personIds": [ "person.publius", "person.paul" ], "placeIds": [ "place.malta" ], "sources": [ { "sourceKey": "kaibel-ig-xiv", "work": "Inscriptiones Graecae XIV: Inscriptiones Siciliae et Italiae", "author": "Georg Kaibel (ed.)", "year": "1890", "locator": "IG XIV 601, p. 142 (lemma, text and commentary)", "url": "https://archive.org/details/bub_gb_WNFOCQoUpq4C/page/n190", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby: IG XIV 601", "locator": "EDCS-39101548 (IG 14, 00601)", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/391/39101548.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "trismegistos", "work": "Trismegistos text relations: IG XIV 601", "locator": "TM 285166", "url": "https://www.trismegistos.org/dataservices/texrelations/uri/285166", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby: CIL X 7495", "locator": "EDCS-22100614 (CIL 10, 07495 (p 994) = D 05415)", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/221/22100614.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "trismegistos", "work": "Trismegistos text relations: CIL X 7495", "locator": "TM 285139", "url": "https://www.trismegistos.org/dataservices/texrelations/uri/285139", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "author": "James Smith", "year": "1848", "locator": "pp. 112-114 (Malta; the title of Publius)", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog/page/n168", "publicDomain": true, "quote": "may mean either that Publius was the principal person in the island, as our translators have understood it, or it may be an official title.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895", "locator": "ch. XIV, sec. 9 'Malta', p. 343", "url": "https://archive.org/details/paulthetraveller00ramsuoft/page/n362", "publicDomain": true, "quote": "The title \"first\" is technically correct in Melita: it has inscriptional authority.", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Colin J. Hemer", "work": "First Person Narrative in Acts 27-28 (Tyndale Bulletin 36)", "year": "1985", "view": "Treats IG XIV 601 (= IGRR I 512), dated AD 14-37, as attesting the title of Malta's chief local magistrate. He judges the Latin CIL X 7495 indecisive, because its first line is usually quoted out of a mutilated context, and, citing Greek parallels, thinks primus there more likely means first to perform the benefactions listed. He notes that several commentators cite the Latin text as confirming Luke without addressing its restoration." }, { "author": "Loredana Cappelletti", "work": "Documenti epigrafici sulle istituzioni di Melita (Malta) in età romana (Gerión 42, special issue)", "year": "2024", "view": "Treats the Greek inscription's title, the title in Acts 28:7 and CIL X 7495 as one settled, official local title rooted in Melita's social and economic hierarchy, with likely municipal effects; agrees with Suhl's honorific parallels; and leaves its actual powers open. She records that modern opinion is divided between a supreme local magistracy and an honorific title, notes that IG XIV 601 is now lost, and dates Melita's municipium probably to Augustus, against Ashby's later date." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "pleiades", "id": "462311", "label": "Melita/Malta (island)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "462310", "label": "Melita (town at Mdina/Rabat; findspot of both texts)" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "285166", "label": "IG XIV 601 (TM text record)" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "285139", "label": "CIL X 7495 (TM text record)" } ], "title": "Ang 'una sa mga Melitano' ng Malta: ang titulong protos sa mga inskripsiyong Griyego at Latin", "summary": "Ginamit sa Malta ang isang titulong tulad ng ibinibigay ng Mga Gawa 28:7 kay Publio: tinatawag ng isang nawalang inskripsiyong Griyego, na kilala lamang mula sa mga kopya ng maagang makabagong panahon (IG XIV 601), ang kabalyerong Romano na si L. Castricius Prudens na una sa mga Melitano. May sira at bahagyang ibinalik na primus omni[um] ang isang patungang Latin mula sa ika-2 siglo (CIL X 7495), na pinagtatalunan ang kahulugan. Wala sa dalawang teksto ang nagpapangalan kay Publio, at hindi nagkakasundo ang mga iskolar kung katungkulan o karangalan ang ipinahihiwatig ng titulo.", "dating": "IG XIV 601: ika-1 siglo AD (EDR at EDCS AD 1-100; panahon ni Tiberius ayon kay Mommsen gaya ng itinala ni Kaibel, at ayon kay Hemer, AD 14-37). CIL X 7495: ika-2 siglo AD (EDR AD 100-200; EDCS AD 101-200).", "currentLocation": "IG XIV 601: nawala na (EDR112577; Cappelletti 2024). CIL X 7495: Museum of Roman Antiquities, Rabat, Malta (ayon sa EDR112567).", "establishes": [ "Tinatawag ng IG XIV 601, na nawala na at kilala mula sa mga kopya ng maagang makabagong panahon, ang isang kabalyerong Romano, si L. Castricius Prudens ng tribong Quirina (bahagyang ibinalik ang nomen), na una sa mga Melitano at patron, na naging archon at amphipolos (pari) ng diyos na si Augustus.", "Hindi bababa sa isang nangungunang Melitano ang nagtaglay ng titulong ito sa maagang panahon ng imperyo, kaya tumutugma sa lokal na gamit ang terminong ikinakapit ng Mga Gawa 28:7 kay Publio.", "Pinararangalan ng CIL X 7495, isang pira-pirasong bloke ng marmol na may tekstong Latin mula sa ika-2 siglo na galing sa Mdina at malamang na patungan ng estatwa, ang isang di-pinangalanang nagkaloob ng mga gawain sa templo, kabilang ang mga haligi, isang podium at isang sahig. Mababasa sa sirang unang linya nito ang [muni]cipi(i) Mel(itensium) primus omni[um]; nawala ang simula ng linya, at pinagtatalunan ang kahulugan ng mga natitirang salita.", "Ipinapakita ng tekstong Griyego ang mga archon, isang patron at isang pagkasaserdote para kay Augustus noong maagang ika-1 siglo. Sa dalawang tekstong ito, ang patungang Latin lamang mula sa ika-2 siglo ang nagpapatunay ng mga decurion at ng katayuang municipium. Pinagtatalunan kung kailan naging municipium ang Melita." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi binabanggit ng alinmang inskripsiyon si Publio. Hindi pinatutunayan ng alinman ang pagkawasak ng barko, ang pananatili ni Pablo, ang pagpapagaling sa ama ni Publio o anumang iba pang pangyayari sa Mga Gawa 28:1–10.", "Kung anong kapangyarihan, kung mayroon man, ang dala ng titulo noong mga AD 60. Mula maagang ika-1 hanggang ika-2 siglo AD ang petsa ng mga teksto, at inililista ng tekstong Griyego ang 'una' sa tabi ng dating pagiging archon ng may-hawak nito, hindi kapalit nito.", "Na titulo ang primus omni[um] sa CIL X 7495 sa halip na simula ng isang sugnay na 'una sa lahat na...' tungkol sa mga kaloob na nakalista.", "Kung saang bahagi ng Malta sumadsad ang barko." ], "debate": "Dalawang tanong ang bukas. Una, ano ang kahulugan ng 'una' sa Malta? Itinuring ito nina Smith at Ramsay na opisyal na titulo; nakita ni Kaibel ang isang tiyak na sibikong karangalan at iniugnay ito kay Publio; binasa ito ni Hemer bilang titulo ng pinakamataas na lokal na mahistrado. Itinuturing naman ito ng iba, lalo na ni Suhl, na pamparangal. Tinatanggap ni Cappelletti ang mga kahalintulad na pamparangal na tinipon ni Suhl ngunit tinatawag itong isang matatag at opisyal na lokal na titulo sa loob ng isang hirarkiyang panlipunan at pang-ekonomiya, at iniiwang bukas ang mga kapangyarihan nito. Sa IG XIV 601, nakatayo ito sa tabi ng 'naging archon', hindi kapalit nito. Ikalawa, katumbas ba nito ang sirang pananalitang Latin sa CIL X 7495? Hinatulan ni Hemer, na bumabanggit ng mga kahalintulad na Griyego, na hindi tiyak ang tekstong Latin, at inakala niyang mas malamang na nangangahulugan ang primus na una sa pagsasagawa ng mga kaloob na nakalista. Pinagtatalunan din kung kailan naging municipium ang Melita: hinuha ni Mommsen, gaya ng itinala ni Kaibel, mula sa teksto ni Castricius na walang katayuang sibikong Romano ang mga Melitano sa ilalim ni Tiberius; inaakala naman ni Cappelletti na malamang mula sa panahon ni Augustus ang municipium, laban sa mas huling petsa ni Ashby.", "alternatives": [ { "label": "Ranggong pamparangal, hindi katungkulan", "statement": "Maaaring pamparangal na ranggo ng pangunahing maharlika ng isla ang titulo sa halip na pangalan ng isang tiyak na katungkulan ng mahistrado. Lumilitaw ang mga katulad na titulong 'una sa lalawigan' at 'una sa lungsod' sa mga inskripsiyong Griyego ng silangang bahagi ng imperyo, na tinipon ni Suhl at sinusuri ni Cappelletti. Ayon sa pananaw na ito, si Publio ang pinakapangunahing tao ng Malta, ngunit walang sinasabi ang titulo tungkol sa kaniyang pormal na kapangyarihan." }, { "label": "Paglalarawang pananalita sa Mga Gawa", "statement": "Maaaring inilalarawan lamang ni Lucas si Publio bilang pangunahing tao ng isla sa di-teknikal na kahulugan. Ginagamit ni Lucas ang anyong maramihan para sa mga pangunahing tao sa Antioquia ng Pisidia at para sa mga pinunong Judio sa Roma (Mga Gawa 13:50; Mga Gawa 28:17). Inilahad ni Smith (1848) ang pagbasang ito, na sinundan ng mga naunang tagapagsalin sa Ingles, bago siya nangatwiran para sa opisyal na titulo." }, { "label": "'Una sa paggawa ng X' sa CIL X 7495", "statement": "Sa patungang Latin, maaaring simula ng isang sugnay na 'una sa lahat na...' ang primus omni[um]. Hinatulan ni Hemer (1985) na hindi tiyak ang teksto, at bumanggit siya ng mga kahalintulad na Griyego. May mga tekstong pamparangal na Latin na may ganitong pormula, halimbawa ang CIL XI 6054 at CIL IX 2237; mula sa paghahanap sa EDCS para sa aytem na ito ang mga kahalintulad na ito, hindi mula kay Hemer." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-malta-protos" }, { "id": "philippi-colony-magistrates", "kind": "inscription", "dateFrom": -42, "dateTo": 161, "corpusReferences": [ "RPC I 1649", "RPC I 1650", "RPC I 1653", "EDCS-15900071", "AE 1938, 52", "Pilhofer, Philippi II 253", "CIPh II.1, 136", "EDCS-43000131", "AE 2006, 1330", "Pilhofer, Philippi II 324a", "CIPh II.1, 121", "EDCS-24200017", "CIL III 14206,19", "Pilhofer, Philippi II 452", "CIPh II.1, 15", "EDCS-20200004", "CIL II 5439", "ILS 6087", "CIL II²/5, 1022" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 16:10-17", "Acts 16:12", "Acts 16:19-24", "Acts 16:35-39", "Acts 22:25-29", "Acts 25:10-12", "1 Thessalonians 2:2", "2 Corinthians 11:25" ], "personIds": [ "person.paul", "person.silas", "person.claudius" ], "placeIds": [ "place.philippi", "place.macedonia", "place.amphipolis" ], "sources": [ { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby (University of Zurich)", "work": "Funerary text for [Varin]ius Macedo, aedile, quaestor, IIvir iure dicundo at Philippi, munerarius (dated 1st century AD)", "locator": "EDCS-15900071 = AE 1938, 52 = Pilhofer, Philippi II 253 = CIPh II.1, 136", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/monument/15900071", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby (University of Zurich)", "work": "Inscription for M. Figilius Pudens, holder of honorary decurional rank (ornamenta decurionalia), aedile, IIvir iure dicundo at Philippi, flamen of Antoninus (AD 138-161)", "locator": "EDCS-43000131 = AE 2006, 1330 = Pilhofer, Philippi II 324a = CIPh II.1, 121", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/monument/43000131", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby (University of Zurich)", "work": "Dedication by col(onia) Philipp(iensium) to the children and grandchildren of Augustus (EDCS date 1st century AD)", "locator": "EDCS-24200017 = CIL III 14206,19 = Pilhofer, Philippi II 452 = CIPh II.1, 15", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/monument/24200017", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "edcs", "author": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby (University of Zurich)", "work": "Lex Coloniae Genetivae Iuliae (Urso charter), ch. 62: each duovir to have two lictors, an accensus, two scribes and two viatores", "locator": "EDCS-20200004 = CIL II 5439 = ILS 6087 = CIL II²/5, 1022, ch. LXII", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/monument/20200004", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "translator": "Earnest Cary", "year": "1917", "work": "Roman History, Book 51", "locator": "51.4.6", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/51*.html", "publicDomain": true, "quote": "To most of those who were dispossessed he made compensation by permitting them to settle in Dyrrachium, Philippi, and elsewhere", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914", "work": "Life of Claudius", "locator": "Claud. 25.3", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "Those who usurped the privileges of Roman citizenship he executed in the Esquiline field.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen (CCEL text of the 10th edition, 1907)", "locator": "ch. X, §3 'Accusation and Condemnation in Philippi'", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "publicDomain": true, "quote": "The title Prætors was not technically accurate, but was frequently employed as a courtesy title for the supreme magistrates of a Roman colony; and, as usual, Luke moves on the plane of educated conversation in such matters, and not on the plane of rigid technical accuracy.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen (CCEL text of the 10th edition, 1907)", "locator": "ch. V, §4 'The Church at Pisidian Antioch'", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "publicDomain": true, "quote": "Now, since the Roman governors whom he met were favourable to him, these beatings must have taken place in \"colonies,\" whose magistrates were attended by lictors.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen (CCEL text of the 10th edition, 1907)", "locator": "ch. IX, §4 'The Entrance into Macedonia'", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "publicDomain": true, "quote": "Of old Amphipolis had been the chief city of the division, to which both belonged. Afterwards Philippi quite outstripped its rival; but it was at that time in such a position, that Amphipolis was ranked first by general consent, Philippi first by its own consent.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "year": "1790", "work": "Horae Paulinae (SPCK edition, 1855)", "locator": "ch. IV (Second Epistle to the Corinthians), No. IX", "url": "https://archive.org/download/horpaulinortrut00palegoog/horpaulinortrut00palegoog_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "These particulars cannot be extracted out of the Acts of the Apostles; which proves, as hath been already observed, that the epistle was not framed from the history; yet they are consistent with it", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Cédric Brélaz", "work": "Philippes, colonie romaine d'Orient: Recherches d'histoire institutionnelle et sociale (BCH Supplément 59)", "year": "2018", "view": "Antony founded the colony, and its duoviri iure dicundo were its highest financial and judicial authority. Brélaz notes that the Greek title Acts uses commonly rendered duumvir, as in Greek inscriptions of the colony of Corinth, and that Acts applies it specifically to Philippi's duoviri, who send their lictors to the prison. He uses the episode to illustrate summary municipal justice while leaving its truth open." }, { "author": "Cédric Brélaz", "work": "Corpus des inscriptions grecques et latines de Philippes, II.1: La colonie romaine, La vie publique de la colonie", "year": "2014", "view": "Standard corpus of the colony's public inscriptions, including a section on municipal magistrates and local administration. It is the CIPh II.1 numbering used in the EDCS records cited here." }, { "author": "Peter Pilhofer", "work": "Philippi, Band 2: Katalog der Inschriften von Philippi (2nd edition)", "year": "2009", "view": "Catalogue of the inscriptions of Philippi and its territory. It is the source of the 'Philippi' catalogue numbers in EDCS concordances (e.g. no. 253, 324a, 452)." }, { "author": "Andrew Burnett, Michel Amandry and Pere Pau Ripollès", "work": "Roman Provincial Coinage, vol. I: From the Death of Caesar to Vitellius (44 BC-AD 69)", "year": "1992", "view": "Catalogues Philippi's colonial coinage, including RPC I 1649 (legend A I C V P, expanded as Antoni iussu colonia victrix Philippensis, with Q. Paquius Rufus named as legate for founding the colony), RPC I 1650 (Augustus) and RPC I 1653 (Claudius, reverse COL AVG IVL PHILIP)." }, { "author": "A. N. Sherwin-White", "work": "Roman Society and Roman Law in the New Testament", "year": "1963", "view": "A Roman historian's Sarum Lectures, including 'The Roman citizenship and Acts'. He discusses the Roman rules, notably the Julian law on public violence, that protected citizens from being bound or beaten, and argues that Acts' picture of Roman legal and civic procedure fits first-century conditions as far as it can be tested." }, { "author": "John Clayton Lentz Jr.", "work": "Luke's Portrait of Paul (SNTSMS 77)", "year": "1993", "view": "Sceptical. He judges it improbable that a strict Pharisee held Roman and Tarsian citizenship, and he reads Acts' citizenship motif as part of a deliberate literary portrayal of Paul's high status and virtue." }, { "author": "Ekkehard Weber", "work": "Das römische Bürgerrecht des Apostels Paulus (Tyche 27)", "year": "2012", "view": "Argues that the appeal to the emperor (Acts 25:11) implies that Paul held Roman citizenship. He leaves open how the family acquired it, either through a grant to Tarsus or through a manumitted ancestor." }, { "author": "H. G. Liddell, R. Scott, H. S. Jones", "work": "A Greek-English Lexicon (9th edition)", "year": "1940", "view": "Its entry for the Greek title Acts gives Philippi's magistrates includes the sense Roman praetor and applies the word to the duoviri, or chief magistrates, of Roman colonies. Its example for colonies is Acts 16:20 itself, so for that usage it is not independent of Acts." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "pleiades", "id": "501482", "label": "Krenides/Philippi/Col. Augusta Iulia Philippensis" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q379652", "label": "Philippi (ancient city in eastern Macedonia)" } ], "title": "Ang Filipos bilang kolonyang Romano: ang mga barya nito, ang mga duoviri nito at ang mga lictor ng kolonya", "summary": "Ipinapakita ng mga barya, ng mga inskripsiyong Latin at ni Dio Cassius na kolonyang Romano ang Filipos, gaya ng sinasabi ng Mga Gawa 16:12, na pinamamahalaan ng dalawang punong mahistrado (duoviri). Ayon sa karta ng isa pang kolonya, ang Urso sa Espanya, may mga lictor ang ganitong mga mahistrado. Tugma ito sa Mga Gawa, kung saan iniuutos ng mga mahistrado ang paghampas gamit ang mga pamalo at pagkatapos ay nagpapadala ng mga opisyal na may dalang pamalo (Mga Gawa 16:22, 35–38). Wala sa mga ito ang nagpapatunay sa pangyayari, at sa Mga Gawa lamang pinatutunayan ang pagkamamamayan ni Pablo.", "dating": "Mga baryang kolonyal mula sa pagtatatag ni Antonio pagkaraan ng 42 BC hanggang sa panahon ni Emperador Claudio (AD 41-54); mga inskripsiyong Latin na nagbabanggit sa mga mahistrado ng kolonya, ika-1 hanggang ika-2 siglo AD (ang pinakahuling binanggit ay may petsang AD 138-161); paghahambing na ebidensiya mula sa karta ng Urso (na pinetsahan ng EDCS sa 44 BC)", "currentLocation": "Filipos (Krenides), silangang Macedonia, Grecia (kinatagpuan ng mga inskripsiyon ng Filipos); ang karta ng Urso ay mula sa Osuna sa katimugang Espanya; nasa maraming pampubliko at pribadong koleksiyon ang mga ispesimen ng barya (RPC); nananatili ang teksto ni Dio sa tradisyon ng mga manuskrito", "establishes": [ "Kolonyang Romano ang Filipos noong panahon ni Pablo. Tinatawag itong kolonya ng mga barya nito sa ilalim ni Antonio, na ang utos ay binabanggit ng leyenda (RPC I 1649), sa ilalim ni Augusto (RPC I 1650, COL AVG IVL PHIL IVSSV AVG) at sa ilalim ni Emperador Claudio (RPC I 1653). Itinatala ni Dio Cassius (51.4.6) na pinanirahan doon ni Octaviano ang mga Italyanong inalisan ng lupa. Ang Mga Gawa 16:12 ang tanging talata sa Bagong Tipan na tumatawag sa isang lungsod na kolonyang Romano.", "Ibinibigay ng mga inskripsiyong Latin mula sa Filipos sa mga punong mahistrado ng kolonya ang titulong IIvir iure dicundo, sa loob ng karerang istilong Romano na kinabibilangan ng aedile at quaestor. Pinetsahan ng EDCS ang isa sa ika-1 siglo AD (EDCS-15900071) at ang isa pa, para kay M. Figilius Pudens, na may hawak na pandangal na ranggong pang-dekurion (ornamenta decurionalia), sa AD 138-161 (EDCS-43000131). Lumilitaw mismo ang kolonya bilang tagapag-alay (EDCS-24200017).", "May mga lictor ang mga mahistrado ng kolonya. Ipinagkakaloob ng karta ng kolonya sa Urso (ch. 62) sa bawat duovir ang dalawang lictor, kasama ang isang katulong (accensus), dalawang eskriba at dalawang mensahero (EDCS-20200004). Nangatwiran si Ramsay na naganap ang mga paghampas ng pamalo kay Pablo sa mga kolonya, na ang mga mahistrado ay sinasamahan ng mga lictor. Tugma ang Mga Gawa sa larawang ito: mga opisyal na ang titulo ay nangangahulugang tagapagdala ng pamalo, ibig sabihin, mga lictor, ang naghahatid ng mga mensahe ng mga mahistrado (Mga Gawa 16:35, 38).", "Iniuulat ni Suetonius na ipinapatay ni Emperador Claudio ang mga umaangkin ng pagkamamamayan nang walang karapatan (Claud. 25.3); ayon sa karaniwang kronolohiya, ang pagdalaw ni Pablo (mga AD 49-50) ay sumapit sa panahon ng kanyang paghahari. Tinalakay ni Sherwin-White (1963) ang mga tuntuning Romano, lalo na ang batas na Julian tungkol sa pampublikong karahasan, na nagsasanggalang sa mga mamamayan laban sa paggapos o paghampas ng mga mahistrado. Kaya nauunawaan sa mga terminong legal ng mga Romano ang pagkabahala ng mga mahistrado sa Mga Gawa 16:38." ], "doesNotEstablish": [ "Walang inskripsiyon o barya na nagbabanggit sa pangalan ng mga mahistrado, ng bantay ng bilangguan, ni Lydia o ng sinuman sa Mga Gawa 16, o nagtatala ng pagdakip, paghampas, pagkabilanggo o paglaya nina Pablo at Silas. Hindi sa ganang sarili ipinapakita ng tumpak na kalagayang institusyonal na naganap ang pangyayari ayon sa pagkakasalaysay.", "Hindi nito napapatunayang mamamayang Romano si Pablo. Sa Mga Gawa lamang lumilitaw ang pahayag (Mga Gawa 16:37 at 22:25–29). Pinatutunayan ng mga liham ni Pablo ang pagmamalupit sa kanya sa Filipos (1 Tesalonica 2:2) at ang tatlong paghampas ng pamalo (2 Corinto 11:25), ngunit hindi kailanman binabanggit ang pagkamamamayan. Itinatanong din ng ilan kung bakit dumanas ng tatlong paghampas ng pamalo ang isang mamamayan (2 Corinto 11:25); hindi ito ipinaliliwanag ng mga liham.", "Hindi nananatili ang sariling karta ng Filipos, kaya mula sa ibang kolonya (Urso), sa pamamagitan ng paghahambing, nagmumula ang ebidensiya tungkol sa mga lictor. IIvir ang ginagamit ng mga inskripsiyong Latin na binanggit dito; hindi pa nalulutas kung pormal o di-pormal na tinawag ng mga nagsasalita ng wikang Griyego sa Filipos ang mga lalaking ito sa titulong Griyego na ginagamit ng Mga Gawa." ], "debate": "May mga tanong na nananatiling bukas. IIvir (duovir) ang sinasabi ng mga inskripsiyong Latin ng Filipos. Itinuring ni Ramsay na pandangal na titulo ang titulong ibinibigay ng Mga Gawa sa mga lalaking ito, na isinalin niyang 'praetors'; binabanggit ni Brélaz na ang titulong Griyego ring iyon ang karaniwang salin ng duumvir, gaya sa mga inskripsiyong Griyego ng kolonya ng Corinto. Tungkol sa pagkamamamayan, nag-aalinlangan si Lentz na magkakaroon nito ang isang mahigpit na Pariseo at binabasa niya ito bilang bahagi ng paglalarawan ni Lucas kay Pablo; ikinakatwiran naman ni Weber na ipinahihiwatig ito ng pag-apela kay Cesar. Itinatanong din ng mga kritiko kung bakit ito ginamit ni Pablo pagkatapos lamang ng paghampas. Sa wakas, hindi madaling itugma ang pagtuturing ng Mga Gawa 16:12 sa Filipos bilang pangunahing lungsod ng distrito nito sa mas matagal na katayuan ng Amfipolis bilang punong lungsod ng dibisyon. Binasa ni Ramsay ang parirala bilang pagmamalaki ng lungsod, isang ranggong inaangkin ng Filipos habang hawak ito ng Amfipolis ayon sa pangkalahatang pagsang-ayon. Tinatanggap naman ng iba ang isang ibang bersiyon o hinuhang pagbasa, na nakalimbag sa ilang makabagong kritikal na edisyon, na ginagawang lungsod ng unang distrito ang Filipos, o binabasa ang ranggo bilang tanda ng karangalan sa halip na ranggong pampangasiwaan.", "alternatives": [ { "label": "Tumpak na kalagayan, binuong eksena", "statement": "Alam ni Lucas o ng kanyang pinagkunan kung paano gumagana ang mga kolonya sa silangan. Ipinapakita ng tamang mga titulo at pamamaraan ang pagkakilala sa kalagayan, ngunit tugma rin ang mga ito sa isang isinadula o binuong pangyayari. Ayon sa pananaw na ito, bahagi ng pampanitikang paglalarawan ng Mga Gawa sa mataas na katayuan ni Pablo (ayon kay Lentz) ang huling pagbubunyag ng pagkamamamayan, sa halip na isang pangyayaring mapatutunayan." }, { "label": "Pandangal na titulo, hindi teknikal na pagkakamali", "statement": "Ayon sa batas, duoviri ang mga mahistrado, gaya ng ipinapakita ng mga inskripsiyon. Ang titulong Griyego na ibinibigay sa kanila ng Mga Gawa ay sumasalamin sa magalang o popular na paggamit para sa mga mahistrado ng kolonya. Hinatulan ito ni Ramsay na tumpak sa antas ng edukadong usapan sa halip na sa antas ng teknikal na katumpakan. Itinuturing ito ni Brélaz na karaniwang katumbas sa wikang Griyego ng duumvir, at ikinakapit ng LSJ ang salita sa mga duoviri ng kolonya, bagaman ang halimbawa nito ay ang Mga Gawa mismo." }, { "label": "Tagapagsalaysay na may mahusay na kaalaman, may bahagyang malayang suporta", "statement": "Umaabot sa Filipos ang salaysay na nasa unang panauhang maramihan (Mga Gawa 16:10–17), bagaman humihinto ito bago ang pagdakip. Malayang iniuulat ng sariling mga liham ni Pablo ang pagmamalupit sa Filipos (1 Tesalonica 2:2) at ang mga paghampas ng pamalo (2 Corinto 11:25). Ikinatwiran ni Paley na hindi hinango sa Mga Gawa ang liham ngunit sumasang-ayon dito; binasa ni Ramsay ang tagapagsalaysay bilang may lokal na kaalaman. Gayunman, hindi pa rin pinatutunayan ng mga liham ang pahayag tungkol sa pagkamamamayan o ang mga detalye ng paglilitis." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-philippi-colony-magistrates" }, { "id": "festus-coins", "kind": "coin", "dateFrom": 58, "dateTo": 59, "corpusReferences": [ "RPC I 4972", "Meshorer 35 (as cited by RPC I 4972)" ], "confidence": "medium", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "Acts 24:10", "Acts 24:27", "Acts 25:1-12", "Acts 27:9" ], "personIds": [ "person.festus", "person.felix", "person.nero", "person.claudius", "person.paul" ], "placeIds": [ "place.judea", "place.jerusalem", "place.caesarea" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.182 (Whiston 20.8.9)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston+chapter%3D8%3Awhiston+section%3D9", "publicDomain": true, "quote": "Now when Porcius Festus was sent as successor to Felix by Nero, the principal of the Jewish inhabitants of Cesarea went up to Rome to accuse Felix; and he had certainly been brought to punishment, unless Nero had yielded to the importunate solicitations of his brother Pallas", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.137-138 (Whiston 20.7.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston+chapter%3D7%3Awhiston+section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "SO Claudius sent Felix, the brother of Pallas, to take care of the affairs of Judea; and when he had already completed the twelfth year of his reign, he bestowed upon Agrippa the tetrarchy of Philip and Batanea", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.197 (Whiston 20.9.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston+chapter%3D9%3Awhiston+section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "AND now Caesar, upon hearing the death of Festus, sent Albinus into Judea, as procurator.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.200 (Whiston 20.9.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston+chapter%3D9%3Awhiston+section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "Festus was now dead, and Albinus was but upon the road", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 2.271 (Whiston 2.14.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D2%3Awhiston+chapter%3D14%3Awhiston+section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "NOW it was that Festus succeeded Felix as procurator, and made it his business to correct those that made disturbances in the country.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 6.300 (Whiston 6.5.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D6%3Awhiston+chapter%3D5%3Awhiston+section%3D3", "publicDomain": true, "quote": "four years before the war began, and at a time when the city was in very great peace and prosperity, came to that feast whereon it is our custom for every one to make tabernacles to God in the temple", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1895 edition", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 6.305 (Whiston 6.5.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D6%3Awhiston+chapter%3D5%3Awhiston+section%3D3", "publicDomain": true, "quote": "Albinus (for he was then our procurator)", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1942 reprint", "work": "Annals", "locator": "Ann. 13.14 (narrative of AD 55)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0078%3Abook%3D13%3Achapter%3D14", "publicDomain": true, "quote": "And so Nero, furious with those who abetted such arrogance in a woman, removed Pallas from the charge of the business with which he had been entrusted by Claudius, and in which he acted, so to say, as the controller of the throne.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1942 reprint", "work": "Annals", "locator": "Ann. 13.23 (narrative of AD 55)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0078%3Abook%3D13%3Achapter%3D23", "publicDomain": true, "quote": "But the proved innocence of Pallas did not please men so much, as his arrogance offended them.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914", "work": "Lives of the Caesars: Claudius", "locator": "Claud. 45", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "He died on the third day before the Ides of October in the consulship of Asinius Marcellus and Acilius Aviola, in the sixty-fourth year of his age and the fourteenth of his reign.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "work": "Church History", "locator": "HE 2.22.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Festus was sent by Nero to be Felix's successor. Under him Paul, having made his defense, was sent bound to Rome.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "work": "Notes to Eusebius, Church History (NPNF, Second Series, vol. 1)", "locator": "HE 2.22.1, note 469", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/npnf201/npnf201.iii.vii.xxiii.html", "publicDomain": true, "quote": "The exact year of the accession of Festus is not known, but it is known that his death occurred before the summer of 62 a.d.; for at that time his successor, Albinus, was already procurator, as we can see from Josephus, B. J. VI. 5. 3.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen (CCEL text of the 10th edition, 1907)", "locator": "ch. XIV, §3 'The Council'", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "publicDomain": true, "quote": "The great Fast fell in 59 on Oct. 5, and, as Paul and Aristarchus observed the Fast, Luke uses it as an indication of date.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "year": "1895", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen (CCEL text of the 10th edition, 1907)", "locator": "Chronological Index to the Life of St. Paul", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "publicDomain": true, "quote": "Imprisonment in Palestine June 57 to July 59", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Andrew Burnett, Michel Amandry and Pere Pau Ripollès", "work": "Roman Provincial Coinage, vol. I: From the Death of Caesar to Vitellius (44 BC-AD 69)", "year": "1992 (online edition 2019)", "view": "Catalogues the type as RPC I 4972, struck at Jerusalem under Nero in year 5 and dated AD 59, without naming the governor who issued it. Its Claudius year-14 issues (RPC I 4970-4971, AD 54) name Julia Agrippina, and Britannicus and Nero, but no governor." }, { "author": "Frederic W. Madden", "work": "Coins of the Jews (International Numismata Orientalia II)", "year": "1881", "view": "Lists the year-5 type (AD 58-59) under Felix and dates Festus to AD 60 to the end of 61, while reporting that de Saulcy had assigned the coin to Festus." }, { "author": "Emil Schürer", "work": "A History of the Jewish People in the Time of Jesus Christ, Division I (English translation by John Macpherson)", "year": "1890", "view": "Holds that Felix was probably recalled in AD 60, the date most investigators then preferred. Reports that Kellner (November 54) and V. Weber (summer 55) argued for an early recall from Eusebius's Chronicle and Pallas's influence, and rebuts them: the Chronicle's dates are often arbitrary, Josephus puts almost all of Felix's acts under Nero, and Pallas was acquitted before the end of 55." }, { "author": "Michael J. G. Gray-Fow", "work": "Why Festus, Not Felix? Paul's Caesarem Appello (Journal of the Evangelical Theological Society 59/3)", "year": "2016", "view": "Places Festus's arrival and Paul's appeal in the summer of AD 60, and calls that date approximate but traditional." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q464307", "label": "Porcius Festus" }, { "scheme": "pleiades", "id": "687928", "label": "Ierusalem/Hierosolyma (mint named by RPC)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "678401", "label": "Stratonos Pyrgos/Caesarea (governor's seat)" } ], "title": "Mga barya ng Judea mula sa ikalimang taon ni Neron, na iniuugnay kay Festo", "summary": "Ang maliliit na baryang tanso na ginawa para sa Judea noong ikalimang taon ni Neron (AD 58/59), na ang mga leyenda ay nagbibigay lamang ng mga pangalang Neron at Cesar at ng taon, ay madalas iniuugnay kay Porcio Festo, ang gobernador na humalili kay Felix sa Mga Gawa 24:27. Tugma ang mga ito sa kalagayang Romano ng Mga Gawa 24–25, ngunit hindi kailanman nagbabanggit ng gobernador ang mga ito, kaya hindi nila sa ganang sarili matitiyak kung kailan dumating si Festo; mula AD 54 hanggang 61 ang mga panukala.", "dating": "Ika-5 taon ni Neron (may petsang L E), AD 58/59, matapos humalili si Neron kay Emperador Claudio noong Oktubre 54 (Suetonius, Claud. 45); pinetsahan ng RPC ang uri sa AD 59", "currentLocation": "Maraming ispesimen; naglilista ang RPC I 4972 ng 34, sa mga pampubliko at pribadong koleksiyon.", "establishes": [ "May maliliit na baryang tanso na ginawa para sa Judea sa pangalan ni Neron noong ikalimang taon ng kanyang paghahari (may petsang L E, AD 58/59). Dala ng isang mukha ang pangalan ni Neron sa loob ng isang korona; ibinibigay naman ng kabila ang taon at ang pangalang Cesar sa tabi ng isang sanga ng palma. Itinatala ng RPC ang uri sa Jerusalem bilang RPC I 4972 at pinetsahan ito sa AD 59.", "Wala ring binabanggit na gobernador ang mga inilabas sa Judea na may petsang ika-14 na taon ni Emperador Claudio (AD 54; RPC I 4970-4971), na ginawa habang namamahala si Felix. Iniugnay ni De Saulcy ang uri ng ika-5 taon kay Porcio Festo, gaya ng iniuulat ni Madden (1881), at sinusundan siya ng maraming makabagong katalogo. Kapwa binabanggit ng Mga Gawa 24:27 at ni Flavio Josefo (Ant. 20.182; War 2.271) si Festo bilang kahalili ni Felix, at sinasabi ni Flavio Josefo na si Neron ang nagpadala sa kanya.", "Namatay si Festo habang nanunungkulan bago dumating si Albinus (Ant. 20.197-200), at prokurador na si Albinus pagsapit ng Pista ng mga Tolda apat na taon bago ang digmaan (War 6.300-305), kaya natapos ang termino ni Festo pagsapit ng AD 62." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nagbabanggit ng gobernador ang mga barya. Kung kay Festo o kay Felix nauukol ang mga ito ay nakasalalay sa kronolohiyang tinatanggap: pinetsahan ni Madden (1881) si Festo sa AD 60-61 at inilista ang uri ng ika-5 taon sa ilalim ni Felix.", "Hindi nila natitiyak ang taon ng pagdating ni Festo. Ang pagturing sa mga ito bilang kanyang unang inilabas ay nagpapalagay na gumagawa ng barya ang mga bagong gobernador di-nagtagal matapos silang dumating. Isinasalaysay ni Flavio Josefo ang paghirang kay Felix bago lamang ang isang pangyayaring may petsang matapos makumpleto ni Emperador Claudio ang kanyang ikalabindalawang taon (mga AD 53; Ant. 20.137), ngunit ang mga barya ng Judea sa kanyang termino na may petsa ayon sa paghahari ni Emperador Claudio ay nauukol sa AD 54. Ayon sa hinuhang iyon, hindi kinakailangang sumunod agad ang paggawa ng barya sa pagdating.", "Wala silang sinasabi tungkol kay Pablo, sa mga pagdinig sa kanya sa harap nina Felix at Festo, o kung gaano katagal siyang ikinulong (Mga Gawa 24:27)." ], "debate": "Ang pagdating ni Festo, na nakasalalay sa kung kailan ipinatawag pabalik si Felix, ay pinetsahan mula AD 54 hanggang 61. Nakasalig ang maagang mga petsa sa Chronicle ni Eusebio, na ang tekstong Armenio ay naglalagay ng pagpapabalik sa huling taon ni Emperador Claudio at ang bersiyon ni Jeronimo sa ikalawang taon ni Neron, at sa pahayag ni Flavio Josefo na patuloy na ipinagtanggol si Felix ni Pallas, na inalis sa tungkulin noong 55 (Ant. 20.182; Tacitus, Ann. 13.14). Tumugon si Schürer na madalas arbitraryo ang mga petsa ng Chronicle, na inilalagay ni Flavio Josefo ang halos lahat ng ginawa ni Felix sa ilalim ni Neron, at na napawalang-sala si Pallas sa isang paratang bago matapos ang 55 (Ann. 13.23). Ipinahihiwatig din ng papuri ni Pablo sa mahabang karanasan ni Felix bilang hukom ng bansa (Mga Gawa 24:10) ang isang mahabang panunungkulan. Pinetsahan ni Ramsay ang paglalayag batay sa pag-aayuno na sinasabi ng Mga Gawa 27:9 na lumipas na, na noong 59 ay pumatak sa 5 Oktubre. Kung kay Festo ang mga barya ng ika-5 taon, nanunungkulan na siya pagsapit ng AD 59, na sumasalungat sa 60 o 61; ngunit nakasalig ang pagbasang iyon sa isang baryang hindi nagbabanggit ng gobernador at sa isang ipinapalagay na huwaran ng paggawa ng barya.", "alternatives": [ { "label": "Maagang pagpapabalik kay Felix (AD 54-55)", "statement": "Gaya ng iniuulat ni Schürer (1890), inilagay ni Kellner ang pagpapabalik kay Felix noong Nobyembre 54 at ni V. Weber noong tag-araw ng 55, batay sa Chronicle ni Eusebio at sa impluwensiya ni Pallas kay Neron (Ant. 20.182). Tumugon si Schürer na inilalagay ni Flavio Josefo ang halos lahat ng ginawa ni Felix sa ilalim ni Neron at na napawalang-sala na si Pallas bago matapos ang 55 (Tacitus, Ann. 13.23). Ayon sa maagang pananaw, matatapat ang mga barya ng ika-5 taon sa kalagitnaan ng termino." }, { "label": "Pagdating noong AD 59 (Ramsay)", "statement": "Pinetsahan ni Ramsay ang paglalayag patungong Roma sa taglagas ng 59 batay sa argumento ng kalendaryo, hindi sa argumento ng barya: ang pag-aayuno na sinasabi ng Mga Gawa 27:9 na lumipas na ay pumatak sa 5 Oktubre noong 59. Inilalagay ng kanyang kronolohikal na indise ang pagkabilanggo ni Pablo sa Palestina mula Hunyo 57 hanggang Hulyo 59, kaya ayon sa kanyang pagtutuos dumating si Festo noong 59. Sumasang-ayon ito sa pag-uugnay ng mga barya ng ika-5 taon kay Festo, na ginawa sa kanyang mga unang buwan." }, { "label": "Tradisyonal na petsa (AD 60)", "statement": "Inilagay ng karamihan sa mga mananaliksik na sinuri ni Schürer noong 1890 ang pagpapabalik kay Felix noong 60, at, kasunod ni Wieseler, ibinigay ni McGiffert (1890) ang 59-61 bilang pinakamalawak na palugit para sa pagsisimula ng panunungkulan ni Festo. Itinuturing pa rin ni Gray-Fow (2016) ang tag-araw ng 60 bilang tradisyonal na petsa. Ayon sa pananaw na ito, inilabas ang mga barya ng ika-5 taon sa ilalim ni Felix, gaya ng pagkakalista ni Madden noong 1881, at ayon sa kanyang listahan walang kilalang barya ni Festo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-festus-coins" }, { "id": "aretas-damascus", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": -9, "dateTo": 40, "corpusReferences": [ "RPC I 4781-4806 (civic coinage of Damascus, 37/36 BC to AD 65/6)", "RPC I 4800-4802A (Damascus under Tiberius, year 345 = AD 33/4, the last dated issue before the gap)", "RPC I 4803-4806 (Damascus under Nero, year 377 = AD 65/6)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "source-supported", "scriptureReferences": [ "2 Corinthians 11:32-33", "Acts 9:23-25", "Acts 9:26", "Galatians 1:17-18", "Galatians 1:21" ], "personIds": [ "person.aretas", "person.paul", "person.josephus", "person.claudius", "person.nero" ], "placeIds": [ "place.damascus", "place.nabatea", "place.arabia", "place.syria" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 18.109-115 (Whiston 18.5.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=18:whiston%20chapter=5:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "So Herod wrote about these affairs to Tiberius, who being very angry at the attempt made by Aretas, wrote to Vitellius to make war upon him, and either to take him alive, and bring him to him in bonds, or to kill him, and send him his head.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 18.120-129 (Whiston 18.5.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=18:whiston%20chapter=5:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "But when on the fourth day letters came to him, which informed him of the death of Tiberius, he obliged the multitude to take an oath of fidelity to Caius; he also recalled his army, and made them every one go home, and take their winter quarters there", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 16.293-299 (Whiston 16.9.4)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=16:whiston%20chapter=9:whiston%20section=4", "publicDomain": true, "quote": "who indeed was angry that Aretas had not sent to him first before he took the kingdom", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 16.351-355 (Whiston 16.10.9)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=16:whiston%20chapter=10:whiston%20section=9", "publicDomain": true, "quote": "so he admitted Aretas's ambassadors; and after he had just reproved him for his rashness, in not tarrying till he received the kingdom from him, he accepted of his presents, and confirmed him in his government.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 14.117 (Whiston 14.7.2), quoting Strabo on the Jews of Egypt", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=14:whiston%20chapter=7:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "There is also an ethnarch allowed them, who governs the nation, and distributes justice to them, and takes care of their contracts, and of the laws to them belonging, as if he were the ruler of a free republic.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 2.93 (Whiston 2.6.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=6:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "he gave the one half of Herod's kingdom to Archelaus, by the name of Ethnarch, and promised to make him king also afterward, if he rendered himself worthy of that dignity.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text of the 1895 Beardsley edition)", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 13.392 (Whiston 13.15.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=13:whiston%20chapter=15:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "reigned over Celesyria, being called to the government by those that held Damascus, by reason of the hatred they bare to Ptolemy Menneus.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "translator": "Earnest Cary", "year": "1924", "work": "Roman History, Book 59", "locator": "59.12.2", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html", "publicDomain": true, "quote": "he granted to Sohaemus the land of the Ituraean Arabians, to Cotys Lesser Armenia", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "year": "1790 (London: Religious Tract Society printing, 1852)", "work": "Horae Paulinae", "locator": "ch. IV (Second Epistle to the Corinthians), No. II", "url": "https://archive.org/download/horaepaulinaeort00pale_0/horaepaulinaeort00pale_0_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The account in the Epistle of St. Paul’s escape from Damascus, though agreeing in the main fact with the account of the same transaction in the Acts, is related with such difference of circumstance, as renders it utterly improbable that one should be derived from the other.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "wikidata", "author": "Wikidata", "work": "Aretas IV Philopatris", "locator": "Q302986", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q302986.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "author": "Pleiades", "work": "Damascus", "locator": "Pleiades 678106", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/678106/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Rainer Riesner", "work": "\"Pauline Chronology,\" in Stephen Westerholm (ed.), The Blackwell Companion to Paul", "year": "2011", "view": "Neither literary nor numismatic evidence establishes that Gaius handed Damascus to Aretas or that the Nabataeans seized it. Aretas's official was probably the overseer of the Nabataean quarter of Damascus, as the Jewish ethnarch was at Alexandria. The only firm point is that the flight came before Aretas IV died in AD 40. Riesner dates Paul's call to 31/32 and his first Jerusalem visit to 33/34." }, { "author": "Emil Schürer", "work": "A History of the Jewish People in the Time of Jesus Christ, Division I, vol. II, Appendix II (English translation by John Macpherson)", "year": "1890", "view": "Takes 2 Corinthians 11:32 to show that Damascus then belonged to Aretas, probably restored to him by Gaius, noting that no Damascus coins with the emperor's image are known from Gaius and Claudius. Judges a forcible seizure very improbable. Reports el-Hegr inscriptions and coins of Aretas IV reaching his 48th year." }, { "author": "Benjamin W. Bacon", "work": "A Criticism of the New Chronology of Paul, II (The Expositor, 5th series, vol. 10)", "year": "1899", "view": "Argues that Aretas was probably not in control of Damascus before late AD 38. Reports Holtzmann's view that Aretas's official was only the representative of Arabian interests in the city, and doubts that such a consul-like appointee could guard a Roman-held city to stop a Roman citizen leaving. Inclines to Weizsäcker's view that the escape belongs c. AD 39, after Paul's first Jerusalem visit." }, { "author": "Douglas A. Campbell", "work": "\"An Anchor for Pauline Chronology: Paul's Flight from 'the Ethnarch of King Aretas' (2 Corinthians 11:32-33),\" Journal of Biblical Literature 121", "year": "2002", "view": "Treats the flight from Aretas's official as a fixed point on which to build a Pauline chronology from the letters, and dates it narrowly in the later 30s." }, { "author": "Laurence L. Welborn", "work": "\"The Runaway Paul,\" Harvard Theological Review 92", "year": "1999", "view": "Calls the episode important for chronology because Aretas is the only political figure named in an authentic letter of Paul, and notes that Acts 9:23-25 parallels it in partly overlapping wording, which is unusual for Acts." }, { "author": "Laurence L. Welborn", "work": "\"Primum tirocinium Pauli (2 Cor 11,32-33),\" Biblische Zeitschrift 43", "year": "1999", "view": "As Riesner (2011) reports it, argues that Gaius (Caligula) handed Damascus over to Aretas IV in 37-39." }, { "author": "Martin Hengel and Anna Maria Schwemer", "work": "Paul Between Damascus and Antioch: The Unknown Years", "year": "1997", "view": "As cited by Riesner, they hold that the literary sources do not establish Nabataean rule of Damascus, and that Paul's early activity in the Nabataean kingdom may explain Aretas's hostility." }, { "author": "Zeyad Al-Salameen", "work": "\"A new Ancient North Arabian inscription with a reference to the Nabataean king Aretas,\" Arabian Archaeology and Epigraphy 22", "year": "2011", "view": "Publishes an inscription from al-Hussayniah, north of Ma'an, dated to the year a king Aretas died. He takes this most likely to be Aretas IV's death in AD 40." }, { "author": "Andrew Burnett, Michel Amandry and Pere Pau Ripollès", "work": "Roman Provincial Coinage, vol. I: From the Death of Caesar to Vitellius (44 BC-AD 69)", "year": "1992 (online edition 2019)", "view": "Catalogues Damascus's civic coinage as RPC I 4781-4806 with 4802A. Dated issues under Tiberius end with year 345 (AD 33/4); the next secure issues are Nero's, of year 377 (AD 65/6), and none of Gaius or Claudius are listed." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q302986", "label": "Aretas IV Philopatris" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q3766", "label": "Damascus" }, { "scheme": "pleiades", "id": "678106", "label": "Damascus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q11029653", "label": "Nabataean kingdom" } ], "title": "Si Haring Aretas IV at ang pagtakas ni Pablo mula sa Damasco", "summary": "Pinatutunayan ni Flavio Josefo si Haring Aretas IV, ang tanging Haring Aretas na ang paghahari ay tumutugma sa panahon ng buhay ni Pablo, kaya siya ang hari na binanggit sa 2 Corinto 11:32. Inilalagay ng mga inskripsiyon at baryang may petsa ang kanyang paghahari sa mga 9 BC-AD 40, kaya naganap ang pagtakas ni Pablo sakay ng basket mula sa Damasco bago ang mga AD 40. Hindi napatunayan kung hawak noon ni Haring Aretas ang Damasco; nakasalig ang argumento sa isang puwang sa mga barya ng lungsod at sa kung paano binabasa ang titulo ng opisyal ni Haring Aretas, isang terminong ginagamit ni Flavio Josefo kapwa para sa pinunong teritoryal at para sa pinuno ng isang pamayanan.", "dating": "Paghahari ni Haring Aretas IV, mga 9 BC-AD 40. Naganap ang pagtakas ni Pablo bago namatay si Haring Aretas at ginugunita ito sa 2 Corinto, na isinulat noong kalagitnaan ng dekada 50.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto (Flavio Josefo, Antiquities at Jewish War; Cassius Dio). Nasa ilang koleksiyon ng museo at pribadong koleksiyon ang mga baryang sibiko ng Damasco at nakatala ang mga ito sa RPC.", "establishes": [ "Si Haring Aretas IV ay isang hari ng Nabatea na pinatutunayan sa labas ng Bagong Tipan. Iniuulat ni Flavio Josefo na kinuha niya ang kapangyarihan nang mamatay si Obodas at na pinagtibay lamang siya ni Augusto nang may pag-aatubili. Iniuulat din ni Flavio Josefo ang pagtalo niya kay Herodes Antipas, at na iniwan ni Vitellius ang kanyang pagmamartsa laban kay Haring Aretas nang dumating ang balita ng pagkamatay ni Tiberio noong AD 37.", "Kinukuwenta ang kanyang paghahari sa mga 9 BC-AD 40, bagaman hindi tiyak ang taon ng kanyang pag-akyat sa trono. Iniuulat ni Schürer (1890) ang mga inskripsiyon sa el-Hegr at mga baryang may petsang ika-48 taon niya; inilathala ni Al-Salameen (2011) ang isang inskripsiyong may petsang taon ng pagkamatay ng isang hari na nagngangalang Aretas, malamang si Haring Aretas IV noong AD 40.", "Sinasabi ni Pablo na binantayan ng opisyal ni Haring Aretas ang Damasco upang dakpin siya, kaya naganap ang pagtakas (2 Corinto 11:32–33; ihambing ang Mga Gawa 9:23–25) bago ang mga AD 40. Kung nauna ang pagtakas sa unang pagdalaw ni Pablo sa Jerusalem (Mga Gawa 9:23–26; Galacia 1:17–18), naganap ang kanyang pagbabalik-loob nang hindi lalampas sa mga AD 37.", "Itinatala ng RPC I ang mga baryang sibiko ng Damasco na may petsa sa ilalim ni Tiberio hanggang sa taong 345 (AD 33/4). Ang sumunod na tiyak na inilabas ay sa ilalim ni Neron (taong 377, AD 65/6), at walang nakatalang inilabas ng Damasco sa panahon nina Gaius o Emperador Claudio." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakita na pinamahalaan ni Haring Aretas ang Damasco. Walang inskripsiyon, barya o tekstong hindi Kristiyano na nagsasabi nito. Binabanggit ng listahan ni Dio ng mga ipinagkaloob ni Gaius noong AD 38 ang mga teritoryo sa Arabia ngunit hindi si Haring Aretas o ang Damasco (59.12.2).", "Hindi napapatunayan ng puwang sa mga barya ang pagpapalit ng pinuno. Paminsan-minsan lamang gumawa ng barya ang Damasco: walang inilabas na may petsa ang RPC I sa pagitan ng 4/3 BC at AD 13/14. Argumento mula sa katahimikan ang puwang.", "Hindi nito natitiyak ang taon ng pagtakas, at hindi nito ginagawang lubos na magkahiwalay na saksi ang Mga Gawa at ang 2 Corinto. Ipinagtatanggol ng mga iskolar ang mga petsa mula sa unang bahagi ng dekada 30 hanggang AD 39/40, at may ilang pananalitang magkapareho ang dalawang salaysay.", "Magkaiba ang mga tumutugis na binabanggit ng Mga Gawa at ni Pablo: sa Mga Gawa, ang mga Judio ang nagbabantay sa mga pintuan (Mga Gawa 9:23–24), samantalang binabanggit ni Pablo ang opisyal ni Haring Aretas (2 Corinto 11:32). Hinuha lamang ang anumang pagtutugma, gaya ng pakikipagtulungan nila sa isa't isa." ], "debate": "Ang bukas na tanong ay kung ano ang opisyal ni Haring Aretas sa Damasco. Inunawa ni Schürer (1890) ang mga salita ni Pablo na noon ay pag-aari ni Haring Aretas ang Damasco, na malamang ibinalik sa kanya ni Gaius, at itinuro niya ang puwang sa mga barya ng lungsod; gaya ng iniuulat ni Riesner (2011), ikinatwiran ni Welborn ang paglilipat ni Gaius noong 37-39. Inilagay ni Bacon (1899) ang anumang ganitong pamamahala nang hindi mas maaga sa huling bahagi ng 38. Si Riesner, na bumabanggit kina Hengel at Schwemer bukod sa iba pa, ay walang nakikitang napatunayang pagkakaloob o pag-agaw. Binasa ni Holtzmann, gaya ng iniuulat ni Bacon (1899), ang opisyal bilang kinatawan ng mga interes ng Arabia sa Damasco; binabasa naman siya ni Riesner bilang tagapamahala ng pamayanan ng Nabatea sa lungsod, gaya ng pinuno ng mga Judio sa Alejandria na tinatawag ni Flavio Josefo, sa pagsipi kay Strabo, na etnarka (Ant. 14.117). Itinuturing ni Campbell ang pagtakas bilang tiyak na batayang punto ng kronolohiya ng buhay ni Pablo.", "alternatives": [ { "label": "Pamamahala ng Nabatea sa lungsod, mga AD 37-40", "statement": "Panandaliang pinamahalaan ni Haring Aretas ang Damasco sa pamamagitan ng kanyang opisyal, marahil dahil sa pagkakaloob ni Gaius pagkamatay ni Tiberio. Minsan nang tinawag ng mga may hawak ng Damasco ang isang naunang Aretas upang mamuno sa Coele-Syria (Ant. 13.392), at ibinibigay ni Flavio Josefo ang parehong titulo kay Archelaus bilang pinuno ng kalahati ng kaharian ni Herodes na Dakila (War 2.93). Kung gayon, tumutugma ang puwang sa mga barya, napapasa mga AD 37-40 ang pagtakas, at kasama ng Galacia 1:18 ay napapalipat ang pagbabalik-loob ni Pablo sa kalagitnaan ng dekada 30." }, { "label": "Opisyal bilang pinuno ng pamayanan o ahente ng hari", "statement": "Nanatiling lungsod ng Siria ng mga Romano ang Damasco. Ang opisyal ni Haring Aretas ay alinman sa pinuno ng lokal na pamayanan ng Nabatea (Riesner) o isang ahenteng kumakatawan sa mga interes ng hari (Holtzmann, gaya ng iniuulat ni Bacon). Alinman dito, maaari niyang bantayan si Pablo nang hindi namamahala sa lungsod, kaya maaaring mas maaga sa dekada 30 ang pagtakas. Nag-alinlangan si Bacon (1899) na kayang bantayan ng ganitong hinirang ang isang lungsod na hawak ng mga Romano upang pigilan ang isang taong umaalis." }, { "label": "Isang makitid na petsang batayan", "statement": "Ginagawa ni Campbell ang pagtakas mula sa opisyal ni Haring Aretas na batayan ng isang kronolohiyang binuo mula sa mga liham at pinepetsahan ito nang makitid sa huling bahagi ng dekada 30. Tumutol si Riesner (2011) na hindi mapatutunayan ang awtoridad ng Nabatea sa Damasco, kaya ang tanging tiyak na punto ay naganap ang pagtakas bago ang pagkamatay ni Haring Aretas noong AD 40." }, { "label": "Mas huling pagtakas kaysa sa paglalagay ng Mga Gawa", "statement": "Inilagay ni Weizsäcker, gaya ng iniuulat at pansamantalang sinusundan ni Bacon (1899), ang pagtakas sa isang mas huling pananatili sa Damasco noong mga AD 39, pagkatapos ng unang pagdalaw ni Pablo sa Jerusalem (Mga Gawa 9:26), sa panahon ng kanyang gawain sa Siria at Cilicia (Galacia 1:21). Ayon sa pananaw na ito, mali ang paglalagay ng Mga Gawa 9 sa pangyayari." }, { "label": "Pinagsasaluhang tradisyon o pagdepende sa panitikan", "statement": "Pinagtabi ni Paley (1790) ang dalawang salaysay, ang isa ay may opisyal ng hari na nagbabantay sa lungsod at ang isa ay may mga Judio na nagbabantay sa mga pintuan, at hinatulan niyang masyadong magkaiba ang mga ito sa mga pangyayari upang hanguin ang isa mula sa isa. Binabanggit ni Welborn na bahagyang nagkakatugma ang mga ito sa pananalita, na hindi pangkaraniwan sa pagitan ng Mga Gawa at ng mga liham. Nananatiling bukas kung ginamit ng Mga Gawa ang liham ni Pablo o isang karaniwang tradisyon." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-aretas-damascus" }, { "id": "aratus-epimenides-menander", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": -343, "dateTo": -274, "corpusReferences": [ "Aratus, Phaenomena 5 (CTS urn:cts:greekLit:tlg0653.tlg001)", "Menander, Thais fr. 218 Kock", "Euripides fr. 1013 Nauck (cross-reference given by Allinson 1921)", "Callimachus, Hymn 1 (To Zeus) 8", "Diogenes Laertius 1.109-112 (Epimenides)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 17:28", "Acts 17:22-31", "1 Corinthians 15:33", "Titus 1:12-13", "Acts 22:3" ], "personIds": [ "person.paul", "person.luke", "person.titus" ], "placeIds": [ "place.athens", "place.areopagus", "place.crete", "place.corinth", "place.tarsus" ], "sources": [ { "sourceKey": "aratus-mair", "author": "Aratus", "work": "Phaenomena (English translation, Loeb Classical Library)", "translator": "G. R. Mair", "year": "1921", "locator": "Phaen. 4-6 (English translation)", "url": "https://archive.org/download/callimachuslycop0000wmai/callimachuslycop0000wmai_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "always we all have need of Zeus. For we are also his offspring; and he in his kindness unto men giveth favourable signs and wakeneth the people to work", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "aratus-mair", "author": "Aratus", "work": "Phaenomena (Greek text, ed. G. R. Mair)", "year": "1921", "locator": "Phaen. 5", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0483", "publicDomain": true, "quote": "τοῦ γάρ καὶ γένος εἰμέν", "role": "edition" }, { "sourceKey": "aratus-mair", "author": "G. R. Mair", "work": "Introduction to Aratus, in Callimachus and Lycophron; Aratus (Loeb Classical Library)", "year": "1921", "locator": "Introduction to Aratus, p. 360 (birthplace)", "url": "https://archive.org/download/callimachuslycop0000wmai/callimachuslycop0000wmai_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "Aratus of Soli in Cilicia—as distinct from Soli in Cyprus—was the son of Athenodorus and Letophila", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "aratus-mair", "author": "G. R. Mair", "work": "Introduction to Aratus, in Callimachus and Lycophron; Aratus (Loeb Classical Library)", "year": "1921", "locator": "Introduction to Aratus, p. 363 (date of the Phaenomena)", "url": "https://archive.org/download/callimachuslycop0000wmai/callimachuslycop0000wmai_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "This must have been between 276-274, because in the latter year this literary circle was broken up by the invasion of Pyrrhus", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "clement-alexandria-stromata-anf", "author": "Clement of Alexandria", "work": "Stromata, Book I (Ante-Nicene Fathers vol. 2)", "translator": "William Wilson", "year": "1885", "locator": "Strom. 1.14 (Epimenides)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/02101.htm", "publicDomain": true, "quote": "others, Epimenides the Cretan, whom Paul knew as a Greek prophet, whom he mentions in the Epistle to Titus", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "clement-alexandria-stromata-anf", "author": "Clement of Alexandria", "work": "Stromata, Book I (Ante-Nicene Fathers vol. 2)", "translator": "William Wilson", "year": "1885", "locator": "Strom. 1.14 (Greek poems; 1 Corinthians line)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/02101.htm", "publicDomain": true, "quote": "is not ashamed, when discoursing for the edification of some and the shaming of others, to make use of Greek poems. Accordingly to the Corinthians (for this is not the only instance), while discoursing on the resurrection of the dead, he makes use of a tragic Iambic line", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "clement-alexandria-stromata-anf", "author": "Clement of Alexandria", "work": "Stromata, Book I (Ante-Nicene Fathers vol. 2)", "translator": "William Wilson", "year": "1885", "locator": "Strom. 1.19 (Aratus)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/02101.htm", "publicDomain": true, "quote": "Whence it is evident that the apostle, by availing himself of poetical examples from the Phenomena of Aratus, approves of what had been well spoken by the Greeks", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "diogenes-laertius-hicks", "author": "Diogenes Laertius", "work": "Lives of Eminent Philosophers, Book I (Epimenides)", "translator": "R. D. Hicks", "year": "1925", "locator": "1.110 (date of Epimenides' visit to Athens)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D1%3Achapter%3D10", "publicDomain": true, "quote": "And he came in the 46th Olympiad", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "diogenes-laertius-hicks", "author": "Diogenes Laertius", "work": "Lives of Eminent Philosophers, Book I (Epimenides)", "translator": "R. D. Hicks", "year": "1925", "locator": "1.111 (works ascribed to Epimenides)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D1%3Achapter%3D10", "publicDomain": true, "quote": "He wrote a poem On the Birth of the Curetes and Corybantes and a Theogony", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Francis G. Allinson", "work": "Menander: The Principal Fragments (Loeb Classical Library)", "year": "1921", "view": "Prints the line of 1 Corinthians 15:33, in its elided form, as Menander, Thais fr. 218 Kock, and cross-references Euripides fr. 1013 Nauck." }, { "author": "A. W. Mair", "work": "Callimachus: Hymns, in Callimachus and Lycophron; Aratus (Loeb Classical Library)", "year": "1921", "view": "Prints Callimachus' Hymn to Zeus, whose line 8 opens with the same three words as Titus 1:12, and annotates the saying as proverbial and attributed to Epimenides." }, { "author": "J. Rendel Harris", "work": "The Cretans Always Liars (The Expositor, 7th series, vol. 2)", "year": "1906", "view": "Argues from a passage in the Syriac Gannat Busame, which he took to come from Theodore of Mopsuestia, that the first clause of Acts 17:28 also derives from Epimenides." }, { "author": "Martin Dibelius", "work": "Paulus auf dem Areopag", "year": "1939", "view": "Reads the Areopagus speech as a Lukan literary composition in a Hellenistic philosophical idiom, not as a record of Paul's own words." }, { "author": "Bertil Gärtner", "work": "The Areopagus Speech and Natural Revelation", "year": "1955", "view": "Argues against Dibelius that the speech's thought is rooted in Old Testament and Jewish tradition, with the Greek citations used in its service." }, { "author": "Clare K. Rothschild", "work": "Paul in Athens: The Popular Religious Context of Acts 17 (WUNT 341)", "year": "2014", "view": "Argues that popular second-century traditions about Epimenides make sense of the Athens episode, including the unknown-god altar and the first clause of Acts 17:28, and that scholars have overlooked them in favour of the philosophers named in the chapter." }, { "author": "Erkki Koskenniemi", "work": "The Famous Liar and the Apostolic Truth (Filología Neotestamentaria 24)", "year": "2011", "view": "Argues that the Cretan-liar proverb came first, was turned into a logical paradox, and was attached to Epimenides only later and ahistorically, so the verse in Titus does not prove that its writer knew classical literature well." }, { "author": "John Granger Cook", "work": "Titus 1,12: Epimenides, Ancient Christian Scholars, Zeus's Death, and the Cretan Paradox (Zeitschrift für Antikes Christentum 25)", "year": "2021", "view": "Reads Titus 1:12 in its history-of-religions context rather than as a liar's paradox." }, { "author": "I. Howard Marshall (with Philip H. Towner)", "work": "A Critical and Exegetical Commentary on the Pastoral Epistles (ICC)", "year": "1999", "view": "Holds that a Pauline associate wrote the Pastorals under Paul's name without deceptive intent ('allonymity'), rather than Paul himself." }, { "author": "William D. Mounce", "work": "Pastoral Epistles (Word Biblical Commentary 46)", "year": "2000", "view": "Defends Pauline authorship of the Pastorals and explains their stylistic differences partly by an amanuensis." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q180671", "label": "Aratus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q42194191", "label": "Phaenomena (poem by Aratus)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q319406", "label": "Epimenides of Crete" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q118992", "label": "Menander" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q192417", "label": "Callimachus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1992415", "label": "Stromata (Clement of Alexandria)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q4789055", "label": "Areopagus sermon" } ], "title": "Mga makatang Griyego na sinipi sa Mga Gawa at sa mga liham ni Pablo: sina Aratus, Menander at 'Epimenides'", "summary": "Tatlong linya sa Mga Gawa at sa mga liham ni Pablo ang muling naglalahad ng bersong Griyego. Tumutugma ang Mga Gawa 17:28 sa unang kalahati ng ika-5 linya ng Phaenomena ni Aratus (ika-3 siglo BC). Tumutugma ang 1 Corinto 15:33, maliban sa isang patinig na hindi kinaltas, sa isang iambic trimeter na inilimbag bilang kay Menander, mula sa kanyang nawalang komedyang Thais. Ang Tito 1:12 ay isang hexameter na iniugnay ni Clemente ng Alejandria sa pantas mula sa Creta na si Epimenides. Ipinapakita ng mga linya ang isang pampanitikang abot-tanaw na Griyego, ngunit hindi nila ipinapakita na binasa ni Pablo ang mga makatang ito o na salita por salita ang talumpati sa Atenas.", "dating": "Mga tula: inilalagay ni Diogenes Laertius si Epimenides sa ika-46 na Olimpiyada (596-593 BC), isang maalamat na petsa, at walang buong akda niyang nananatili; si Menander, 343/42-292/91 BC (Allinson); ang Phaenomena ni Aratus, mga 276-274 BC (hinuha ni Mair); ang Himno kay Zeus ni Callimachus, ika-3 siglo BC. Pinakaunang pag-uugnay na Kristiyano na binanggit: Clemente ng Alejandria, Stromata (mga AD 200).", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Ang mga salitang iniuugnay ng Mga Gawa 17:28 sa mga makatang Griyego ay tumutugma sa unang kalahati ng ika-5 linya ng Phaenomena ni Aratus; sa anyo lamang ng pandiwa nagkakaiba ang tekstong Griyego (ang anyong epiko na εἰμέν ang gamit ni Aratus). Nagmula si Aratus sa Soli sa Cilicia at, ayon sa pagpepetsa ni Mair noong 1921, binuo niya ang tula noong mga 276-274 BC.", "Tumutugma ang 1 Corinto 15:33, maliban sa isang patinig na hindi kinaltas, sa isang iambic trimeter na inilimbag ni Allinson (1921) bilang kay Menander, Thais fr. 218 Kock. Nawala na ang dula, kaya nakasalig ang pag-uugnay sa sinaunang patotoo sa halip na sa nananatiling teksto. Tinawag na ni Clemente ng Alejandria ang berso na isang hiniram na 'trahikong linyang iambiko'.", "Sinisipi ng Tito 1:12 ang isang hexameter bilang kasabihan ng isang propeta mula sa Creta. Ang unang tatlong salita nito ay nagbubukas din ng ika-8 linya ng Himno kay Zeus ni Callimachus (ika-3 siglo BC), na sa Loeb ni Mair noong 1921 ay may anotasyong ito ay isang kasabihang iniuugnay kay Epimenides. Kinikilala ni Clemente ang propeta ng Tito bilang si Epimenides (Strom. 1.14).", "Sinisipi ni Clemente ng Alejandria ang tatlong linya sa Stromata 1.14 at 1.19. Sinasabi niyang hindi ikinahiya ni Pablo ang paggamit ng mga tulang Griyego, at ikinakatwiran niya mula sa pagsipi kay Aratus na sinang-ayunan ni Pablo ang mabubuting sinabi ng mga Griyego." ], "doesNotEstablish": [ "Na tuwirang binasa ni Pablo sina Aratus, Menander o Epimenides. Maikli at madaling sipiin ang bawat linya, at ang linya sa 1 Corinto ay tinatawag na 'trahiko' ni Clemente ngunit inilimbag kasama ng mga fragment ni Menander ni Allinson, na nagbibigay rin ng sanggunian kay Euripides. Tugma ito sa pagkalat bilang isang kasabihan.", "Na si Epimenides ang sumulat ng linya tungkol sa mga taga-Creta. Walang buong akda niyang nananatili, at ang pinakaunang pag-uugnay na binanggit dito (Clemente, mga AD 200) ay dumating mga walong siglo pagkatapos ng petsang ibinibigay sa kanya ni Diogenes Laertius.", "Kung sino ang sumulat ng Tito, o kung gaano kalapit na muling inilalahad ng Mga Gawa 17 ang mga salita ni Pablo sa Atenas. Tugma ang mga sipi sa pagkakasulat ni Pablo, sa pagbuo ni Lucas sa talumpati, o sa isang mas huling manunulat sa tradisyon ni Pablo." ], "debate": "Limang tanong ang nananatiling bukas. Una, binuo ba ni Lucas ang talumpati sa Areopago sa idyomang Helenistiko (Dibelius), o nagsisilbi ba ang mga siping Griyego nito sa isang teolohiyang biblikal (Gärtner)? Ikalawa, humahango rin ba kay Epimenides ang unang sugnay ng Mga Gawa 17:28? Ganito ang ikinatwiran ni Harris batay sa isang komentaryong Syriac na itinuring niyang nag-iingat ng akda ni Teodoro ng Mopsuestia, at ni Rothschild batay sa mga popular na tradisyon tungkol kay Epimenides. Ikatlo, si Epimenides ba ang sumulat ng linya tungkol sa mga taga-Creta, o ikinabit lamang sa kalaunan ang kanyang pangalan sa isang kasabihang naging lohikal na kabalintunaan (Koskenniemi)? Binabasa ni Cook ang linya sa kalagayan nito sa kasaysayan ng mga relihiyon sa halip na bilang kabalintunaan. Ikaapat, kay Menander ba ang linya sa 1 Corinto, sa isang manunulat ng trahedya, o karaniwang kasabihan? Ikalima, si Pablo (Mounce) o isang kasamahan (Marshall) ba ang sumulat ng Tito?", "alternatives": [ { "label": "Sariling mga pagsipi ni Pablo", "statement": "Si Pablo, isang Judio na nagsasalita ng wikang Griyego mula sa Tarso (Mga Gawa 22:3), ay humango sa pagkakilala sa mga makatang Griyego sa antas ng paaralan at pumili ng mga linyang angkop sa kanyang mga tagapakinig. Ganito binasa ni Clemente ang mga linya (Strom. 1.14; 1.19), at, kaugnay ng Tito, ipinagtatanggol ni Mounce ang pagkakasulat ni Pablo." }, { "label": "Pagkalat bilang kasabihan", "statement": "Mga karaniwang kasabihan ang mga linya, kaya ipinapakita ng paggamit sa mga ito ang pagkakilala sa tradisyong gnomiko ng mga Griyego sa halip na pag-aaral sa mga akda ng mga makata. Patungo rito ang di-tiyak na pinagmulan ng linya sa 1 Corinto, komedya man ni Menander o isang trahedya gaya ng ipinahihiwatig ng 'trahiko' ni Clemente." }, { "label": "Pagbuo ni Lucas sa Atenas", "statement": "Bahagi ang pagsipi kay Aratus ng pampanitikang paghubog ni Lucas sa isang talumpating istilong Helenistiko (Dibelius). Ayon sa pananaw na ito, ipinapakita nito ang pinag-aralan ng may-akda ng Mga Gawa, hindi kinakailangang ang kay Pablo." }, { "label": "Si Epimenides bilang pag-uugnay sa kalaunan", "statement": "Maaaring ang hexameter tungkol sa mga taga-Creta ay isang bersong walang kilalang may-akda na iniugnay kay Epimenides matapos itong maging kasabihan at isang lohikal na palaisipan (Koskenniemi). Ipinapakita lamang ng paggamit ni Callimachus sa mga unang salita nito na laganap na ang kalahating linya pagsapit ng ika-3 siglo BC." }, { "label": "Tito na isinulat pagkatapos ni Pablo", "statement": "Kung isang kasamahan ang sumulat ng Tito pagkamatay ni Pablo ('allonymity' ni Marshall), ipinapakita ng sipi nito ang pampanitikang abot-tanaw ng kalipunan ni Pablo sa halip na ni Pablo mismo." }, { "label": "Si Euripides o karaniwang kasabihan sa halip na si Menander", "statement": "Tinatawag ni Clemente na 'trahiko' ang linya sa 1 Corinto, at nagbibigay si Allinson ng sanggunian sa Euripides fr. 1013 Nauck. Maaaring ginamit ang linya ng higit sa isang makata, o maaaring naging kasabihan na ito bago pa si Menander." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-aratus-epimenides-menander" }, { "id": "josephus-agrippa-death", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 93, "dateTo": 94, "corpusReferences": [ "Josephus, Antiquitates Judaicae 19.343-350 (CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg001)", "Josephus, Bellum Judaicum 2.218-219 (CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg004)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 12:19-23", "Acts 12:1-4", "Acts 11:27-30", "Acts 12:24-25" ], "personIds": [ "person.herod-agrippa-i", "person.josephus", "person.claudius", "person.barnabas", "person.paul" ], "placeIds": [ "place.caesarea", "place.judea", "place.tyre", "place.sidon" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.343 (Whiston 19.8.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "Now when Agrippa had reigned three years over all Judea, he came to the city Cesarea, which was formerly called Strato's Tower; and there he exhibited shows in honor of Caesar", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.344 (Whiston 19.8.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "On the second day of which shows he put on a garment made wholly of silver, and of a contexture truly wonderful, and came into the theater early in the morning", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.345 (Whiston 19.8.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "presently his flatterers cried out, one from one place, and another from another, (though not for his good,) that he was a god", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.346 (Whiston 19.8.2; no rebuke and the owl)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "Upon this the king did neither rebuke them, nor reject their impious flattery. But as he presently afterward looked up, he saw an owl", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.346 (Whiston 19.8.2; the owl as messenger)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "immediately understood that this bird was the messenger of ill tidings, as it had once been the messenger of good tidings to him", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.347 (Whiston 19.8.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "I, whom you call a god, am commanded presently to depart this life; while Providence thus reproves the lying words you just now said to me", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 19.350 (Whiston 19.8.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=8:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "when he had been quite worn out by the pain in his belly for five days, he departed this life, being in the fifty-fourth year of his age, and in the seventh year of his reign", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 18.200 (owl omen, 18.195-202; Whiston 18.6.7)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=18:whiston%20chapter=6:whiston%20section=7", "publicDomain": true, "quote": "But do thou remember, when thou seest this bird again, that thou wilt then live but five days longer.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 17.168-169 (Whiston 17.6.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=17:whiston%20chapter=6:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "But now Herod's distemper greatly increased upon him after a severe manner, and this by God's judgment upon him for his sins", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.101 (Whiston 20.5.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=5:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "Under these procurators that great famine happened in Judea, in which queen Helena bought corn in Egypt at a great expense, and distributed it to those that were in want", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.267 (Whiston 20.11.3)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "which is the thirteenth year of the reign of Cæsar Domitian, and the fifty-sixth year of my own life", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.218-219 (Whiston 2.11.6)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=11:whiston%20section=6", "publicDomain": true, "quote": "but his death, which happened at Cesarea, before he had raised the walls to their due height, prevented him. He had then reigned three years, as he had governed his tetrarchies three other years.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1)", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.10.6", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "But after a little, looking up, he saw an angel sitting above his head.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1)", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.10.10", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "the time at least and the events show that the same person is meant, whether the change of name has been caused by the error of a copyist, or is due to the fact that he, like so many, bore two names", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item: Agrippa I", "locator": "Q298636", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q298636.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "work": "Pleiades place: Stratonos Pyrgos/Caesarea", "locator": "678401", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/678401/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Max Krenkel", "work": "Josephus und Lucas: der schriftstellerische Einfluss des jüdischen Geschichtschreibers auf den christlichen", "year": "1894", "view": "Argues that Luke drew on Josephus in many passages, but for Acts 12 judges it doubtful: the Tyre and Sidon embassy and Blastus point to a source other than Josephus. He takes the acclamation at Caesarea and the sudden fatal illness as a shared historical core, and the owl, the angel and the worms as legend." }, { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament (2nd ed.)", "year": "2003", "view": "Lists Agrippa's death among the points where Luke-Acts agrees with Josephus and finds it easier to believe that Luke knew something of Josephus's work than that the agreements arose independently, while granting that this cannot be proved. On this view Luke-Acts postdates the Antiquities." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Argues that the author of Acts knew Josephus's later writings and that Acts is better dated to the second century, around 115." }, { "author": "O. Wesley Allen Jr.", "work": "The Death of Herod: The Narrative and Theological Function of Retribution in Luke-Acts (SBL Dissertation Series 158)", "year": "1997", "view": "Reads Acts 12:19b-24 against death-of-tyrant scenes in biblical and Greco-Roman literature. He treats the death as divine retribution for Herod's failure to give glory to God, a theme that does literary work across Luke-Acts." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Defends the historical reliability of Acts in general by comparing its details with literary, epigraphic and papyrological evidence from its setting." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q298636", "label": "Agrippa I" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q319242", "label": "Caesarea Maritima" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1232616", "label": "Antiquities of the Jews" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q134461", "label": "Josephus" }, { "scheme": "pleiades", "id": "678401", "label": "Stratonos Pyrgos/Caesarea" } ], "title": "Si Flavio Josefo tungkol sa pagkamatay ni Herodes Agripa I sa Cesarea", "summary": "Iniuulat ni Flavio Josefo, isang mananalaysay na hindi Kristiyano, ang balangkas ng pagkamatay na nasa Mga Gawa 12:19–23. Sa Antiquities 19.343-350 (natapos noong AD 93/94), namatay si Herodes Agripa I, ang Herodes ng Mga Gawa 12, sa Cesarea matapos tanggapin ang pagbubunyi sa kanya bilang diyos at sunggaban ng biglang pananakit. Karaniwang binabasa ang kanyang mga bilang ng paghahari bilang naglalagay sa pagkamatay noong AD 44. Nagkakaiba ang mga salaysay sa okasyon, sa tanda at sa sakit, at pinagtatalunan kung kilala ni Lucas si Flavio Josefo.", "dating": "Natapos ang Antiquities sa ikalabintatlong taon ni Domiciano at sa ikalimampu't anim na taon ni Flavio Josefo (Ant. 20.267), ibig sabihin, AD 93/94. Karaniwang inilalagay ang pagkamatay noong AD 44, isang makabagong rekonstruksiyon mula sa mga bilang ng paghahari na ibinibigay ni Flavio Josefo; walang ibinibigay na taon sa kalendaryo si Flavio Josefo.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Itinatala ni Flavio Josefo, na hindi Kristiyano, na namatay si Haring Herodes sa Cesarea matapos humarap sa mga palabas na idinaos doon bilang parangal kay Cesar, at na pinatay siya ng pananakit ng kanyang tiyan pagkaraan ng limang araw (Ant. 19.343-350). Inilalagay din ng kanyang War ang pagkamatay sa Cesarea (War 2.219).", "Magkapareho ang pangunahing pagkakasunod-sunod sa salaysay ni Flavio Josefo at sa Mga Gawa 12:19–23: humarap sa publiko ang hari sa Cesarea na nakasuot ng maharlikang kasuotan, binunyi bilang diyos, hindi tinanggihan ang parangal, at biglang nagkasakit nang nakamamatay. Sinasabi ng Mga Gawa na sinaktan siya ng isang anghel ng Panginoon dahil hindi niya ibinigay sa Diyos ang kaluwalhatian; sa salaysay ni Flavio Josefo, binasa ni Haring Herodes ang kanyang sakit bilang tadhana (Whiston: 'Providence') na nagpapasinungaling sa mga nambobola.", "Sinasabi ni Flavio Josefo na tatlong taong naghari si Haring Herodes sa buong Judea at namatay sa ikapitong taon ng kanyang paghahari (Ant. 19.343, 350; War 2.219). Karaniwang binabasa ang mga bilang na ito, kasama ng simula ng paghahari ni Emperador Claudio, bilang naglalagay sa pagkamatay noong AD 44. Makabagong rekonstruksiyon ang taong iyon; walang ibinibigay na petsa sa kalendaryo si Flavio Josefo.", "Ang haring tinatawag ng Mga Gawa na 'Herodes' ay ang taong tinutukoy ni Flavio Josefo bilang Herodes Agripa I. Ikinatwiran na ni Eusebio na ipinapakita ng panahon at ng mga pangyayari na iisang tao ang tinutukoy (HE 2.10.10)." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito pinatutunayan ang mga detalyeng si Lucas lamang ang nagbibigay: ang delegasyon mula sa Tiro at Sidon, si Blastus, ang talumpati, ang anghel ng Panginoon at ang kamatayan dahil sa mga uod. Sa halip, may mga palabas para sa emperador, isang tanda ng kuwago at limang araw ng pananakit ng tiyan sa salaysay ni Flavio Josefo.", "Hindi nito sa ganang sarili ginagawang magkahiwalay na saksi ang dalawang salaysay. Pinagtatalunan kung kilala ni Lucas ang Antiquities, o kung kapwa humango ang dalawang manunulat sa karaniwang balita, kaya hindi dapat bilangin nang dalawang ulit ang kanilang pagkakasundo.", "Hindi nito napepetsahan ang pagdalaw nina Bernabe at Pablo para sa tulong sa taggutom (Mga Gawa 11:27–30; 12:25). Inilalagay ni Flavio Josefo ang malaking taggutom sa Judea sa ilalim ng mga gobernador na sumunod kay Haring Herodes (Ant. 20.101), kaya maaaring inilagay ng Mga Gawa ang pagkamatay sa loob ng kuwentong iyon ayon sa paksa sa halip na ayon sa mahigpit na pagkakasunod-sunod." ], "debate": "Mula pa noong ikalabinsiyam na siglo, nagtatalo ang mga iskolar kung kilala ni Lucas si Flavio Josefo. Ikinatwiran ni Krenkel (1894) ang paggamit ni Lucas kay Flavio Josefo sa maraming talata at iminungkahi ang ideyang pinalitan ni Lucas ng anghel ang kuwago, na tinatawag ni Flavio Josefo na 'sugo' (sa wikang Griyego, angelos). Gayunman, para sa Mga Gawa 12, hinatulan niyang nagmula sa ibang pinagkunan ang delegasyon mula sa Tiro at Sidon at si Blastus, kaya nagiging kaduda-duda ang paggamit kay Flavio Josefo rito, at binasa niya ang kuwago, ang anghel at ang mga uod bilang alamat na nakapalibot sa isang pinagsasaluhang makasaysayang ubod. Isinasama ni Mason (2003) ang pagkamatay ni Haring Herodes sa mga pagkakatugmang nagpapadaling paniwalaan na kilala ni Lucas si Flavio Josefo kaysa sa nagkataon lamang, at ikinakatwiran ni Pervo (2006) ang gayong pagkakilala at ang Mga Gawa na mula sa ikalawang siglo. Ang pagsipi ni Eusebio sa talata (HE 2.10.6) ay may 'anghel' kung saan kuwago ang nasa mga manuskrito ni Flavio Josefo. Sumusunod din ang dalawang salaysay sa isang karaniwang huwaran para sa mga lapastangang pinuno, kaya nananatiling bukas kung gaano kalaki sa bawat isa ang ulat at gaano kalaki ang pampanitikang paghubog.", "alternatives": [ { "label": "Iniangkop ni Lucas si Flavio Josefo", "statement": "Kilala ng may-akda ng Mga Gawa ang Antiquities (natapos noong AD 93/94) at muling hinubog niya ang salaysay nito para sa mga mambabasang Kristiyano, kaya pumalit ang anghel at ang mga uod sa tanda ng kuwago. Itinuturing ni Mason (2003) na mas madaling paniwalaan ang pagkakilala ni Lucas kay Flavio Josefo kaysa sa nagkataon lamang, at ikinakatwiran ito ni Pervo (2006). Ayon sa pananaw na ito, isinulat ang Mga Gawa pagkatapos ng kalagitnaan ng dekada 90." }, { "label": "Magkahiwalay na ulat ng isang pampublikong pagkamatay", "statement": "Ang bawat isa kina Lucas at Flavio Josefo ay humango sa mga ulat tungkol sa isang pagkamatay na nasaksihan ng maraming tao sa Cesarea. Nagkakaiba sila sa okasyon, sa ilang detalye at sa pangalan ng hari, na sumasalungat sa pampanitikang panghihiram; si Krenkel, na nagtanggol sa paggamit ni Lucas kay Flavio Josefo sa ibang bahagi, ay hinatulan itong kaduda-duda rito. Kung gayon, magkahiwalay na pagpapatunay ang kanilang pagkakasundo sa tagpuan, sa pagbubunyi at sa biglaang sakit." }, { "label": "Hinubog ng kumbensiyon ang dalawang salaysay", "statement": "Isinalaysay ng dalawang manunulat ang pagkamatay sa pamamagitan ng isang kilalang huwaran ng parusa laban sa mga pinunong tumatanggap ng mga parangal na para sa isang diyos. Inilalarawan mismo ni Flavio Josefo ang nakamamatay na sakit ni Herodes na Dakila, na may mga uod, bilang hatol ng Diyos dahil sa kanyang mga kasalanan (Ant. 17.168-169), at ganito rin isinasalaysay ng 2 Macabeo 9 ang tungkol kay Antiochus IV. Maaaring may utang ang pinagsasaluhang balangkas sa kumbensiyong ito nang kasinlaki ng sa magkahiwalay na kaalaman tungkol sa pangyayari (ihambing ang Allen 1997 tungkol sa Mga Gawa)." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-agrippa-death" }, { "id": "athens-altar-unknown-god", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 150, "dateTo": 250, "corpusReferences": [ "Pausanias, Description of Greece 1.1.4; 5.14.8 (CTS urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001)", "Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers 1.110 (CTS urn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001)", "Philostratus, Life of Apollonius of Tyana 6.3 (CTS urn:cts:greekLit:tlg0638.tlg001)" ], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "source-supported", "scriptureReferences": [ "Acts 17:23", "Acts 17:16-34" ], "personIds": [ "person.paul", "person.luke" ], "placeIds": [ "place.athens", "place.areopagus" ], "sources": [ { "sourceKey": "pausanias-jones", "author": "Pausanias", "work": "Description of Greece", "translator": "W. H. S. Jones", "year": "1918", "locator": "1.1.4", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=1:chapter=1:section=4", "publicDomain": true, "quote": "Here there is also a temple of Athena Sciras, and one of Zeus some distance away, and altars of the gods named Unknown, and of heroes, and of the children of Theseus and Phalerus", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "pausanias-jones", "author": "Pausanias", "work": "Description of Greece", "translator": "W. H. S. Jones", "year": "1918", "locator": "5.14.8", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=5:chapter=14:section=8", "publicDomain": true, "quote": "An account of the great altar I gave a little way back; it is called the altar of Olympian Zeus. By it is an altar of Unknown Gods", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "diogenes-laertius-hicks", "author": "Diogenes Laertius", "work": "Lives of Eminent Philosophers, Book I (Epimenides)", "translator": "R. D. Hicks", "year": "1925", "locator": "1.110 (nameless altars)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0258:book=1:chapter=10", "publicDomain": true, "quote": "offer a sacrifice to the local divinity. And thus, it is said, the plague was stayed. Hence even to this day altars may be found in different parts of Attica with no name inscribed upon them, which are memorials of this atonement.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "diogenes-laertius-hicks", "author": "Diogenes Laertius", "work": "Lives of Eminent Philosophers, Book I (Epimenides)", "translator": "R. D. Hicks", "year": "1925", "locator": "1.110 (46th Olympiad)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0258:book=1:chapter=10", "publicDomain": true, "quote": "And he came in the 46th Olympiad", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "philostratus-conybeare", "author": "Philostratus", "work": "Life of Apollonius of Tyana", "translator": "F. C. Conybeare", "year": "1912", "locator": "6.3", "url": "https://archive.org/download/lifeofapollonius02philuoft/lifeofapollonius02philuoft_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "a much greater proof of wisdom and sobriety to speak well of all the gods, especially at Athens, where altars are set up in honour even of unknown gods.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion (Ante-Nicene Fathers vol. 3)", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "1.9", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03121.htm", "publicDomain": true, "quote": "I find, no doubt, that altars have been lavished on unknown gods; that, however, is the idolatry of Athens. And on uncertain gods; but that, too, is only Roman superstition.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "clement-alexandria-stromata-anf", "author": "Clement of Alexandria", "work": "Stromata, Book I (Ante-Nicene Fathers vol. 2)", "translator": "William Wilson", "year": "1885", "locator": "Strom. 1.19 (the unknown God)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/02101.htm", "publicDomain": true, "quote": "intimates that, by the unknown God, God the Creator was in a roundabout way worshipped by the Greeks", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Eduard Norden", "work": "Agnostos Theos: Untersuchungen zur Formengeschichte religiöser Rede", "year": "1913", "view": "Finds no attested dedication of an altar to a single unknown god; the pagan reports use the plural. He quotes Jerome's comment on Titus 1:12 about a plural inscription and assigns that fuller wording to a different, probably Roman, altar. He argues that the Areopagus speech depends on a literary account of Apollonius of Tyana at Athens, the change to the singular showing which text is dependent, and rejects Blass's plural conjecture and Usener's memory-slip view." }, { "author": "Adolf Deissmann", "work": "St. Paul: A Study in Social and Religious History", "year": "1912", "view": "Holds that anonymous altars and altars to unknown gods were not altogether rare. He argues that a Pergamon altar, probably of the second century AD and restored by Hepding as a torchbearer's dedication to unknown gods, makes Pausanias and Philostratus credible, while granting that certainty is unattainable. In his view the altar Paul read was probably one Athenian's thank-offering to a single unknown god." }, { "author": "Clare K. Rothschild", "work": "Paul in Athens: The Popular Religious Context of Acts 17 (WUNT 341)", "year": "2014", "view": "Popular second-century traditions about the Cretan seer Epimenides, which Rothschild connects with the altar to an unknown god, explain the apparently ad hoc features of Acts 17 and reinforce Luke's theme of cult transfer." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q114315369", "label": "Unknown Gods" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q3825645", "label": "Description of Greece" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1225196", "label": "Life of Apollonius of Tyana" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1282359", "label": "Lives and Opinions of Eminent Philosophers" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q319406", "label": "Epimenides of Crete" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q4789055", "label": "Areopagus sermon" }, { "scheme": "pleiades", "id": "580072", "label": "Phaleron" }, { "scheme": "pleiades", "id": "579885", "label": "Athenae" } ], "title": "Mga dambana sa mga di-kilalang diyos sa Atenas: sina Pausanias, Philostratus at Diogenes Laertius", "summary": "Iniuulat ng mga manunulat na hindi Kristiyano noong ika-2 hanggang ika-3 siglo AD ang mga dambana sa mga di-kilalang diyos sa Atenas at sa daungan nitong Phalerum, ngunit palaging nasa maramihan; walang nagpapatunay sa isahang pag-aalay ng Mga Gawa 17:23. Inililista ni Pausanias ang mga dambana ng mga diyos na 'pinangalanang Di-kilala' sa Phalerum. Ipinababanggit ni Philostratus kay Apollonius ang ganitong mga dambana sa Atenas, at nagkukuwento si Diogenes Laertius tungkol sa mga dambanang walang pangalan sa buong Attica. Tugma ang tagpuan sa Mga Gawa; nananatiling hindi napatutunayan ang eksaktong pananalita.", "dating": "Ika-2 hanggang ika-3 siglo AD (si Pausanias, ika-2 siglo; sina Philostratus at Diogenes Laertius, ika-3 siglo). Komentaryong Kristiyano mula kina Clemente ng Alejandria at Tertuliano (mga AD 200); ang mas huling ulat ni Jeronimo tungkol sa isang inskripsiyong nasa maramihan (huling bahagi ng ika-4 na siglo) ay kilala rito sa pamamagitan ni Norden.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Itinatala ni Pausanias (ika-2 siglo AD) ang mga dambana ng mga diyos na 'pinangalanang Di-kilala' sa Phalerum, isang daungan ng Atenas, at isang dambana ng mga Di-kilalang diyos sa tabi ng dambana ni Zeus ng Olimpo sa Olympia (1.1.4; 5.14.8).", "Sa akda ni Philostratus (ika-3 siglo AD), sa isang usapang nakatakda sa Egipto, ipinapayo ni Apollonius ng Tyana na magsalita nang mabuti tungkol sa lahat ng diyos, 'lalo na sa Atenas, kung saan may mga dambanang itinayo bilang parangal maging sa mga di-kilalang diyos' (Life of Apollonius 6.3). Ang tekstong Griyego ay tumutukoy sa mga di-kilalang daimones, na isinalin ni Conybeare na 'mga diyos'.", "Iniingatan ni Diogenes Laertius (1.110) ang isang tradisyong nagsasabing tinapos ni Epimenides ang isang salot sa Atenas sa pamamagitan ng mga paghahandog sa mga lugar na pinili ng mga gumagalang tupa, at na matatagpuan pa sa Attica ang mga dambanang walang pangalan mula sa paglilinis na iyon.", "Inilalarawan ng Mga Gawa 17:23 ang isang dambana ng uring pinatutunayan ng mga manunulat na hindi Kristiyano, ngunit sa maramihan lamang. Isa pang saksi sa maramihan si Tertuliano, sa isang talatang hindi bumabanggit sa Mga Gawa o kay Pablo: tinatawag niyang idolatriya ng Atenas ang mga dambana sa mga di-kilalang diyos (Against Marcion 1.9). Inuunawa ni Clemente ng Alejandria na ipinahihiwatig ni Pablo na sinamba ng mga Griyego ang Diyos na Lumikha nang di-tuwiran sa pamamagitan ng di-kilalang diyos (Strom. 1.19)." ], "doesNotEstablish": [ "Wala sa mga manunulat na ito ang naglalarawan ng isang dambanang inialay sa iisang di-kilalang diyos. Sinusuportahan nila ang uri ng dambana, hindi ang eksaktong isahang pag-aalay na iniuulat ng Mga Gawa.", "Hindi nila matutukoy ang lokasyon o pagkakakilanlan ng dambanang sinasabing nakita ni Pablo. Hindi sa ganang sarili napatutunayan ng isang tamang lokal na detalye ang talumpati sa Areopago o ang iba pang bahagi ng eksena.", "Hindi tinatawag na mga dambana sa mga di-kilalang diyos ang mga dambanang walang pangalan ni Diogenes, at ang kuwento niya tungkol kay Epimenides ay isang alamat na nakatakda sa ika-46 na Olimpiyada, sa unang bahagi ng ika-6 na siglo BC." ], "debate": "Ang bukas na tanong ay ang isahan. Nagsasalita sina Pausanias, Philostratus at Tertuliano tungkol sa mga di-kilalang diyos sa maramihan. Sinisipi ni Norden (1913) ang komentaryo ni Jeronimo sa Tito 1:12, na nagsasabing nasa maramihan ang inskripsiyon, na nagbabanggit sa mga diyos ng Asia, Europa at Aprika kasama ng mga di-kilala at dayuhang diyos, at na ginawa itong isahan ni Pablo para sa kanyang argumento. Iniugnay ni Norden ang mas buong pananalitang iyon sa ibang dambana, malamang sa Roma, at binasa ang isahan sa Mga Gawa bilang muling paghubog sa isang motif na nasa maramihan mula sa isang tradisyon tungkol kay Apollonius. Inakala ni Deissmann (1912) na maaaring nag-alay ang isang mananamba ng dambana sa iisang di-kilalang diyos, at itinuro niya ang isang dambana sa Pergamon na ang pagbuong-muli bilang pag-aalay sa mga di-kilalang diyos ay hindi rin tiyak.", "alternatives": [ { "label": "Isang pormulang nasa maramihan, na iniangkop", "statement": "Pinaniwalaan ni Jeronimo na nasa maramihan ang tunay na inskripsiyon at na sinipi ito ni Pablo sa isahan dahil kailangan ng kanyang argumento ang iisang Diyos. Ayon sa pananaw na ito, iniaangkop ng Mga Gawa ang isang tunay na uri ng pag-aalay. Hinatulan ni Norden, na sumisipi kay Jeronimo, na nagmula ang mas buong pananalita nito sa ibang dambana, malamang sa Roma, na maling iniugnay ng isang naunang tagapagpaliwanag sa dambana sa Atenas." }, { "label": "Pampanitikang panghihiram", "statement": "Ikinatwiran ni Norden na nakasalig ang talumpati sa Areopago sa isang pampanitikang salaysay tungkol kay Apollonius ng Tyana na nagsasalita sa Atenas, at na ipinapakita ng pagbabago mula maramihan tungo sa isahan na ang Mga Gawa ang nanghiram. Nakasalalay ang argumento sa muling pagbuo ng isang naunang salaysay tungkol kay Apollonius mula sa akda ni Philostratus noong ika-3 siglo." }, { "label": "Isang tunay na isahang pag-aalay", "statement": "Hinatulan ni Deissmann na malamang na ang isang indibidwal, na nagpapasalamat sa isang diyos na hindi niya mapangalanan, ay nag-alay ng dambana sa iisang di-kilalang diyos, gaya ng tila ginawa ng isang pari ni Demeter sa Pergamon para sa mga di-kilalang diyos noong ikalawang siglo AD. Ayon sa pananaw na ito, maaaring tumpak na iniuulat ng Mga Gawa ang pananalita, bagaman walang nananatiling isahang dambana at hindi tiyak ang pagbuong-muli sa Pergamon." }, { "label": "Mga tradisyon tungkol kay Epimenides bilang balangkas", "statement": "Ikinakatwiran ni Rothschild na ang mga popular na tradisyon tungkol sa pantas mula sa Creta na si Epimenides, na iniuugnay niya sa dambana ng Mga Gawa 17:23, ang nagpapaliwanag sa tila biglaang mga katangian ng pangyayari sa Atenas at nagsisilbi sa tema ni Lucas tungkol sa paglilipat ng kulto." }, { "label": "Pagkasira ng teksto o pagkakamali ng alaala", "statement": "Iniuulat ni Norden na hinulaan ni Blass na maramihan ang orihinal na pagbasa ng Mga Gawa, at na inakala ni Usener na mali ang pagkakaalala ni Pablo sa inskripsiyon. Tinanggihan ni Norden ang hinuha ni Blass dahil ang isahan lamang ang tumutugma sa argumento ng talumpati, at itinakwil ang pananaw ni Usener bilang pagsuko sa anumang solusyon." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-athens-altar-unknown-god" }, { "id": "josephus-felix-drusilla", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 75, "dateTo": 122, "corpusReferences": [ "urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg001 (Josephus, Antiquities)", "urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg004 (Josephus, Jewish War)", "urn:cts:latinLit:phi1351.phi004 (Tacitus, Histories)", "urn:cts:latinLit:phi1351.phi005 (Tacitus, Annals)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 23:24-24:27", "Acts 24:24", "Acts 24:27", "Acts 25:14" ], "personIds": [ "person.felix", "person.drusilla", "person.herod-agrippa-i", "person.agrippa", "person.bernice", "person.festus", "person.paul", "person.claudius", "person.nero", "person.josephus" ], "placeIds": [ "place.caesarea", "place.judea", "place.jerusalem" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "Ant. 20.137 (Whiston 20.7.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=7:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "SO Claudius sent Felix, the brother of Pallas, to take care of the affairs of Judea", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "Ant. 20.141-144 (Whiston 20.7.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=7:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "Accordingly she acted ill, and because she was desirous to avoid her sister Bernice's envy, for she was very ill treated by her on account of her beauty, was prevailed upon to transgress the laws of her forefathers, and to marry Felix", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "Ant. 19.354 (Whiston 19.9.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=19:whiston%20chapter=9:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "three daughters; one of which, Bernice, was married to Herod, his father's brother, and was sixteen years old; the other two, Mariamne and Drusilla, were still virgins; the former was ten years old, and Drusilla six.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "Ant. 20.160-166 (Whiston 20.8.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "Felix also bore an ill-will to Jonathan, the high priest, because he frequently gave him admonitions about governing the Jewish affairs better than he did", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "Ant. 20.182 (Whiston 20.8.9)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=9", "publicDomain": true, "quote": "Now when Porcius Festus was sent as successor to Felix by Nero, the principal of the Jewish inhabitants of Cesarea went up to Rome to accuse Felix; and he had certainly been brought to punishment, unless Nero had yielded to the importunate solicitations of his brother Pallas", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "War 2.247 (Whiston 2.12.8)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=12:whiston%20section=8", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "War 2.252-253 (Whiston 2.13.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=13:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "but over the rest of Judea he made Felix procurator. This Felix took Eleazar the arch-robber, and many that were with him, alive, when they had ravaged the country for twenty years together, and sent them to Rome", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "War 2.271 (Whiston 2.14.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=14:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "NOW it was that Festus succeeded Felix as procurator, and made it his business to correct those that made disturbances in the country.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-histories-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "The Histories", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1873 (Perseus text: Random House reprint, 1942)", "locator": "Hist. 5.9", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0080:book=5:chapter=9", "publicDomain": true, "quote": "Antonius Felix, indulging in every kind of barbarity and lust, exercised the power of a king in the spirit of a slave. He had married Drusilla, the granddaughter of Antony and Cleopatra, and so was the grandson-in-law, as Claudius was the grandson, of Antony.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "The Annals", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "19th-century translation (Perseus text: Random House reprint, 1942)", "locator": "Ann. 12.54", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=12:chapter=54", "publicDomain": true, "quote": "Not equally moderate was his brother, surnamed Felix, who had for some time been governor of Judæa, and thought that he could do any evil act with impunity, backed up as he was by such power.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "The Annals", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "19th-century translation (Perseus text: Random House reprint, 1942)", "locator": "Ann. 13.14", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=13:chapter=14", "publicDomain": true, "quote": "Nero, furious with those who abetted such arrogance in a woman, removed Pallas from the charge of the business with which he had been entrusted by Claudius", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "The Lives of the Caesars: Claudius", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914", "locator": "Claud. 28.1", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "He was equally fond of Felix, giving him the command of cohorts and of troops of horse, as well as of the province of Judaea; and he became the husband of three queens.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "William Whiston", "work": "Translator's note to Antiquities 20.7.2", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)", "locator": "Note 1 to Ant. 20.142 (Whiston 20.7.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=7:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "It is probable that Tacitus may say true, when he informs us that this Felix (who had in all three wives, or queens, as Suetonius in Claudius, sect. 28, assures us) did once marry such a grandchild of Antonius and Cleopatra", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895 (CCEL text: 10th edition, 1907)", "locator": "Ch. 13 (The Voyage to Jerusalem), note 56", "url": "https://www.ccel.org/ccel/r/ramsay/paul_roman/cache/paul_roman.txt", "publicDomain": true, "quote": "The remarkable contradiction between Josephus (who makes Cumanus governor of Palestine 48-52, Felix being his successor in 52), and Tacitus (who makes Felix governor of Samaria [and probably of Judea], contemporary with Cumanus as governor of Galilee", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Lists the points where Acts agrees with independently known first-century people, offices and places, the Caesarea trial chapters among them, and argues that these show an author well informed about the period." }, { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament", "year": "1992 (2nd ed. 2003)", "view": "Argues that Luke probably knew Josephus's narrative, pointing to shared material such as Theudas, Judas the Galilean and the Egyptian prophet. He concedes that the case cannot be proved, and it bears on how independent Acts and Josephus are." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dates Acts to about AD 115 and argues that its author used Josephus's Antiquities among his sources." }, { "author": "Frederick E. Brenk and Filippo Canali De Rossi", "work": "\"The 'Notorious' Felix, Procurator of Judaea, and His Many Wives (Acts 23-24)\", Biblica 82", "year": "2001", "view": "Argue that the sources are confused about Felix's family name and wives, and that 'Antonius' and 'Claudius' may both be correct. They hold that the inscription used to fix his name and career has serious problems, that none of his wives may descend from Cleopatra VII (if one did, she was more likely a great-granddaughter), and that his 'notorious' reputation should be treated with caution." }, { "author": "Roman Deiksler", "work": "\"Żony Feliksa, prokuratora Judei\" (The Wives of Felix, Procurator of Judea), Res Historica 49", "year": "2020", "view": "Re-examines Felix's wives and, against common scholarly scepticism, argues that Tacitus was right to make Drusilla of Mauretania a granddaughter of Cleopatra VII. Treats Agrippa I's daughter as a second, separate wife." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q316915", "label": "Antonius Felix" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q255778", "label": "Drusilla, daughter of Agrippa I" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q5309410", "label": "Drusilla of Mauretania (Tacitus's Drusilla)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q298636", "label": "Agrippa I" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q464307", "label": "Porcius Festus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q319242", "label": "Caesarea Maritima" }, { "scheme": "pleiades", "id": "678401", "label": "Stratonos Pyrgos/Caesarea" } ], "title": "Sina Felix at Drusila sa mga akda nina Flavio Josefo at Tacitus", "summary": "Pinatutunayan ni Flavio Josefo ang mga opisyal at ugnayang pampamilya na ipinapalagay ng Mga Gawa 23–25. Binabanggit niya si Felix, kapatid ni Pallas, bilang prokurador ng Judea sa ilalim nina Emperador Claudio at Neron; sinasabi niyang iniwan ni Drusila, isang anak na babae ni Haring Herodes, ang kaniyang asawa upang pakasalan si Felix; at binabanggit niya si Porcio Festo bilang kahalili nito. Pinatutunayan nina Tacitus at Suetonius ang tungkulin ni Felix. Walang sangguniang labas sa Mga Gawa ang bumabanggit sa mga pagdinig kay Pablo, at pinagtatalunan kung hiwalay ang Mga Gawa kay Flavio Josefo.", "dating": "Flavio Josefo: Jewish War c. AD 75-79 (karaniwang petsa); natapos ang Antiquities noong AD 93/94 (Ant. 20.267). Tacitus at Suetonius: unang bahagi ng ikalawang siglo AD. Mga pangyayaring inilalarawan: mula sa pagkamatay ni Haring Herodes (AD 44) hanggang sa paghalili ni Festo, na pinagtatalunan ang taon.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Itinatala nina Flavio Josefo (Ant. 20.137; War 2.247) at Tacitus (Hist. 5.9; Ann. 12.54), na magkaiba ang mga salaysay sa detalye, na si Felix, kapatid ni Pallas, ay namahala sa Judea sa ilalim ni Emperador Claudio. Idinagdag ni Flavio Josefo na pinagtibay siya ni Neron sa tungkulin (War 2.252). Ito ang gobernador na sa harap niya inilalagay ng Mga Gawa 23:24–24:27 ang mga pagdinig kay Pablo sa Cesarea.", "Sinasabi ni Flavio Josefo na si Drusila ay anak na babae ni Haring Herodes, at anim na taong gulang siya nang mamatay ito (Ant. 19.354). Ipinakasal siya ni Agripa II kay Azizus ng Emesa, na pumayag na magpatuli; habang prokurador si Felix, iniwan niya si Azizus para rito, na tinawag ni Flavio Josefo na paglabag sa batas ng mga ninuno (Ant. 20.139-143). Gayundin, inihaharap ng Mga Gawa 24:24 si Drusila bilang asawang Judio ni Felix.", "Itinatala ni Flavio Josefo na ipinadala ni Neron si Porcio Festo upang halinhan si Felix (Ant. 20.182; si Festo lamang ang binabanggit sa War 2.271), ang paghaliling iniuulat ng Mga Gawa 24:27. Idinagdag niya na nagtungo sa Roma ang mga nangungunang Judio ng Cesarea upang paratangan si Felix, na nakaligtas sa parusa dahil sa impluwensiya ng kapatid niyang si Pallas.", "Malupit ang paglalarawan kay Felix ng mga sangguniang hindi Kristiyano. Sinasabi ni Flavio Josefo na dinakip niya sa pamamagitan ng daya ang tulisang si Eleazar, ipinapatay ang dating punong pari na si Jonatan, at nagpadala ng mga kawal laban sa mga tagasunod ng propeta na Ehipsiyo at laban sa mga nanggugulong Judio sa Cesarea (Ant. 20.160-178; War 2.253). Pinararatangan siya ni Tacitus ng kalupitan at kahalayan (Hist. 5.9). Umaangkop sa reputasyong ito ang gobernador sa Mga Gawa na umaasang makatanggap ng salapi." ], "doesNotEstablish": [ "Walang sangguniang labas sa Mga Gawa ang bumabanggit kay Pablo, sa mga pagdinig sa kaniya sa harap ni Felix, sa mga pribado niyang pakikipag-usap kina Felix at Drusila, o sa dalawang taon niyang pagkakapiit. Pinatutunayan ng pagkakatugmang ito ang mga opisyal, ang kanilang ugnayang pampamilya at ang tagpuan. Hindi nito pinatutunayan ang mga pangyayaring isinasalaysay ng Mga Gawa.", "Hindi itinatakda ng mga sanggunian ang eksaktong mga petsa. Kapwa pinagtatalunan ang simula ng pamamahala ni Felix (sinasabi ni Tacitus na pinamahalaan niya ang Samaria kasabay ni Cumanus at nanungkulan na 'nang ilang panahon' pagsapit ng AD 52) at ang taon nang halinhan siya ni Festo.", "Ang Drusilla ni Tacitus, isang apo nina Antonio at Cleopatra, ay hindi ang anak na babaeng Judio ni Haring Herodes, kaya hindi pinatutunayan ni Tacitus ang Mga Gawa 24:24 tungkol sa kung sino si Drusila." ], "debate": "Tatlong tanong ang nananatiling bukas. Kronolohiya: inilalarawan ni Tacitus si Felix na namamahala sa Samaria habang hawak ni Cumanus ang Galilea bago ang AD 52, samantalang ginagawa naman ni Flavio Josefo si Felix na kahalili ni Cumanus; pinagtatalunan din ang taon ng pagdating ni Festo. Nakasalalay ang sagot sa isang banda sa kung napanatili ni Pallas, na ayon kay Flavio Josefo ay nagsanggalang kay Felix, ang impluwensiyang iyon matapos siyang alisin ni Neron sa tungkulin noong mga AD 55 (Ann. 13.14), at sa kabilang banda sa kung ang dalawang taon sa Mga Gawa 24:27 ay sumusukat sa pagkakapiit ni Pablo o sa termino ni Felix. Mga asawa: nagmula kina Antonio at Cleopatra ang Drusilla ni Tacitus, at sinasabi ni Suetonius na tatlong reyna ang naging asawa ni Felix. Pagsasarili: ikinakatwiran ng ilang iskolar na alam ni Lucas ang Antiquities ni Flavio Josefo. Kung gayon, mas maliit ang halaga ng pagkakatugma bilang hiwalay na patunay.", "alternatives": [ { "label": "Humango ang Mga Gawa kay Flavio Josefo", "statement": "Ikinakatwiran ni Richard Pervo, at nang may higit na pag-aalinlangan ni Steve Mason, na alam ng may-akda ng Mga Gawa ang mga akda ni Flavio Josefo; kung gayon, hindi hiwalay na patunay ang pagkakatugma. Laban sa panghihiram dito: lumilitaw lamang ang pag-aasawa ni Drusila sa Antiquities (AD 93/94), na ipinapalagay ng maraming iskolar na mas huli kaysa sa Mga Gawa, at wala sa Mga Gawa ang alinman sa natatanging detalye ni Flavio Josefo (si Azizus; ang salamangkero mula sa Cyprus, na Atomos sa tekstong Griyego ni Niese at Simon sa saling Ingles ni Whiston)." }, { "label": "Mas pinaniniwalaan si Tacitus tungkol sa karera at mga asawa ni Felix", "statement": "Iniulat ni Ramsay na mas pinaniwalaan ni Mommsen si Tacitus kaysa kay Flavio Josefo tungkol sa maagang pamumuno ni Felix. Ikinakatwiran ni Roman Deiksler (2020) na tama si Tacitus sa paggawa sa isa sa mga asawa ni Felix na inapo ni Cleopatra. Wala sa dalawang pananaw ang nagsasantabi sa posibilidad na napangasawa rin ni Felix ang anak na babae ni Haring Herodes, dahil sinasabi ni Suetonius na tatlong maharlikang asawa ang naging kaniya. May kinalaman ang tanong sa katumpakan ni Flavio Josefo, hindi sa Mga Gawa 24:24." }, { "label": "Maaaring pinalabis ang masamang reputasyon ni Felix", "statement": "Ikinakatwiran nina Brenk at Canali De Rossi (2001) na dapat ituring nang may pag-iingat ang 'kilalang-kilalang' masamang reputasyon ni Felix. Obserbasyong editoryal: lantarang mapanlait si Tacitus sa mga pinalayang alipin ng imperyo, at ipinapaliwanag naman ni Flavio Josefo ang landas patungo sa digmaan ng mga Judio. Kaya ang pagalit na paglalarawan sa dalawa ay hindi sa ganang sarili nito nagpapatunay sa larawan ng Mga Gawa tungkol sa isang gobernador na naghahangad ng salapi." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-felix-drusilla" }, { "id": "lystra-inscription", "kind": "inscription", "dateFrom": 14, "dateTo": 100, "corpusReferences": [ "CIL III 6786", "MAMA VIII 5", "AE 1888, 89", "EDCS-27800574", "Sterrett, The Wolfe Expedition to Asia Minor (1888), no. 242" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 14:6-21", "Acts 16:1-2", "2 Timothy 3:11" ], "personIds": [ "person.paul", "person.barnabas", "person.timothy" ], "placeIds": [ "place.lystra", "place.derbe", "place.iconium", "place.galatia" ], "sources": [ { "sourceKey": "sterrett-wolfe-expedition", "author": "J. R. Sitlington Sterrett", "work": "The Wolfe Expedition to Asia Minor (Papers of the American School of Classical Studies at Athens, vol. 3)", "year": "1888", "locator": "No. 242, p. 142", "url": "https://archive.org/details/papersofamerican03arch/page/142/mode/1up", "publicDomain": true, "quote": "Divum Aug(ustum) Col(onia) Iul(ia) Fe-lix Gemina Lustra conse-cravit d(ecreto) d(ecurionum).", "role": "edition" }, { "sourceKey": "sterrett-wolfe-expedition", "author": "J. R. Sitlington Sterrett", "work": "The Wolfe Expedition to Asia Minor (Papers of the American School of Classical Studies at Athens, vol. 3)", "year": "1888", "locator": "Itinerary entry for 10 July (Maï to Khatün Serai), p. 141", "url": "https://archive.org/download/papersofamerican03arch/page/n152_w500.jpg", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "sterrett-wolfe-expedition", "author": "J. R. Sitlington Sterrett", "work": "The Wolfe Expedition to Asia Minor (Papers of the American School of Classical Studies at Athens, vol. 3)", "year": "1888", "locator": "p. 15 (itinerary entry for 1 June, at Serpek)", "url": "https://archive.org/details/papersofamerican03arch/page/15/mode/1up", "publicDomain": true, "quote": "The site was thought to be that of Derbe, as long as Lystra was supposed to be at Bin Bir Kalesi", "role": "edition" }, { "sourceKey": "edcs", "work": "Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby", "locator": "EDCS-27800574 (CIL 03, 06786; MAMA 08, 00005; AE 1888, 00089; place: Hatunsaray / Katin Serai / Lystra)", "url": "https://edcs.hist.uzh.ch/data/monument/278/27800574.json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "Ch. V, Note 2 ('Declension of Lystra'); p. 129 in the 1895 first edition", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.viii.html", "publicDomain": true, "quote": "Incidentally we notice that the name of the city is spelt Lustra, not Lystra (like Prymnessos), on coins and inscriptions. That is an indication of Latin tone, and of the desire to make the city name a Latin word.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "pleiades", "work": "Pleiades gazetteer of ancient places", "locator": "Place 648699 (Lystra/Col. Iulia Felix Gemina)", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/648699/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata", "locator": "Q535982 (Lystra)", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q535982.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "W. M. Ramsay", "work": "The Historical Geography of Asia Minor", "year": "1890", "view": "Credits Sterrett's inscription with proving Leake's earlier identification of Lystra near Khatün Serai." }, { "author": "Barbara Levick", "work": "Roman Colonies in Southern Asia Minor", "year": "1967", "view": "Treats Lystra as one of the Augustan veteran colonies of southern Galatia and draws on its inscriptions and coins to reconstruct that colonial programme." }, { "author": "Stephen Mitchell", "work": "Anatolia: Land, Men, and Gods in Asia Minor", "year": "1993", "view": "Places Lystra within the Augustan colonisation and Roman organisation of southern Galatia and Lycaonia." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Argues that many incidental local details in Acts, including the Lycaonian setting of Acts 14, fit first-century conditions and support the book's historical value." }, { "author": "Cilliers Breytenbach", "work": "Paulus und Barnabas in der Provinz Galatien", "year": "1996", "view": "Reads Acts 13-14 against the epigraphy and geography of the Roman province of Galatia, including Lystra. Argues that the churches Paul addressed as Galatian lay in this southern region." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dates Acts to the early second century. On this view, the author's knowledge of local conditions does not imply eyewitness or early composition." }, { "author": "H. Bahar, T. Çay, Ö. Koçak and F. Işcan", "work": "A Plan for Archaeological Excavation of Lystra (Zoldura Höyük), CIPA 2005 XX International Symposium", "year": "2005", "view": "Report surveys since 1994 that found material from the Chalcolithic to the Roman period on the Zoldura mound north of Hatunsaray. State that Sterrett's inscription is in the Konya Archaeological Museum." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "pleiades", "id": "648699", "label": "Lystra/Col. Iulia Felix Gemina" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q535982", "label": "Lystra (historic settlement in Konya, Turkey)" }, { "scheme": "trismegistos", "id": "16230", "label": "TM Geo 16230 (Lystra), place id as cross-referenced by Pleiades; not a text id" } ], "title": "Ang Latin na paghahandog na nagturo sa kinaroroonan ng Listra", "summary": "Ang may-inskripsiyong Latin na pedestal na ito ang pangunahing ebidensiya sa paglalagay sa Listra, ang bayan sa Licaonia na nasa Mga Gawa 14 at 16, sa bunton ng Zoldera malapit sa Hatunsaray. Inihandog ito ng kolonyang \"Iulia Felix Gemina Lustra\" kay Augusto na ginawang bathala, at ipinapakita nitong naging kolonyang Romano ang Listra sa isang panahon matapos ang AD 14. Kinopya ito ni J. R. S. Sterrett noong Hulyo 1885. Hindi nito binabanggit si Pablo at hindi nito pinatutunayan ang anumang pangyayaring isinasalaysay ng Mga Gawa doon.", "dating": "Hindi tiyak ang petsa. Mas huli ito sa AD 14, dahil tinatawag si Augusto na divus; walang ibinibigay na petsa ang mga talaan ng katalogong sinangguni, at ang dateTo 100 ay isang kumbensiyonal na pinakahuling hangganan. Kinopya ito ni Sterrett noong Hulyo 1885 at inilathala noong 1888.", "currentLocation": "Iniuulat na nasa Museo Arkeolohiko ng Konya, Turkey (Bahar et al. 2005, na sumisipi sa MAMA VIII); walang nakumpirmang talaan sa katalogo ng museo.", "establishes": [ "Kinopya ni J. R. S. Sterrett noong Hulyo 1885 ang isang malaking pedestal na may apat na panig sa bunton ng Zoldera, mga labinlimang minuto sa hilaga ng Khatün Serai (Hatunsaray sa kasalukuyan). May nakasulat dito na Latin na paghahandog ng \"Colonia Iulia Felix Gemina Lustra\" (Sterrett no. 242; CIL III 6786).", "Ang isang pansibikong paghahandog na ganito kalaki, na natagpuan mismo sa bunton, ang pangunahing ebidensiya sa paglalagay sa Listra doon, sa kapatagan ng Licaonia sa timog-timog-kanluran ng Konya (ang sinaunang Iconio). Sa The Historical Geography of Asia Minor (1890), kinilala ni Ramsay si Sterrett sa pagkatagpo ng patunay na tama ang naunang pagkakakilanlan ni Leake.", "Nang gawin ang paghahandog, kolonyang Romano ang Listra na ang mga decurion (sanggunian ng bayan) ay hayagang nagparangal kay Augusto na ginawang bathala. Kaya mas huli sa AD 14 ang petsa ng teksto.", "Tugma ang lokasyon sa Mga Gawa, na pinagsasama ang Listra at Derbe bilang mga lungsod ng Licaonia at iniuugnay ito sa kalapit na Iconio (Mga Gawa 14:6, 14:19–21; 16:1–2)." ], "doesNotEstablish": [ "Wala itong binabanggit na sinumang Kristiyano. Hindi nito mapatutunayan ang pagpapagaling, ang pagbubunyi kina Bernabe at Pablo bilang sina Zeus at Hermes, o ang pagbato kay Pablo (Mga Gawa 14:8–20).", "Hindi tiyak ang petsa nito. Hindi nito ipinapakita kung kailan itinatag ang kolonya o kung ano ang kalagayan ng bayan nang dumalaw si Pablo.", "Hindi kailanman tinatawag ng Mga Gawa na kolonya ang Listra, kaya nagbibigay ang bato ng kontekstong pinagmulan sa halip na magpatunay ng isang tiyak na pahayag sa Mga Gawa. Hindi sapat ang wastong heograpiya upang ipakitang saksi mismo ang may-akda, o kung kailan isinulat ang Mga Gawa." ], "debate": "Bago ang 1885, iba ang pinaglalagyan sa Listra; binabanggit ni Sterrett na ipinapalagay itong nasa Bin Bir Kalesi. Kinikilala ni Ramsay (1890) si Leake sa wastong pagkakakilanlan at si Sterrett sa pagpapatunay rito, at sinusunod ito ng gazetteer na Pleiades at ng mga katalogong epigrapiko. Iniuulat ng mga pagsisiyasat mula noong 1994 ang mga materyal sa bunton mula sa panahong Chalcolithic hanggang sa panahong Romano (Bahar et al. 2005), bagaman sa prinsipyo ay maaaring nailipat ang iisang bato. Ang bukas na tanong ay kung paano ito bibigyang-kahulugan. Itinuturing ng ilan ang wastong tagpuan sa Licaonia sa Mga Gawa na tanda ng may-kaalaman at maagang pag-uulat. Itinuturo naman ng iba na umiral ang Listra nang maraming siglo at na hindi napatutunayan ng wastong lokal na kulay ang pangyayaring isinasalaysay ng Mga Gawa.", "alternatives": [ { "label": "Mga naunang mungkahi sa kinaroroonan", "statement": "Bago ang natuklasan ni Sterrett, iba ang pinaglalagyan sa Listra; binabanggit ni Sterrett na ipinapalagay itong nasa Bin Bir Kalesi. Sinusunod ng mga makabagong gazetteer at katalogong epigrapiko (Pleiades, EDCS) ang pagkakakilanlan sa Zoldera, na pangunahing nakasalig sa paghahandog na ito at sa pinagkatagpuan nito, at sinusuportahan ng mga natagpuan sa pagsisiyasat sa bunton." }, { "label": "Pagbasa sa Mga Gawa bilang mas huling komposisyon", "statement": "Itinatakda nina Richard Pervo at ng iba ang Mga Gawa sa unang bahagi ng ikalawang siglo at binabasa nila ang marami sa mga salaysay nito bilang komposisyong pampanitikan, kaya ipinapakita ng wastong lokal na kulay na kilala ng may-akda ang rehiyon, hindi na saksi siya mismo. Inihahambing din ng mga tagapagpaliwanag ang tagpo nina Zeus at Hermes sa pagdalaw nina Jupiter at Mercury sa Frigia ayon kay Ovidio (Metamorphoses 8), na binabasa bilang alinman sa paghubog na pampanitikan o isang alamat ng rehiyon na alam din ng madla sa Mga Gawa." }, { "label": "Pagbasang batay sa pagiging maaasahan sa kasaysayan", "statement": "Ikinakatwiran nina Ramsay, Hemer at ng iba na tumpak ang paghawak ng Mga Gawa sa heograpiya at pulitika ng Licaonia, na nagpapahiwatig ng may-kaalaman at malamang na maagang pag-uulat. Itinuturing nila ang kumpirmadong lokasyon ng kolonya bilang bahagi ng isang nagsasama-samang kaso. Gayunman, ang bato mismo ay may kinalaman lamang sa tagpuan." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-lystra-inscription" }, { "id": "josephus-ananias", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 75, "dateTo": 94, "corpusReferences": [ "urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg001 (Josephus, Antiquities)", "urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg004 (Josephus, Jewish War)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 23:2-5", "Acts 24:1", "Acts 9:10-19", "Acts 22:12-16", "Acts 5:1-11" ], "personIds": [ "person.ananias-high-priest", "person.paul", "person.felix", "person.tertullus", "person.claudius", "person.agrippa", "person.josephus", "person.ananias" ], "placeIds": [ "place.jerusalem", "place.caesarea", "place.rome" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.103 (Whiston 20.5.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=5:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "But now Herod, king of Chalcis, removed Joseph, the son of Camydus, from the high priesthood, and made Ananias, the son of Nebedeu, his successor.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.131 (Whiston 20.6.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=6:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "but still he sent away Ananias the high priest, and Ananus the commander [of the temple], in bonds to Rome, to give an account of what they had done to Claudius Caesar.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.162 (Whiston 20.8.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "Felix also bore an ill-will to Jonathan, the high priest, because he frequently gave him admonitions about governing the Jewish affairs better than he did", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.179 (Whiston 20.8.8)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=8", "publicDomain": true, "quote": "About this time king Agrippa gave the high priesthood to Ismael, who was the son of Fabi.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.205 (Whiston 20.9.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=9:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "had obtained the favor and esteem of the citizens in a signal manner; for he was a great hoarder up of money: he therefore cultivated the friendship of Albinus, and of the high priest [Jesus], by making them presents", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.206 (Whiston 20.9.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=9:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "he also had servants who were very wicked, who joined themselves to the boldest sort of the people, and went to the thrashing-floors, and took away the tithes that belonged to the priests by violence, and did not refrain from beating such as would not give these tithes to them.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "William Whiston", "work": "Antiquities of the Jews, translator's note to 20.9.2", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Whiston's note on Ant. 20.205 (Whiston 20.9.2 n. 1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=9:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "This Ananias was not the son of Nebedeus, as I take it, but he who was called Annas or Ananus the elder", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.213 (Whiston 20.9.4)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=9:whiston%20section=4", "publicDomain": true, "quote": "But Ananias was too hard for the rest, by his riches, which enabled him to gain those that were most ready to receive.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.243 (Whiston 2.12.6)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=12:whiston%20section=6", "publicDomain": true, "quote": "both Jonathan and Ananias, the high priests", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.426 (Whiston 2.17.6)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=17:whiston%20section=6", "publicDomain": true, "quote": "The others then set fire to the house of Ananias the high priest, and to the palaces of Agrippa and Bernice", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.441 (Whiston 2.17.9)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=17:whiston%20section=9", "publicDomain": true, "quote": "But on the next day the high priest was caught where he had concealed himself in an aqueduct; he was slain, together with Hezekiah his brother, by the robbers", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "James C. VanderKam", "work": "From Joshua to Caiaphas: High Priests after the Exile", "year": "2004", "view": "Gathers and assesses the surviving evidence for each high priest of the Second Temple period down to about AD 70, including Ananias son of Nedebaeus." }, { "author": "Martin Goodman", "work": "The Ruling Class of Judaea: The Origins of the Jewish Revolt against Rome, A.D. 66-70", "year": "1987", "view": "Argues that the Rome-backed ruling class of Judaea, including the high-priestly families, lacked popular legitimacy and that its rivalries helped bring on the revolt of AD 66." }, { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament", "year": "1992 (2nd ed. 2003)", "view": "Introduces Josephus for New Testament readers and argues that the author of Luke-Acts probably knew Josephus's writings, which bears on whether their agreements are independent." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dates Acts to the early second century and argues that its author drew on Josephus." }, { "author": "F. F. Bruce", "work": "The Book of the Acts (New International Commentary on the New Testament, rev. ed.)", "year": "1988", "view": "Identifies the high priest of Acts 23:2 with Ananias son of Nedebaeus and uses Josephus's account of his greed and violent death as background to the scene." }, { "author": "Craig S. Keener", "work": "Acts: An Exegetical Commentary, vol. 3 (15:1-23:35)", "year": "2014", "view": "Sets Acts 23:1-5 against Josephus's evidence for Ananias and surveys the explanations proposed for Paul's statement that he did not know Ananias was high priest." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q485854", "label": "Ananias ben Nedebaios" }, { "scheme": "pleiades", "id": "687928", "label": "Ierusalem/Hierosolyma/Col. Aelia Capitolina" }, { "scheme": "pleiades", "id": "678401", "label": "Stratonos Pyrgos/Caesarea" } ], "title": "Si Flavio Josefo tungkol sa punong pari na si Ananias na anak ni Nedebaeus", "summary": "Pinatutunayan ni Flavio Josefo na isang punong pari na nagngangalang Ananias na anak ni Nedebaeus ang hinirang noong mga AD 47/48, nanatiling mayaman at makapangyarihan, sinuyo ang gobernador na si Albinus sa pamamagitan ng mga regalo, at pinatay ng mga rebelde noong AD 66. Tugma ito sa pangalan at tungkuling ibinibigay ng Mga Gawa sa punong pari na nagpahampas kay Pablo at nagparatang sa kaniya sa harap ni Felix (Mga Gawa 23:2–5; 24:1). Hindi kailanman binabanggit ni Flavio Josefo si Pablo at hindi siya nagbibigay ng petsa ng pagtatapos ng panunungkulan ni Ananias.", "dating": "Jewish War c. AD 75-79 (karaniwang petsa); natapos ang Antiquities noong AD 93/94 (Ant. 20.267); ang mga pangyayaring inilalarawan ay mula c. AD 47 hanggang 66.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Binabanggit ni Flavio Josefo ang isang punong pari, si Ananias na anak ni Nedebaeus, na hinirang ni Herodes ng Calcis noong mga AD 47/48 (Ant. 20.103). Noong mga AD 52, ipinadala siya ng gobernador ng Siria na si Quadratus kay Emperador Claudio, nakagapos ayon sa Antiquities (Ant. 20.131; War 2.243). Ayon sa Mga Gawa, Ananias ang pangalan ng punong pari sa pagdinig kay Pablo noong mga AD 57 (Mga Gawa 23:2; 24:1).", "Inilalarawan ni Flavio Josefo si Ananias bilang mayaman at maraming koneksiyon: iginagalang ng mga mamamayan, isang 'tagapagtipon ng salapi', at nakuha ang loob ng gobernador na si Albinus sa pamamagitan ng mga regalo, habang inaagaw ng kaniyang mga lingkod ang mga ikapu ng mga pari at binubugbog ang mga tumatanggi (Ant. 20.205-207, 213). Ganoon din ang ginawa ng ibang mga punong pari (Ant. 20.207). Naaayon dito ang maikling larawan ng Mga Gawa tungkol sa isang punong pari na nagpahampas sa isang bilanggo.", "Iniuulat ni Flavio Josefo na noong AD 66, sinunog ng mga rebelde ang bahay ni Ananias at pagkatapos ay pinatay siya kasama ng kapatid niyang si Hezekias (War 2.426, 441). Kaya kabilang ang isang punong pari na may ganitong pangalan sa pamunuan ng Jerusalem mula sa huling bahagi ng dekada 40 hanggang sa paghihimagsik." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi binabanggit ni Flavio Josefo si Pablo, ang pagdinig sa konseho, ang utos na hampasin siya o ang kaso sa harap ni Felix. Hindi napatutunayan ang mismong mga tagpo sa Mga Gawa 23–24.", "Hindi nagbibigay si Flavio Josefo ng petsa ng pagtatapos ng panunungkulan ni Ananias. Tinatawag siyang punong pari ng Mga Gawa noong mga AD 57; hindi ito pinatutunayan o sinasalungat ni Flavio Josefo, at ibinibigay rin niya ang titulo sa mga lalaking wala na sa tungkulin (si Jonatan sa Ant. 20.162; si Ananias mismo sa ilalim ni Albinus sa Ant. 20.205).", "Hindi isinasalaysay ng Mga Gawa ang pagpatay kay Ananias noong AD 66. Ang pagbasa sa pagsaway ni Pablo sa Mga Gawa 23:3 bilang prediksiyong natupad ay interpretasyon, hindi ebidensiyang pangkasaysayan.", "Tungkol lamang sa punong pari ang ebidensiya ni Flavio Josefo, hindi kay Ananias ng Damasco (Mga Gawa 9:10–19; 22:12–16) o sa asawa ni Safira (Mga Gawa 5:1–11)." ], "debate": "Hindi kailanman nagbibigay si Flavio Josefo ng petsa ng pagtatapos ng panunungkulan ni Ananias. Tinatawag niyang 'ang punong pari' si Jonatan, na nanungkulan noong AD 36-37, nang paslangin si Jonatan sa ilalim ni Felix (Ant. 20.162), at itinatala niya sa kalaunan ang pagkahirang kay Ismael (Ant. 20.179). Kaya mula kay Flavio Josefo lamang, isang hinuha ang panunungkulan ni Ananias noong mga AD 57; ang Mga Gawa ang nagsasabi nito. Sinasabi ni Pablo na hindi niya alam na punong pari si Ananias (Mga Gawa 23:5). Sinusuri ng tala ni Albert Barnes noong ikalabinsiyam na siglo tungkol sa talatang ito ang ironiya, paghingi ng paumanhin sa padalos-dalos na pagsasalita, hindi pagkakilala matapos ang mahabang pagkawala, at ang hindi pag-upo o hindi pananamit ni Ananias bilang punong pari, bago piliin ang pagiging bakante ng tungkulin. Itinatanong ng mga iskolar na naniniwalang alam ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo kung nagkakatugma nang hiwalay ang dalawang salaysay. Sumasalamin din ang pagalit na paglalarawan ni Flavio Josefo sa sarili niyang mga interes bilang aristokrata at tagapagtanggol.", "alternatives": [ { "label": "Wala sa tungkulin si Ananias noong AD 57", "statement": "Hindi nagbibigay si Flavio Josefo ng petsa ng pagtatapos ng panunungkulan ni Ananias. Pinanindigan ng ilang komentarista noong ikalabinsiyam na siglo, gaya ni Albert Barnes sa Mga Gawa 23:5, na bakante noon ang tungkulin at namuno si Ananias bilang paggalang, na magpapaliwanag sa sagot ni Pablo. Hindi patunay ng puwang ang pananahimik ni Flavio Josefo, at si Jonatan na tinatawag niyang 'ang punong pari' sa Ant. 20.162 ay nanungkulan lamang noong AD 36-37 (Ant. 18.95, 123)." }, { "label": "Humango si Lucas kay Flavio Josefo", "statement": "Ikinakatwiran ni Richard Pervo, at nang may higit na pag-aalinlangan ni Steve Mason, na alam ng may-akda ng Mga Gawa ang mga akda ni Flavio Josefo. Kung gayon, maaaring kinuha ng Mga Gawa ang pangalan at tungkulin ni Ananias kay Flavio Josefo sa halip na mula sa hiwalay na kaalaman. Itinatakda naman ng iba ang Mga Gawa bago ang Antiquities (AD 93/94), o wala silang nakikitang tanda ng panghihiram dito, dahil walang katapat kay Flavio Josefo ang pagdinig sa Mga Gawa 23." }, { "label": "Isang binuong tagpo", "statement": "Itinuturing ng ilang kritikal na komentarista ang Mga Gawa 23:1–10 bilang tagpong binuo ni Lucas ayon sa sarili niyang mga tema, gaya ng paggalang ni Pablo sa Kautusan at ng pagtatalo ng mga Pariseo at mga Saduseo tungkol sa muling pagkabuhay. Sa pagbasang ito, ipinapakita ng wastong pangalan at tungkulin na kilala ni Lucas ang panahong iyon, ngunit hindi nito pinatutunayang naganap ang pagdinig gaya ng pagkakasalaysay." }, { "label": "Ang pagkakakilanlan ni Whiston sa Ant. 20.205", "statement": "Sa isang tala sa kaniyang salin noong 1737, itinuring ni Whiston na si Annas na nakatatanda ang mayamang 'punong pari na si Ananias' sa Ant. 20.205-213. Ananias ang pangalang ibinibigay sa kaniya roon ng teksto ni Flavio Josefo, gaya ng inilimbag sa mismong salin ni Whiston, samantalang Ananus ang karaniwang anyong ginagamit niya para kay Annas." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-ananias" }, { "id": "josephus-festus", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 75, "dateTo": 94, "corpusReferences": [ "CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg001 (Josephus, Jewish Antiquities)", "CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg004 (Josephus, Jewish War)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 24:27-26:32", "Acts 24:10", "Acts 21:18", "Galatians 1:19" ], "personIds": [ "person.festus", "person.felix", "person.agrippa", "person.nero", "person.josephus", "person.paul", "person.james" ], "placeIds": [ "place.judea", "place.caesarea", "place.jerusalem", "place.rome" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.182 (Whiston 20.8.9)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=9", "publicDomain": true, "quote": "Now when Porcius Festus was sent as successor to Felix by Nero, the principal of the Jewish inhabitants of Cesarea went up to Rome to accuse Felix; and he had certainly been brought to punishment, unless Nero had yielded to the importunate solicitations of his brother Pallas", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.185-188 (Whiston 20.8.10)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=10", "publicDomain": true, "quote": "So Festus sent forces, both horsemen and footmen, to fall upon those that had been seduced by a certain impostor, who promised them deliverance and freedom from the miseries they were under, if they would but follow him as far as the wilderness.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.189-196 (Whiston 20.8.11)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=11", "publicDomain": true, "quote": "At these doings both king Agrippa, and principally Festus the procurator, were much displeased; and Festus ordered them to pull the wall down again: but the Jews petitioned him to give them leave to send an embassage about this matter to Nero", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.197 (Whiston 20.9.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=9:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "AND now Caesar, upon hearing the death of Festus, sent Albinus into Judea, as procurator.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.200 (Whiston 20.9.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=9:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "Festus was now dead, and Albinus was but upon the road; so he assembled the sanhedrim of judges, and brought before them the brother of Jesus, who was called Christ, whose name was James", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.267 (Whiston 20.11.3)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "which is the thirteenth year of the reign of Cæsar Domitian, and the fifty-sixth year of my own life", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.271-272 (Whiston 2.14.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=14:whiston%20section=1", "publicDomain": true, "quote": "Festus succeeded Felix as procurator, and made it his business to correct those that made disturbances in the country. So he caught the greatest part of the robbers, and destroyed a great many of them. But then Albinus, who succeeded Festus, did not execute his office", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 6.300 (Whiston 6.5.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=6:whiston%20chapter=5:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "Jesus, the son of Ananus, a plebeian and a husbandman, who, four years before the war began, and at a time when the city was in very great peace and prosperity, came to that feast whereon it is our custom for every one to make tabernacles", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 6.305 (Whiston 6.5.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=6:whiston%20chapter=5:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "And when Albinus (for he was then our procurator) asked him, Who he was? and whence he came? and why he uttered such words?", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "A. J. Church and W. J. Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 13.14", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=13:chapter=14", "publicDomain": true, "quote": "Nero, furious with those who abetted such arrogance in a woman, removed Pallas from the charge of the business with which he had been entrusted by Claudius", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "A. J. Church and W. J. Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 13.23", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=13:chapter=23", "publicDomain": true, "quote": "But the proved innocence of Pallas did not please men so much, as his arrogance offended them.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "A. J. Church and W. J. Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 14.65", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=14:chapter=65", "publicDomain": true, "quote": "Nero was believed to have destroyed by poison two of his most powerful freedmen, Doryphorus, on the pretext of his having opposed the marriage with Poppæa, Pallas for still keeping his boundless wealth by a prolonged old age.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.22.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Festus was sent by Nero to be Felix's successor. Under him Paul, having made his defense, was sent bound to Rome.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.23.21", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "But the emperor, when he learned of the death of Festus, sent Albinus to be procurator of Judea.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "A. C. McGiffert", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1), note on HE 2.21", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.21.3, note 468", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxii.html", "publicDomain": true, "quote": "Valesius and Heinichen proceed on the erroneous assumption that Festus succeeded Felix in the second year of Nero", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "A. C. McGiffert", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1), note on HE 2.22", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.22.1, note 469", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxiii.html", "publicDomain": true, "quote": "The widest possible margin for his accession is from 59–61.", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Emil Schürer", "work": "A History of the Jewish People in the Time of Jesus Christ, Division I, vol. 2 (English translation of the second German edition)", "year": "1890", "view": "Dates Festus AD 60-62. Records the case for recalling Felix early in Nero's reign (Jerome's Chronicle; Pallas's fall in 55) and answers that Josephus puts most of Felix's acts under Nero and that Pallas was acquitted before the end of 55." }, { "author": "Roger Pearse and others (trans.)", "work": "Jerome, Chronicle (Latin version of Eusebius's Chronicle)", "year": "2005", "view": "Enters Festus's succession to Felix under Nero's second year, which the translator's column equates with AD 56." }, { "author": "A. N. Sherwin-White", "work": "Roman Society and Roman Law in the New Testament", "year": "1963", "view": "Tests Acts against Roman law and administration, including a lecture on Paul before Felix and Festus, and judges the trial narratives consistent with Roman provincial practice of the period." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Examines literary, epigraphic and papyrological evidence and argues that Acts is a coherent and consistent product of its first-century Hellenistic setting." }, { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament (2nd ed.)", "year": "2003", "view": "Argues that Luke probably knew Josephus's narrative. Overlaps between Acts and Josephus may therefore reflect Luke's reading rather than independent knowledge." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dates Acts to about AD 115 and argues that its author knew Josephus's writings." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q464307", "label": "Porcius Festus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q316915", "label": "Antonius Felix" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q134461", "label": "Josephus" } ], "title": "Si Flavio Josefo tungkol sa gobernador na si Porcio Festo", "summary": "Binabanggit ni Flavio Josefo si Porcio Festo bilang hinirang ni Neron na humalili kay Felix sa Judea. Ipinapakita niyang pumanig si Festo sa hari na si Agripa II sa isang pagtatalo tungkol sa isang pader ng Templo, at iniuulat niyang namatay si Festo habang nanunungkulan at pinalitan ni Albinus. Tugma ito sa paghalili at mga tauhan ng Mga Gawa 24:27–26:32. Hindi kailanman binabanggit ni Flavio Josefo si Pablo at hindi siya nagbibigay ng taon. Isang rekonstruksiyon ang pagdating ni Festo, na karaniwang itinatakda sa c. AD 59-60.", "dating": "Karaniwang itinatakda ang Jewish War sa c. AD 75-79; natapos ang Jewish Antiquities noong AD 93/94 (Ant. 20.267); inilalarawan ang mga pangyayari noong c. AD 59-62", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Binabanggit ni Flavio Josefo si Porcio Festo bilang gobernador na ipinadala ni Neron upang humalili kay Felix sa Judea (Ant. 20.182; War 2.271). Ibinibigay ng Mga Gawa 24:27 ang gayunding buong pangalan at ang gayunding pagkakasunod ng paghalili.", "Inilalagay ni Flavio Josefo sina Festo at Agripa II, ang hari, sa iisang panig sa mga usapin ng Jerusalem. Kapwa sila tumutol sa isang pader na humarang sa tanaw ng hari sa loob ng Templo at sa tanaw ng mga bantay na Romano mula sa mga kanlurang portiko nito. Ipinagiba ito ni Festo ngunit pinahintulutan niya ang isang delegasyong Judio na umapela kay Neron (Ant. 20.189-196). Gayundin, sa Mga Gawa 25:13–26:32, sumangguni si Festo kay Agripa tungkol sa isang usaping panrelihiyon ng mga Judio.", "Namatay si Festo habang nanunungkulan. Ipinadala ni Neron si Albinus nang mabalitaan ito, at sa pagitan nito ay ipinahatol ng punong pari na si Ananus na batuhin si Santiago, 'ang kapatid ni Jesus, na tinatawag na Cristo', at ang iba pa (Ant. 20.197-203). Kinikilala siya ng karamihan bilang ang Santiago sa Mga Gawa 21:18 at Galacia 1:19; malawakan, bagaman hindi ng lahat, na tinatanggap na tunay ang talatang ito.", "Inilalarawan ni Flavio Josefo si Festo bilang aktibong gobernador ng isang magulong lalawigan. Nagpadala si Festo ng kabalyeriya at impanteriya laban sa mga tagasunod ng isang impostor sa ilang (Ant. 20.185-188), at sinasabi ng War na nahuli niya ang karamihan sa mga tulisan, hindi tulad ng kahalili niyang si Albinus (War 2.271-272)." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi kailanman binabanggit ni Flavio Josefo si Pablo. Ang mga pagdinig sa harap ni Festo, ang pag-apela kay Cesar at ang pakikipagharap kina Agripa at Bernice (Mga Gawa 25:1–26:32) ay nakasalig lamang sa Mga Gawa.", "Hindi nagbibigay si Flavio Josefo ng taon ng pagdating ni Festo at ng haba ng kaniyang termino. Mga rekonstruksiyon ang karaniwang mga petsa (pagdating c. AD 59-60, kamatayan c. AD 62). Nakasalig ang mas maagang pagdating, c. AD 55-56, sa isang tala sa kronika noong ikaapat na siglo (ang Latin na bersiyon ni Jeronimo ng Chronicle ni Eusebius, sa ilalim ng ikalawang taon ni Neron), na hindi alam ang batayan, at sa isang argumento mula sa pagkawala ni Pallas sa tungkulin noong 55.", "Ang pagkakatugma sa pangalan ng isang gobernador, sa kaniyang lugar sa paghalili at sa kaniyang pakikitungo kay Agripa ay nagpapakitang umaangkop ang Mga Gawa sa ganitong kalagayang pampulitika. Hindi nito pinatutunayan ang mga talumpati o pangyayaring isinasalaysay ng Mga Gawa. Kung ginamit ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo, hindi maibibilang na hiwalay na kumpirmasyon ang pagkakatugma.", "Humahango ang mga tala ni Eusebius (HE 2.22.1; 2.23.21) sa Mga Gawa at kay Flavio Josefo, na sinisipi niya. Inuulit nila ang mga saksing iyon sa halip na magdagdag ng isang hiwalay na saksi." ], "debate": "Dalawang tanong ang bukas. Kronolohiya: itinatakda ng karamihan sa mga iskolar ang pagdating ni Festo sa mga AD 59-60; pinahintulutan ni McGiffert (1890) ang 59-61 sa pinakamalawak, at 60 ang ibinigay ni Schürer (1890). Binabanggit nila ang pananalita ni Pablo na maraming taon nang hinahatulan ni Felix ang bansa (Mga Gawa 24:10) at ang mga pangyayari sa panahon ni Felix na inilalagay ni Flavio Josefo sa ilalim ni Neron (Ant. 20.160-181). Nakasalig ang petsa ng pagtatapos sa War 6.300-305, kung saan si Albinus ang namamahala nang iharap sa kaniya si Jesus na anak ni Ananus, na nagsimulang sumigaw noong Pista ng mga Tolda apat na taon bago ang digmaan. Mas pinipili ng isang minorya ang AD 55-56. Binabanggit nila ang bersiyon ni Jeronimo ng Chronicle ni Eusebius, at ikinakatwiran nilang si Pallas, na ayon kay Flavio Josefo ay nasa pinakamataas na karangalan noon kay Neron at nagligtas kay Felix (Ant. 20.182), ay nawalan ng tungkulin noong 55 (Tacitus, Ann. 13.14). Sumasagot naman ang iba na napanatili ni Pallas ang kaniyang katayuan matapos mawala ang kaniyang puwesto: napawalang-sala siya sa sabwatan sa kalaunan ng 55 (Ann. 13.23) at nabuhay hanggang 62 (Ann. 14.65). Pagdepende: ikinakatwiran ng ilan na ginamit ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo; hinuhusgahan naman ng iba na hiwalay sa kaniya ang Mga Gawa.", "alternatives": [ { "label": "Maagang kronolohiya", "statement": "Dumating si Festo noong c. AD 55-56. Inilalagay ng Latin na bersiyon ni Jeronimo ng Chronicle ni Eusebius ang pagpapalit ng gobernador sa ikalawang taon ni Neron, at binasa ang pananalita ni Flavio Josefo na iniligtas ni Pallas si Felix bilang nangangailangan ng petsang bago mawalan ng tungkulin si Pallas noong 55. Ipinagpalagay ng mga editor na sina Valesius at Heinichen ang petsang ito, at binabanggit ni Schürer (1890) sina Kellner at Weber bilang kabilang sa mga sumunod na tagapagtanggol ng isang pagpapabalik sa maagang bahagi ng pamumuno ni Neron. Sa pananaw na ito, napapaaga nang ilang taon ang pagkakapiit ni Pablo sa Cesarea at ang paglalayag niya patungong Roma." }, { "label": "Humango si Lucas kay Flavio Josefo", "statement": "Kung isinulat ang Mga Gawa matapos ang Antiquities (AD 93/94) at ginamit ng may-akda nito ang mga akda ni Flavio Josefo, ipapakita ng magkaparehong pangalan, paghalili at kaugnayan kay Agripa na gumamit si Lucas ng isang sanggunian sa halip na magbigay ng hiwalay na kumpirmasyon. Binabanggit ng mga pumupuna sa pananaw na ito na maraming nilalaman ang mga tagpo ni Festo sa Mga Gawa na wala kay Flavio Josefo, at wala roon ang alinman sa sariling mga salaysay ni Flavio Josefo tungkol kay Festo: ang sicarii, ang impostor sa ilang at ang pader ng Templo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-festus" }, { "id": "josephus-egyptian", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 75, "dateTo": 94, "corpusReferences": [ "CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg004 (Josephus, Jewish War)", "CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg001 (Josephus, Jewish Antiquities)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 21:37-39", "Acts 22:1-21", "Acts 23:24-26" ], "personIds": [ "person.josephus", "person.felix", "person.paul", "person.lysias" ], "placeIds": [ "place.jerusalem", "place.judea", "place.mount-of-olives" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.261-262 (Whiston 2.13.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=13:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "got together thirty thousand men that were deluded by him; these he led round about from the wilderness to the mount which was called the Mount of Olives, and was ready to break into Jerusalem by force from that place", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.263 (Whiston 2.13.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=13:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "the Egyptian ran away, with a few others, while the greatest part of those that were with him were either destroyed or taken alive", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 2.254 (Whiston 2.13.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=2:whiston%20chapter=13:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "there sprang up another sort of robbers in Jerusalem, which were called Sicarii, who slew men in the day time, and in the midst of the city", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.169 (Whiston 20.8.6)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=6", "publicDomain": true, "quote": "advised the multitude of the common people to go along with him to the Mount of Olives, as it was called, which lay over against the city", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.171-172 (Whiston 20.8.6)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=6", "publicDomain": true, "quote": "He also slew four hundred of them, and took two hundred alive. But the Egyptian himself escaped out of the fight, but did not appear any more.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.267 (Whiston 20.11.3)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "which is the thirteenth year of the reign of Cæsar Domitian, and the fifty-sixth year of my own life", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.21.3", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Josephus relates these events in the second book of his History. But it is worth while comparing the account of the Egyptian given here with that contained in the Acts of the Apostles.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "A. C. McGiffert", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1), note on HE 2.21", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.21.3, note 466 (the three figures)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxii.html", "publicDomain": true, "quote": "the Egyptian escaped with a small number (i.e. small in comparison with the thirty thousand), who may well have been the four thousand mentioned by the author of the Acts", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "A. C. McGiffert", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1), note on HE 2.21", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.21.3, note 466 (on numerals)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxii.html", "publicDomain": true, "quote": "numbers are so treacherous in transcription that the difference may really have been originally less than it is. Whenever the main elements of two accounts are in substantial agreement, little stress can be laid upon a difference in figures.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "A. C. McGiffert", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1), note on HE 2.21", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.21.3, note 468", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxii.html", "publicDomain": true, "quote": "Josephus in both of his accounts relates the uproar among events which he expressly assigns to Nero’s reign", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament (2nd ed.)", "year": "2003", "view": "Argues that Luke probably knew Josephus's writings. On Acts 21:38 judges the link of the Egyptian with the sicarii too close to the War's sequence to be coincidence." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q134461", "label": "Josephus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q44276", "label": "The Jewish War" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1232616", "label": "Antiquities of the Jews" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q316915", "label": "Antonius Felix" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q205976", "label": "Mount of Olives" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q282586", "label": "Sicarii" }, { "scheme": "pleiades", "id": "687928", "label": "Ierusalem/Hierosolyma/Col. Aelia Capitolina" } ], "title": "Si Flavio Josefo tungkol sa propeta na Ehipsiyo sa Mga Gawa 21:38", "summary": "Dalawang beses na inilalarawan ni Flavio Josefo ang isang hindi pinangalanang propeta na Ehipsiyo na, habang namamahala si Felix sa Judea, ay nanguna sa mga tagasunod patungo sa Bundok ng mga Olibo at nakatakas nang salakayin sila ng mga kawal ni Felix. Sa Mga Gawa 21:38, itinatanong ng kumander na Romano kung si Pablo ang lalaking iyon. Pinatutunayan ni Flavio Josefo ang pangyayaring ipinapalagay ng tanong, hindi ang mismong pagdakip kay Pablo, at nagkakaiba ang mga bilang: mga 30,000 tagasunod sa War, 400 ang napatay at 200 ang nabihag sa Antiquities, at 4,000 lalaki sa Mga Gawa.", "dating": "Pangyayari noong kalagitnaan ng dekada 50 AD, sa ilalim ni Felix at matapos ang pag-akyat ni Neron sa trono (54); iniulat sa Jewish War (karaniwang itinatakda sa c. AD 75-79) at sa Antiquities (natapos noong AD 93/94, Ant. 20.267)", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Dalawang beses na iniuulat ni Flavio Josefo, isang historyador na hindi Kristiyano, na habang namamahala si Felix sa Judea, isang nagpapakilalang propeta na kilala lamang bilang 'ang Ehipsiyo' ang nanguna sa mga tagasunod patungo sa Bundok ng mga Olibo, tinalo ng mga kawal ni Felix, at nakatakas (War 2.261-263; Ant. 20.169-172).", "Tugma kay Flavio Josefo ang saligan ng tanong ng kumander sa Mga Gawa 21:38: ang iisang gobernador (Mga Gawa 23:24–26), ang iisang bansag, isang kilusang iniuugnay sa ilang, bagaman sa ibang direksiyon (War 2.262), at isang pinunong nakatakas at hindi na muling lumitaw (Ant. 20.172).", "Ginagamit ng Mga Gawa 21:38 ang hiram na salitang Latin na sicarii, ang terminong ibinibigay ni Flavio Josefo sa mga lalaking may punyal na inilalagay niya sa Jerusalem sa ilalim ni Felix (War 2.254-257), kaya umaangkop ang pananalita ng Mga Gawa sa dekada 50 ayon sa paglalarawan ni Flavio Josefo (tungkol sa pagdepende, tingnan sa ibaba).", "Mahirap pagtugmain ang sariling mga salaysay ni Flavio Josefo: sa War, mga 30,000 ang tagasunod at sinasabing karamihan sa mga kasama ng Ehipsiyo ay napatay o nabihag, samantalang sa Antiquities ay 400 ang napatay at 200 ang nadakip. Ikatlong bilang ang 4,000 ng Mga Gawa, hindi pagsalungat sa iisang tiyak na bilang." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito pinatutunayan ang pagdakip kay Pablo, ang pag-uusap nila ng kumander, o ang talumpating kasunod nito (Mga Gawa 22:1–21); pinatutunayan nito ang naunang pangyayaring ipinapalagay ng tanong.", "Hindi nito napagpapasyahan kung aling bilang ang tama, o kung alam ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo, umasa sa karaniwang balita, o may sarili siyang sanggunian. Iisang saksi lamang, hindi dalawa, ang dalawang salaysay ni Flavio Josefo.", "Hindi kailanman iniuugnay ni Flavio Josefo ang Ehipsiyo sa sicarii. Inilalarawan niya ang mga lalaking may punyal, ang mga propeta sa ilang at ang Ehipsiyo bilang magkakahiwalay na gulo (War 2.254-263), kaya sa Mga Gawa lamang lumilitaw ang ugnayang iyon.", "Nagkakaiba ang mga salaysay sa direksiyon: dinadala ni Flavio Josefo ang mga tagasunod ng Ehipsiyo mula sa ilang (War) o mula sa lungsod (Antiquities) patungo sa Bundok ng mga Olibo, samantalang tungkol sa mga lalaking inakay palabas sa ilang ang Mga Gawa 21:38." ], "debate": "Dalawang tanong ang nananatiling bukas. Sa mga bilang, maaaring bilugan o pinalaking tantiya ng karamihan ang 30,000 ng War. Sa halip, binasa ni McGiffert (1890), na sumisipi kay Tholuck, ang 30,000 bilang ang karamihang nagkawatak-watak, ang 600 bilang ang mga tulisang pinatay o binihag ni Felix at ang 4,000 bilang ang maliit na bilang na tumakas kasama ng Ehipsiyo, at idinagdag niyang madaling magkamali sa pagkopya ng mga numero. Sa pagdepende, ikinakatwiran ni Steve Mason na alam ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo, dahil ang pag-uugnay sa Ehipsiyo at sa sicarii, na inilalarawan ng War bago pa lamang sa kaniya, ay masyadong malapit na sumusunod sa pagkakasunod-sunod ng War upang maging nagkataon lamang. Sumasagot naman ang iba na ang 4,000 ng Mga Gawa, ang direksiyon ng martsa at ang pananalita nito ay hindi tumutugma sa alinmang salaysay ni Flavio Josefo, na nagpapahiwatig ng hiwalay na kaalaman tungkol sa isang kilalang-kilalang pag-aalsa kamakailan.", "alternatives": [ { "label": "Humango ang Mga Gawa kay Flavio Josefo", "statement": "Alam ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo at ikinabit niya ang sicarii, na inilalarawan bago pa lamang ang Ehipsiyo sa War 2.254-263, sa kilusan ng Ehipsiyo. Sa pananaw na ito, isinulat ang Mga Gawa matapos ang War, o matapos ang AD 93/94 kung ginamit ni Lucas ang Antiquities." }, { "label": "Hiwalay na alaala ng pag-aalsa", "statement": "Maaaring pinag-ugnay ni Lucas, o ng kaniyang sanggunian, ang isang kilalang-kilalang pag-aalsa kamakailan at ang mga lalaking may punyal noong mga taon ding iyon nang hindi binabasa ang mga akda ni Flavio Josefo. Hindi sumusunod sa alinmang salaysay ni Flavio Josefo ang bilang, ang direksiyon ng martsa at ang pananalita sa Mga Gawa, na nagtuturo sa hiwalay na kaalaman sa halip na pagkopya." }, { "label": "Pinagtugmang mga bilang", "statement": "Magkakaibang pangkat ang binibilang ng tatlong numero: isang karamihang 30,000 na nagkawatak-watak, mga 600 na napatay o nabihag, at isang pangkat na 4,000 na tumakas kasama ng pinuno. Iminungkahi ito ni McGiffert (1890), na sumisipi kay Tholuck, habang inaamin na madaling magkamali sa pagkopya ng mga numero. Kinakailangan nitong basahin ang pahayag ng War na tumakas siya kasama ng ilang iba pa bilang kakaunti kung ihahambing sa 30,000." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-egyptian" }, { "id": "josephus-famine", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 93, "dateTo": 94, "corpusReferences": [ "CTS urn:cts:greekLit:tlg0526.tlg001 (Josephus, Jewish Antiquities)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 11:27-30", "Acts 12:25", "Acts 12:20-23", "Acts 5:36-37", "Galatians 2:1-10" ], "personIds": [ "person.josephus", "person.claudius", "person.agabus", "person.barnabas", "person.paul", "person.herod-agrippa-i" ], "placeIds": [ "place.jerusalem", "place.judea", "place.antioch", "place.alexandria", "place.cyprus", "place.rome" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.51-53 (Whiston 20.2.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=2:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "for whereas a famine did oppress them at that time, and many people died for want of what was necessary to procure food withal, queen Helena sent some of her servants to Alexandria with money to buy a great quantity of corn", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.101 (Whiston 20.5.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=5:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "Under these procurators that great famine happened in Judea, in which queen Helena bought corn in Egypt at a great expense, and distributed it to those that were in want, as I have related already.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.102 (Whiston 20.5.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=5:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "the sons of Judas of Galilee were now slain; I mean of that Judas who caused the people to revolt, when Cyrenius came to take an account of the estates of the Jews", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.103-104 (Whiston 20.5.2)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=5:whiston%20section=2", "publicDomain": true, "quote": "And now it was that Cumanus came as successor to Tiberius Alexander; as also that Herod, brother of Agrippa the great king, departed this life, in the eighth year of the reign of Claudius Caesar.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.17 (Whiston 20.2.1)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "About this time it was that Helena, queen of Adiabene, and her son Izates, changed their course of life, and embraced the Jewish customs", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.97 (Whiston 20.5.1)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "Now it came to pass, while Fadus was procurator of Judea, that a certain magician, whose name was Theudas", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 3.320 (Whiston 3.15.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=3:whiston%20chapter=15:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "a little before the beginning of this war, when Claudius was emperor of the Romans, and Ismael was our high priest, and when so great a famine", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.179 (Whiston 20.8.8)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=8:whiston%20section=8", "publicDomain": true, "quote": "About this time king Agrippa gave the high priesthood to Ismael, who was the son of Fabi.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.267 (Whiston 20.11.3)", "url": "https://www.gutenberg.org/cache/epub/2848/pg2848.txt", "publicDomain": true, "quote": "which is the thirteenth year of the reign of Cæsar Domitian, and the fifty-sixth year of my own life", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "The Lives of the Caesars: Claudius", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914", "locator": "Claud. 18.2", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "When there was a scarcity of grain because of long-continued droughts, he was once stopped in the middle of the Forum by a mob and so pelted with abuse and at the same time with pieces of bread", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "A. J. Church and W. J. Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 12.43", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=12:chapter=43", "publicDomain": true, "quote": "Scanty crops too, and consequent famine were regarded as a token of calamity.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "A. J. Church and W. J. Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 12.41", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=12:chapter=41", "publicDomain": true, "quote": "In the fifth consulship of Tiberius Claudius with Sextius Cornelius Orfitus for his colleague", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History", "translator": "Earnest Cary", "year": "1914–1927", "locator": "Dio 60.10.1", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/60*.html", "publicDomain": true, "quote": "Claudius was now consul with Gaius Largus.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History", "translator": "Earnest Cary", "year": "1914–1927", "locator": "Dio 60.11.1", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/60*.html", "publicDomain": true, "quote": "On the occasion of a severe famine he considered the problem of providing an abundant food-supply, not only for that particular crisis but for all future time.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.8.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Under him the world was visited with a famine, which writers that are entire strangers to our religion have recorded in their histories.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.11.3-2.12.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Besides this he also makes mention of the famine, which took place in the reign of Claudius, in the following words.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "orosius-latin", "author": "Orosius", "work": "Historiae adversus paganos", "locator": "Hist. 7.6.12", "url": "https://www.thelatinlibrary.com/orosius/orosius7.shtml", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. III §3 (Schürer's verdict)", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.vi.html", "publicDomain": true, "quote": "Luke’s brief statement about the famine is declared by Dr. Schürer to be unhistorical, improbable, and uncorroborated by other evidence.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. III §3 (date of the famine)", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.vi.html", "publicDomain": true, "quote": "The great famine in Palestine occurred probably in A.D. 46.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. III §3 (Galatians and the relief visit)", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.vi.html", "publicDomain": true, "quote": "But we are not reduced to this single account of the mission to Jerusalem. Paul, in writing to the Galatians, also mentions it", "role": "early-study" } ], "modernScholarship": [ { "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "view": "Dates the Palestinian famine probably to AD 46 and reads Acts as claiming dearth across the Roman world in different years of Claudius's reign. Treats Orosius's date as one year too early, placing the famine's onset in 45. Reads Acts 12 as a digression between the sending and the delivery of the relief, and identifies the relief visit with Galatians 2:1-10." }, { "author": "Kenneth S. Gapp", "work": "The Universal Famine under Claudius (Harvard Theological Review 28)", "year": "1935", "view": "Uses Egyptian papyri pointing to a failed wheat harvest c. AD 45-46, after a very high Nile, to argue that the universal famine cannot be explained as a mere sequence of local famines; dates the Judean famine to AD 46 or 47 under Tiberius Alexander." }, { "author": "Joachim Jeremias", "work": "Jerusalem in the Time of Jesus (ET)", "year": "1969", "view": "Dates the Judean famine's height to AD 47-48, aggravated by a sabbatical year." }, { "author": "Emil Schürer (rev. Geza Vermes and Fergus Millar)", "work": "The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (175 B.C.-A.D. 135), vol. 1", "year": "1973", "view": "Treats the view that a world-wide famine occurred under Claudius as improbable." }, { "author": "Bruce W. Winter", "work": "Secular and Christian Responses to Corinthian Famines (Tyndale Bulletin 40)", "year": "1989", "view": "Argues the Claudian dearth was widespread though not felt everywhere at once, citing repeated grain shortages at Corinth." }, { "author": "Peter Garnsey", "work": "Famine and Food Supply in the Graeco-Roman World: Responses to Risk and Crisis", "year": "1988", "view": "Distinguishes frequent, usually local food shortages from rarer true famines. This is a caution against reading ancient famine reports as a single empire-wide catastrophe." }, { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament (2nd ed.)", "year": "2003", "view": "Argues that Luke probably knew Josephus's Antiquities. On that view, parallels such as the Theudas and Judas notices beside the famine report would be literary dependence rather than independent corroboration." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q1232616", "label": "Antiquities of the Jews" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q134461", "label": "Josephus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q2655769", "label": "Helena of Adiabene" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q3047056", "label": "Izates bar Monobaz" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q459841", "label": "Cuspius Fadus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q361357", "label": "Tiberius Julius Alexander" } ], "title": "Si Flavio Josefo tungkol sa taggutom sa Judea sa ilalim ni Emperador Claudio", "summary": "Iniuulat ni Flavio Josefo, isang historyador na Judio na sumulat noong c. AD 93/94, ang isang matinding taggutom sa Jerusalem at Judea sa ilalim ni Emperador Claudio, noong panahon ni Fadus o, ayon sa tekstong Griyego na inilimbag ni Niese, ng kahalili niyang si Tiberius Alexander (c. AD 44-48). Naibsan ito ng mga butil na binili ni Reyna Helena ng Adiabene. Tugma ito sa taggutom sa Mga Gawa sa panahon ng pamumuno ni Emperador Claudio na may pangangailangan sa Judea. Ngunit hindi kailanman binabanggit ni Flavio Josefo ang mga Kristiyano, si Agabo, si Bernabe o si Pablo, at walang sangguniang nagtatala ng iisang taggutom sa buong daigdig na Romano.", "dating": "Natapos ang Antiquities noong AD 93/94 (Ant. 20.267). Ang taggutom na iniuulat nito ay nasa ilalim ni Cuspius Fadus o ni Tiberius Alexander, c. AD 44-48; ang mga iminumungkahing petsa ng rurok nito ay mula AD 46 hanggang 47/48.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Isang historyador na Judio si Flavio Josefo, hindi Kristiyano. Iniuulat niya ang isang matinding taggutom sa Jerusalem at Judea sa panahon ng pamumuno ni Emperador Claudio, na ikinamatay ng marami (Ant. 20.51, 20.101), noong panahon ni Fadus o, ayon sa tekstong Griyego na inilimbag ni Niese, ng kahalili niyang si Tiberius Alexander (c. AD 44-48). Pinalitan ni Cumanus si Tiberius Alexander noong panahong mamatay si Herodes ng Calcis, sa ikawalong taon ni Emperador Claudio (Ant. 20.103-104).", "Nagmula sa labas ng Judea ang tulong para sa Jerusalem. Si Helena ng Adiabene, na tumanggap ng mga kaugaliang Judio (Ant. 20.17), ay nagpabili ng butil sa Alejandria at ng tuyong igos sa Cyprus. Nagpadala ng salapi ang anak niyang si Izates sa mga pangunahing lalaki ng Jerusalem (Ant. 20.51-53). Kaya pinatutunayan nang hiwalay sa Mga Gawa ang tulong mula sa labas para sa Jerusalem sa taggutom na ito.", "Itinatala ng mga manunulat na Romano ang paulit-ulit na kakulangan ng butil sa Roma sa ilalim ni Emperador Claudio. Iniuulat ni Dio ang isang matinding taggutom sa kaniyang salaysay tungkol sa AD 42 (Dio 60.10.1, 60.11.1). Noong AD 51, matapos ang mahihinang ani, pagkain para sa labinlimang araw na lamang ang mayroon ang Roma at dinumog ng isang karamihan ang emperador sa Foro (Tacitus, Ann. 12.41, 12.43; cf. Suetonius, Claud. 18.2).", "Itinatakda ng Mga Gawa ang isang taggutom sa panahon ng pamumuno ni Emperador Claudio at isinasalaysay nitong ipinadala ang tulong sa Judea (Mga Gawa 11:28–30). Tugma ito kay Flavio Josefo sa panahon ng pamumuno at sa rehiyon. Walang ibinibigay na taon ang Mga Gawa, at ang paglalagay nito malapit sa pagkamatay ni Haring Herodes (AD 44; Mga Gawa 12:20–23) ay tumutugma lamang nang humigit-kumulang sa c. 44-48 ni Flavio Josefo; binasa ni Ramsay ang Mga Gawa 12 bilang isang paglihis." ], "doesNotEstablish": [ "Walang sinasabi si Flavio Josefo tungkol sa mga Kristiyano, sa propesiya ni Agabo, sa ambagang tinipon sa Antioquia, o sa paglalakbay nina Bernabe at Pablo (Mga Gawa 11:30; 12:25). Nakasalig lamang sa Mga Gawa ang mga detalyeng iyon. Ang pagiging tama tungkol sa taggutom at sa panahon ng pamumuno ay hindi sa ganang sarili nito nagpapatunay sa pagdalaw.", "Walang sangguniang naglalarawan ng iisang sabay-sabay na taggutom sa buong daigdig na Romano. Nagaganap sa magkakaibang taon at lugar ang mga napatunayang kakulangan (Roma 42 at 51; Egipto c. 45-46; Judea c. 44-48). Pinagtatalunan kung bumubuo ang mga ito ng iisang malawakang kakapusan o kung nilalahat lamang ng Mga Gawa.", "Hindi matitiyak ang eksaktong taon ng taggutom. Maaaring basahin ang Ant. 20.101 bilang sumasaklaw sa dalawang prokurador o kay Tiberius Alexander lamang. Binabanggit ng isa pang tala ni Flavio Josefo tungkol sa taggutom (Ant. 3.320) ang isang punong pari na si Ismael, ngunit sa Aklat 20 ay hinirang lamang ni Agripa II ang isang Ismael matapos nitong iulat ang pagkamatay ni Emperador Claudio (Ant. 20.179).", "Walang idinadagdag na hiwalay na ebidensiya ang mga huling manunulat na Kristiyano. Sinisipi ni Eusebius si Flavio Josefo (HE 2.11.3-2.12.1), at inilalagay ni Orosius (Hist. 7.6.12) ang isang taggutom sa buong Siria sa ikaapat na taon ni Emperador Claudio at ginagawa niyang nagbalik-loob kay Cristo si Helena, salungat kay Flavio Josefo. Kung ginamit ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo, hindi rin magiging hiwalay ang tala ng Mga Gawa tungkol sa taggutom." ], "debate": "Pagpepetsa: isinasalin ni Whiston ang Ant. 20.101 bilang 'sa ilalim ng mga prokurador na ito', na sumasaklaw kina Fadus at Tiberius Alexander; isahan naman ang anyo sa tekstong Griyego na inilimbag ni Niese, na magpapakitid sa taggutom sa panahon ni Tiberius Alexander (c. 46-48). Ang mga iminumungkahing petsa ay mula 46 (Ramsay) o 46/47 (Gapp, mula sa mga papiro ng Egipto) hanggang 47/48 (Jeremias, isang taon ng Sabbath). Saklaw: binasa nina Ramsay at Gapp na totoo ang taggutom sa buong daigdig sa Mga Gawa, bagaman sa magkaibang paraan; hinusgahan naman ni Schürer na isa itong hindi makasaysayang paglalahat. Pagdepende: iniuulat ng Ant. 20.97-102 si Teudas at pagkatapos ang mga anak ni Judas na taga-Galilea, kaya ikinakatwiran ng ilan na nabasa ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo; masyado namang malaki ang mga pagkakaiba para sa iba. Ang pagdalaw: iniuugnay ito ng ilan sa Galacia 2:1–10; sa palagay naman ng iba, walang puwang para rito sa Galacia 1–2.", "alternatives": [ { "label": "Nilahat ni Lucas ang isang lokal na taggutom", "statement": "Iniulat ni Ramsay na hinusgahan ni Emil Schürer na hindi makasaysayan, hindi kapani-paniwala at walang patunay ang pahayag ni Lucas tungkol sa taggutom, at itinuturing pa rin ng nirebisang Schürer (1973) na hindi kapani-paniwala ang isang taggutom sa buong daigdig. Sa pananaw na ito, ginawa ng Mga Gawa na pandaigdigang pangyayari ang taggutom sa Judea. Itinuturing din ng ilang kritiko, batay sa sariling salaysay ni Pablo tungkol sa kaniyang mga pagdalaw sa Jerusalem sa Galacia 1–2, na ang pagdalaw nina Bernabe at Pablo upang maghatid ng tulong ay binuo ni Lucas sa halip na isang hiwalay na paglalakbay." }, { "label": "Isang panahon ng pamumuno na may sunud-sunod na kakulangan sa mga rehiyon", "statement": "Ikinatwiran ni Ramsay na ang sinasabi ng Mga Gawa ay taggutom sa buong daigdig na Romano sa panahon ng pamumuno ni Emperador Claudio, hindi sa iisang taon. Sa kaniyang pagbasa, natutugunan ang pahayag na iyon ng mga kakapusan sa Roma at sa iba pang lugar sa magkakaibang taon, kasama ang taggutom sa Judea (na itinakda niyang malamang noong AD 46)." }, { "label": "Iisang malawakang kakapusan", "statement": "Ikinatwiran ni Gapp (1935), mula sa mga papiro ng Egipto, na ginawang hindi mapakinabangan ng napakataas na Nilo ang pagtatanim ng trigo sa Egipto noong 45-46, at na hindi maipapaliwanag ang pandaigdigang taggutom bilang isang sunud-sunod na lokal na taggutom lamang. Gayundin, hinusgahan ni Winter (1989) na malawakan ang kakapusan, bagaman hindi naramdaman sa lahat ng lugar nang sabay-sabay." }, { "label": "Humango ang Mga Gawa kay Flavio Josefo", "statement": "Iniuulat ng Antiquities 20.97-102 si Teudas sa ilalim ni Fadus at pagkatapos ang pagbitay sa mga anak ni Judas na taga-Galilea, na nagpapaalala sa paghihimagsik ni Judas na taga-Galilea. Binabanggit ng Mga Gawa 5:36–37 si Teudas at pagkatapos si Judas na taga-Galilea, kaya ikinakatwiran ng ilan na sinunod ni Lucas ang pagkakasunod-sunod ni Flavio Josefo. Sumasagot naman ang iba na inilalagay ng Mga Gawa si Teudas bago ang paghihimagsik ni Judas na taga-Galilea noong AD 6, na may ibang mga tagasunod, na halos hindi magagawa ng isang mambabasa ni Flavio Josefo." }, { "label": "Ang pagdalaw para sa tulong ay ang nasa Galacia 2", "statement": "Gaya ng marami na tumatanggap na makasaysayan ang pagdalaw para sa tulong, iniugnay ito ni Ramsay sa pribadong pakikipagpulong ni Pablo sa Jerusalem sa Galacia 2:1–10, at binanggit niya ang kahilingan doon na alalahanin ang mga dukha. Itinutumbas naman ng iba ang Galacia 2 sa konseho sa Mga Gawa 15 at pinagtutugma ang pagdalaw para sa tulong at ang Galacia sa ibang paraan, o pinagdududahan nilang naganap ito." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-famine" }, { "id": "josephus-agrippa-bernice", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 75, "dateTo": 130, "corpusReferences": [], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 25:13-26:32", "Acts 25:13-22", "Acts 25:23", "Acts 26:3", "Acts 26:30-32" ], "personIds": [ "person.agrippa", "person.bernice", "person.festus", "person.paul", "person.josephus", "person.herod-agrippa-i", "person.claudius", "person.nero" ], "placeIds": [ "place.caesarea", "place.jerusalem", "place.rome" ], "sources": [ { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.145-147 (Whiston 20.7.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston%20chapter%3D7%3Awhiston%20section%3D3", "publicDomain": true, "quote": "when the report went that she had criminal conversation with her brother, [Agrippa, junior,] she persuaded Poleme, who was king of Cilicia, to be circumcised, and to marry her, as supposing that by this means she should prove those calumnies upon her to be false", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.137-140 (Whiston 20.7.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston%20chapter%3D7%3Awhiston%20section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "he bestowed upon Agrippa the tetrarchy of Philip and Batanea, and added thereto Trachonites, with Abila; which last had been the tetrarchy of Lysanias; but he took from him Chalcis, when he had been governor thereof four years.", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.158-159 (Whiston 20.8.4)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston%20chapter%3D8%3Awhiston%20section%3D4", "publicDomain": true, "quote": "Caesar also bestowed on Agrippa a certain part of Galilee, Tiberias, and Tarichae, and ordered them to submit to his jurisdiction. He gave him also Julias, a city of Perea, with fourteen villages that lay about it.", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.189-196 (Whiston 20.8.11)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston%20chapter%3D8%3Awhiston%20section%3D11", "publicDomain": true, "quote": "At these doings both king Agrippa, and principally Festus the procurator, were much displeased; and Festus ordered them to pull the wall down again", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 20.222-223 (Whiston 20.9.7)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D20%3Awhiston%20chapter%3D9%3Awhiston%20section%3D7", "publicDomain": true, "quote": "But king Agrippa, who had the care of the temple committed to him by Claudius Caesar", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 19.354 (Whiston 19.9.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0146%3Abook%3D19%3Awhiston%20chapter%3D9%3Awhiston%20section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "But he left behind him a son, Agrippa by name, a youth in the seventeenth year of his age, and three daughters; one of which, Bernice, was married to Herod, his father's brother, and was sixteen years old;", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 2.342-344 (Whiston 2.16.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D2%3Awhiston%20chapter%3D16%3Awhiston%20section%3D3", "publicDomain": true, "quote": "He therefore called the multitude together into a large gallery, and placed his sister Bernice in the house of the Asamoneans, that she might be seen by them,", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 2.402-404 (Whiston 2.16.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D2%3Awhiston%20chapter%3D16%3Awhiston%20section%3D5", "publicDomain": true, "quote": "When Agrippa had spoken thus, both he and his sister wept, and by their tears repressed a great deal of the violence of the people;", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 2.405-407 (Whiston 2.17.1)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D2%3Awhiston%20chapter%3D17%3Awhiston%20section%3D1", "publicDomain": true, "quote": "THIS advice the people hearkened to, and went up into the temple with the king and Bernice, and began to rebuild the cloisters;", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Wars of the Jews", "locator": "War 2.426 (Whiston 2.17.6)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D2%3Awhiston%20chapter%3D17%3Awhiston%20section%3D6", "publicDomain": true, "quote": "The others then set fire to the house of Ananias the high priest, and to the palaces of Agrippa and Bernice;", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "juvenal-ramsay", "author": "Juvenal", "work": "Satires (Satire 6)", "locator": "Sat. 6.156-159", "url": "https://www.tertullian.org/fathers/juvenal_satires_06.htm", "publicDomain": true, "quote": "a diamond of great renown, made precious by the finger of Berenice. It was given as a present long ago by the barbarian Agrippa to his incestuous sister, in that country where kings celebrate festal sabbaths with bare feet", "role": "primary-text", "translator": "G. G. Ramsay", "year": "1918" }, { "sourceKey": "tacitus-histories-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Histories", "locator": "Hist. 2.2", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0080%3Abook%3D2%3Achapter%3D2", "publicDomain": true, "quote": "Some supposed that he retraced his steps for love of Queen Berenice, nor was his young heart averse to her charms, but this affection occasioned no hindrance to action.", "role": "primary-text", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1873 (reprinted 1942, as given by Perseus)" }, { "sourceKey": "tacitus-histories-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Histories", "locator": "Hist. 2.81", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0080%3Abook%3D2%3Achapter%3D81", "publicDomain": true, "quote": "Queen Berenice too, who was then in the prime of youth and beauty, and who had charmed even the old Vespasian by the splendour of her presents, promoted his cause with equal zeal.", "role": "primary-text", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1873 (reprinted 1942, as given by Perseus)" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "Lives of the Caesars: Titus", "locator": "Tit. 7.1", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html", "publicDomain": true, "quote": "his notorious passion for queen Berenice, to whom it was even said that he promised marriage.", "role": "primary-text", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History (Epitome)", "locator": "66.15.3-4 (Boissevain numbering, as in the LacusCurtius section anchors; printed in Cary's Loeb as Book 65)", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html", "publicDomain": true, "quote": "Berenice was at the very height of her power and consequently came to Rome along with her brother Agrippa. The latter was given the rank of praetor, while she dwelt in the palace, cohabiting with Titus.", "role": "primary-text", "translator": "Earnest Cary", "year": "1925" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Max Krenkel", "work": "Josephus und Lucas", "year": "1894", "view": "Argued at length that Luke-Acts depends on Josephus' writings. This classic case for literary dependence would make Acts' agreement with Josephus derivative." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Argued that the accuracy of Acts' local and official details reflects early, independent knowledge. He rejected the case for Luke's dependence on Josephus." }, { "author": "Steve Mason", "work": "Josephus and the New Testament", "year": "1992", "view": "Argues that Luke probably knew Josephus' writings, since the overlaps between them, including Agrippa II and Bernice, would otherwise be a near-incredible series of coincidences. He grants that this cannot be proved." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dates Acts to the early second century and argues that its author used Josephus' Antiquities." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q313419", "label": "Agrippa II" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q466696", "label": "Berenice (daughter of Agrippa I)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1232616", "label": "Antiquities of the Jews" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q44276", "label": "The Jewish War" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q7426233", "label": "Satire VI (Juvenal)" } ], "title": "Ang hari na si Agripa II at si Bernice kina Flavio Josefo at Juvenal", "summary": "Pinatutunayan ni Flavio Josefo na si Agripa II ay isang kliyenteng hari ng Roma na pinagkatiwalaan ng templo sa Jerusalem, at ipinakikita niya ang kapatid na babae ni Agripa na si Bernice sa tabi nito sa harap ng publiko, gaya ng ginagawa ng Mga Gawa 25:13–26:32 sa Cesarea. Iniuulat din niya ang isang bulung-bulungan ng insesto sa pagitan nila, na inuulit ni Juvenal bilang satira. Pinatutunayan ng mga sangguniang ito ang dalawa at ang kanilang katayuan, hindi ang pagdinig sa kaso ni Pablo, at iniisip ng ilang iskolar na humango si Lucas kay Flavio Josefo.", "dating": "Jewish War ni Flavio Josefo, mga AD 75-79, at Antiquities, AD 93/94 (natapos sa ikalabintatlong taon ni Domiciano, Ant. 20.267); Satire 6 ni Juvenal, unang bahagi ng ikalawang siglo. Ang mga pangyayaring inilalarawan ay mula AD 44 hanggang dekada 70. Pasok sa saklaw na dateFrom-dateTo sina Tacito at Suetonio (unang bahagi ng ikalawang siglo); si Dio (unang bahagi ng ikatlong siglo) ay isang huling sumusuportang saksi na nasa labas nito.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Si Agripa II, anak ni Haring Herodes, ay may hawak na kahariang ipinagkaloob ng Roma noong mga taon ng Mga Gawa 25–26. Ibinigay sa kaniya ni Emperador Claudio ang dating tetrarkiya ni Felipe na tetrarka kapalit ng Chalcis, at idinagdag ni Neron ang Tiberias, Taricheae at Julias (Flavio Josefo, Ant. 19.354; 20.138, 20.159). Tugma sa talaang ito ang titulong hari na ibinibigay sa kaniya ng Mga Gawa.", "Ipinakikita ni Flavio Josefo na kapwa nasangkot si Agripa at ang gobernador na si Festo sa isang alitan tungkol sa templo sa Jerusalem. Sinasabi niyang ipinagkatiwala ni Emperador Claudio kay Agripa ang pangangalaga sa templo, at si Agripa ang nagtatalaga at nag-aalis ng mga punong pari (Ant. 20.189-196, 20.222-223). Tugma ito sa larawan ng Mga Gawa kung saan iniharap sa kaniya ni Festo ang isang usaping panrelihiyon ng mga mga Judio (Mga Gawa 25:13–22; 26:3).", "Si Bernice, kapatid na babae ni Agripa at balo ni Herodes ng Chalcis (Ant. 20.145), ay lumilitaw sa tabi niya sa harap ng publiko noong AD 66. Inilagay siya kung saan siya makikita ng mga tao sa Jerusalem habang nagtatalumpati si Agripa, umiyak siyang kasama nito, at sumama siya rito paakyat sa templo. Sinunog ng mga rebelde 'ang mga palasyo nina Agripa at Bernice' (War 2.344, 402, 405, 426). Ipinakikita siya ng Mga Gawa na kasama ng hari sa Cesarea (Mga Gawa 25:13, 23; 26:30).", "Ipinasa ng mga sinaunang manunulat ang isang bulung-bulungan ng insesto sa pagitan ni Bernice at ng kaniyang kapatid na lalaki. Iniuulat ito ni Flavio Josefo, kasama ang pagtatangka ni Bernice na pasinungalingan ito sa pamamagitan ng pagpapakasal kay Polemo, hari ng Cilicia (Ant. 20.145-146), at inuulit ito ni Juvenal bilang isang satirikong patutsada (Sat. 6.156-159). Ipinakikita nito ang reputasyon ng dalawa, hindi ang katotohanan ng paratang." ], "doesNotEstablish": [ "Walang binabanggit ang alinman sa mga sangguniang ito tungkol kay Pablo o sa pagdinig sa Cesarea. Pinatutunayan nila ang mga tao at ang kanilang katayuan, hindi ang pangyayari, mga talumpati o hatol na isinasalaysay sa Mga Gawa 25:13–26:32.", "Hindi nila pinatutunayan ang paratang na insesto. Iniharap ito ni Flavio Josefo bilang sabi-sabi na itinuring ni Bernice na paninirang-puri. Si Juvenal ay isang satirista na sumulat makalipas ang ilang dekada, sa isang Roma na naging masama ang loob sa reynang taga-Silangan na iniugnay kay Titus (Tacito, Hist. 2.2; Suetonio, Tit. 7.1; Dio 66.15.3-4).", "Ang pagkakatugma kay Flavio Josefo ay hindi sa ganang sarili nagpapakitang hindi umasa si Lucas sa kaniya. Maaaring nagmula ang tamang mga pangalan at titulo sa pangkalahatang kaalaman tungkol sa isang tanyag na magkapatid na maharlika, at ikinakatwiran ng ilang iskolar na alam ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo." ], "debate": "Dalawang tanong ang nananatiling bukas. Una, kung paano nauugnay ang Mga Gawa kay Flavio Josefo. Ikinakatwiran ng ilang iskolar na ginamit ni Lucas ang Antiquities, kaya ang pagkakatugma tungkol kina Agripa at Bernice ay hango at hindi malaya. Itinuturo naman ng iba ang mga pagkakaiba sa ibang bahagi, at kung gaano katanyag ang dalawa noong dekada 50 at 60, at nakikita nila rito ang malayang kaalaman. Ikalawa, kung ano ang nasa likod ng bulung-bulungan ng insesto. Maaaring ito ay mapanirang tsismis tungkol sa isang balong reyna na nanirahan sa korte ng kaniyang kapatid at kalaunan ay nagdulot ng iskandalo sa Roma dahil kay Titus, o maaaring ito ay isang paniniwalang laganap noong panahong iyon. Walang sangguniang nag-aalok ng higit pa sa reputasyon.", "alternatives": [ { "label": "Humango si Lucas kay Flavio Josefo", "statement": "Kung isinulat ang Mga Gawa pagkaraan ng AD 93/94, maaaring nagmula ang larawan nito nina Agripa at Bernice sa Antiquities ni Flavio Josefo, gaya ng ikinatwiran nina Max Krenkel (1894) at Richard Pervo (2006). Sa pananaw na iyon, ipinakikita ng pagkakatugma ang pinagkunan ni Lucas, hindi malayang pagpapatunay. Ikinakatwiran ni Steve Mason (1992) na malamang na alam ni Lucas ang mga akda ni Flavio Josefo, bagaman inaamin niyang hindi ito mapatutunayan." }, { "label": "Maaga at malayang kaalaman", "statement": "Naninindigan si Colin Hemer (1989) at ang iba pa na ang paghawak ng Mga Gawa sa mga opisyal na Romano at sa mga kliyenteng maharlika ay sumasalamin sa maaga at malayang kaalaman. Sa pananaw na ito, sina Agripa at Bernice ay mga tanyag na pampublikong pigura na ang magkasamang paglitaw ay malawak sanang nalaman sa Judea at Siria, kaya hindi kinailangan ni Lucas ng sangguniang pampanitikan upang mapangalanan sila nang tama." }, { "label": "Bulung-bulungan bilang paninirang-puri o bilang paniniwala", "statement": "Iniharap ni Flavio Josefo ang paratang bilang ulat na sinikap pabulaanan ni Bernice, at ang linya ni Juvenal ay pang-aalipusta, kaya maraming mambabasa ang tumuturing sa bulung-bulungan bilang tsismis. Napapansin naman ng iba na si Flavio Josefo, na mabuti ang pagtingin kay Agripa, ay pinili pa ring itala ito, at sinasabi niyang iniwan ni Bernice si Polemo, 'gaya ng sinasabi', na may maruming hangarin (Ant. 20.146). Itinuturing nila itong tanda na malawak na kumalat ang paniniwala, bagaman nananatili itong hindi napatutunayan." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-josephus-agrippa-bernice" }, { "id": "claudius-expulsion", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 119, "dateTo": 122, "corpusReferences": [], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 18:1-3", "Acts 18:12-17", "Romans 16:3-5", "Acts 28:17" ], "personIds": [ "person.claudius", "person.aquila", "person.priscilla", "person.paul" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.corinth" ], "sources": [ { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "Life of Claudius (Lives of the Caesars)", "locator": "Claud. 25.4", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "Since the Jews constantly made disturbances at the instigation of Chrestus, he expelled them from Rome.", "role": "primary-text", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "J. C. Rolfe", "work": "Loeb Suetonius, editor's note 75 on Claud. 25.4", "locator": "Claud. 25.4, note 75", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "Another form of Christus; see Tert. Apol. 3 (at the end). It is uncertain whether Suetonius is guilty of an error in chronology or is referring to some Jew of that name. The former seems probable because of the absence of quodam.", "role": "early-study", "year": "1914" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "Divus Claudius (Latin text as printed in the Loeb Classical Library, 1913)", "locator": "Claud. 25.4", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html", "publicDomain": true, "quote": "Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit.", "role": "edition", "year": "1913" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "J. C. Rolfe", "work": "Suetonius, vol. 1 (Loeb Classical Library), Introduction", "locator": "Introduction, 'The Life and Works of Suetonius'", "url": "https://archive.org/download/suetonius01suet_0/suetonius01suet_0_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "Of all these the only work which has come down to us entire, or nearly so, is the Lives of the Caesars, published in 120.", "role": "early-study", "year": "1913" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "J. C. Rolfe", "work": "Suetonius, vol. 1 (Loeb Classical Library), Introduction", "locator": "Introduction, 'The Life and Works of Suetonius'", "url": "https://archive.org/download/suetonius01suet_0/suetonius01suet_0_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "probably during the period when his friend and patron Gaius Septicius Clarus was a prefect of the praetorian guard (119 to 121).", "role": "early-study", "year": "1913" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "Life of Nero (Lives of the Caesars)", "locator": "Nero 16.2", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html", "publicDomain": true, "quote": "Punishment was inflicted on the Christians, a class of men given to a new and mischievous superstition.", "role": "primary-text", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History", "locator": "60.6.6", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/60*.html", "publicDomain": true, "quote": "he did not drive them out, but ordered them, while continuing their traditional mode of life, not to hold meetings.", "role": "primary-text", "translator": "Earnest Cary", "year": "1924" }, { "sourceKey": "orosius-latin", "author": "Paulus Orosius", "work": "Historiarum adversum paganos libri VII", "locator": "7.6.15", "url": "https://www.thelatinlibrary.com/orosius/orosius7.shtml", "publicDomain": true, "quote": "Anno eiusdem nono expulsos per Claudium urbe Iudaeos Iosephus refert. sed me magis Suetonius mouet, qui ait hoc modo: Claudius Iudaeos inpulsore Christo adsidue tumultuantes Roma expulit", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "orosius-latin", "author": "Paulus Orosius", "work": "Historiarum adversum paganos libri VII", "locator": "7.6.16", "url": "https://www.thelatinlibrary.com/orosius/orosius7.shtml", "publicDomain": true, "quote": "quod, utrum contra Christum tumultuantes Iudaeos coherceri et conprimi iusserit, an etiam Christianos simul uelut cognatae religionis homines uoluerit expelli, nequaquam discernitur.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "locator": "Ant. 18.81-84 (Whiston 18.3.5)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=18:whiston%20chapter=3:whiston%20section=5", "publicDomain": true, "quote": "ordered all the Jews to be banished out of Rome; at which time the consuls listed four thousand men out of them, and sent them to the island Sardinia", "role": "primary-text", "translator": "William Whiston", "year": "1737 (Perseus text: Auburn and Buffalo, 1895)" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "locator": "Ann. 15.44", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=15:chapter=44", "publicDomain": true, "quote": "Christus, from whom the name had its origin, suffered the extreme penalty during the reign of Tiberius at the hands of one of our procurators, Pontius Pilatus", "role": "primary-text", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1942 (Random House reprint, as given by Perseus)" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Gerd Lüdemann", "work": "Paul, Apostle to the Gentiles: Studies in Chronology", "year": "1984 (German original 1980)", "view": "Dates Claudius's edict to AD 41, treating Suetonius's notice and Dio 60.6.6 as one measure and setting aside Orosius's date. On that basis he argues for an early Pauline mission in Greece, including Corinth, before the Jerusalem meeting, and reads Acts 18 as combining material from more than one visit." }, { "author": "Rainer Riesner", "work": "Paul's Early Period: Chronology, Mission Strategy, Theology", "year": "1998 (German original 1994)", "view": "Defends AD 49 for the expulsion and reads Chrestus as Christ. Treats Dio's ban on meetings as an earlier, separate measure, consistent with Acts 18:2." }, { "author": "H. Dixon Slingerland", "work": "Claudian Policymaking and the Early Imperial Repression of Judaism at Rome", "year": "1997", "view": "Argues that 'Chrestus' is not Christ and that the burden of proof lies with those who identify them. Holds that Claud. 25.4 and Dio 60.6.6 describe different events, and suggests Chrestus may have been someone, perhaps a freedman adviser, who prompted Claudius to act. Reads Claudius's measures as Roman repression of Judaism, not as evidence about the Roman church." }, { "author": "Peter Lampe", "work": "From Paul to Valentinus: Christians at Rome in the First Two Centuries", "year": "2003 (German original 1987)", "view": "Reads Chrestus as Christ and rejects dating the edict to AD 41. Disputes over Jesus within Rome's synagogues led Claudius to expel those involved, not the whole Jewish community." }, { "author": "Robert E. Van Voorst", "work": "Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence", "year": "2000", "view": "Judges Chrestus most likely an error for Christus, reflecting Suetonius's misunderstanding of disputes about Christ among Roman Jews." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q5129460", "label": "Claudius' expulsion of Jews from Rome" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1411", "label": "Claudius" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q11085604", "label": "Priscilla and Aquila" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q220", "label": "Rome" }, { "scheme": "pleiades", "id": "423025", "label": "Roma" } ], "title": "Ang pagpapalayas ni Emperador Claudio sa mga mga Judio mula sa Roma (Suetonio, Claudius 25.4)", "summary": "Iniuulat ni Suetonio, isang biograpong Romano na hindi Kristiyano, na pinalayas ni Emperador Claudio ang mga mga Judio mula sa Roma dahil patuloy silang nagdudulot ng gulo 'sa udyok ni Chrestus' (Claud. 25.4). Malayang ebidensiya ito para sa uri ng utos na binabanggit sa Mga Gawa 18:2. Walang ibinibigay na petsa si Suetonio. Ang karaniwang AD 49 ay nagmumula lamang kay Orosio noong ikalimang siglo, ang iniuulat lamang ni Dio ay isang pagbabawal sa mga pagtitipon noong AD 41, at pinagtatalunan kung ang 'Chrestus' ay tumutukoy kay Cristo.", "dating": "Pangunahing saksi: ang Lives of the Caesars ni Suetonio, mga AD 119-122. Itinatakda ni Rolfe (1913) ang paglalathala nito sa 120 at inilalagay ang prepektura ng pinag-alayan nito, si Septicius Clarus, sa 119-121; ang dateFrom at dateTo ang nagbibigay ng saklaw na ito ng pagkakasulat. Saklaw ng pangyayari: (mga) hakbang ni Emperador Claudio mula AD 41 hanggang mga 49. Inilalagay ni Dio (unang bahagi ng ika-3 siglo) ang pagbabawal sa mga pagtitipon ng mga mga Judio sa mga hakbang ni Emperador Claudio sa kaniyang unang taon (AD 41); itinatakda ni Orosio (unang bahagi ng ika-5 siglo) ang pagpapalayas sa ikasiyam na taon ni Emperador Claudio (mga AD 49).", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Iniuulat ni Suetonio (Claud. 25.4), isang biograpong Romano na hindi Kristiyano, na pinalayas ni Emperador Claudio ang mga mga Judio mula sa Roma dahil patuloy silang nanggugulo sa udyok ng isang tinatawag na 'Chrestus'. Malayang ebidensiya ito para sa isang pagpapalayas sa ilalim ni Emperador Claudio na tulad ng ibinibigay sa Mga Gawa 18:2 bilang dahilan kung bakit kadarating lamang nina Aquila at Priscila mula sa Italia. Malamang na iisang utos ito, ngunit nakasalalay ito sa pinagtatalunang petsa.", "Itinatala ni Dio Cassius (60.6.6) sa mga hakbang ni Emperador Claudio sa kaniyang unang taon (AD 41) ang isang hakbang tungkol sa mga mga Judio. Sinasabi niyang napakarami nila para pagbawalan sa lungsod nang walang kaguluhan, kaya hindi sila pinalayas ni Emperador Claudio kundi pinahintulutang ipagpatuloy ang kanilang tradisyonal na pamumuhay at pinagbawalang magdaos ng mga pagtitipon. Pinagtatalunan kung ito ay ang parehong aksiyon na iba ang pagkakaulat o isang hiwalay na hakbang.", "Si Orosio (Hist. adv. pag. 7.6.15) lamang ang nagbibigay ng tahasang petsa: ang ikasiyam na taon ni Emperador Claudio, mga AD 49. Iniuugnay niya ang ulat kay Flavio Josefo, ngunit walang kilalang ganitong talata sa mga natitirang akda ni Flavio Josefo. Inilalarawan ng mga akdang iyon ang isang naunang pagpapalayas sa mga mga Judio mula sa Roma sa ilalim ni Tiberio (Ant. 18.81-84).", "Pinaghalo ng mga sinaunang manunulat ang dalawang baybay. Sinipi ni Orosio si Suetonio bilang 'inpulsore Christo' at binasa ito bilang Cristo, bagaman sinasabi niyang hindi niya matiyak kung ang tinutukoy ni Emperador Claudio ay ang mga mga Judio na nanggugulo laban kay Cristo o pati ang mga mga Kristiyano (7.6.16). Tinatawag ng tala ni Rolfe ang Chrestus na 'ibang anyo ng Christus' at itinuturo ang reklamo ni Tertuliano tungkol sa maling pagbigkas ng mga pagano na 'Chrestianus' (Apol. 3). Ginagawa nitong kapani-paniwala ang pagbasang tumutukoy kay Cristo ngunit hindi ito pinatutunayan." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinakikita na si Jesus ang 'Chrestus', o na ang mga kaguluhan ay mga alitan tungkol sa pangangaral ng mga mga Kristiyano. Wala sa dalawang ito ang sinasabi ni Suetonio. 'Chresto' ang mababasa sa tekstong Latin na nakalimbag sa Loeb, at ginagamit ni Suetonio ang 'Christiani' para sa pangkat na pinarusahan sa ilalim ni Neron (Nero 16.2).", "Hindi nito ipinakikita kung ilan sa mga mga Judio ang umalis sa Roma, o kung gaano katagal. Inilalarawan ng Mga Gawa ang isang utos na sumasaklaw sa lahat ng mga Judio, samantalang sinasabi ng tala ni Dio tungkol sa AD 41 na hindi sila pinalayas ni Emperador Claudio. Nasa lungsod muli kalaunan sina Priscila at Aquila (kung para sa Roma ang Roma 16) at ang mga pinuno ng mga mga Judio sa Roma (Roma 16:3–5; Mga Gawa 28:17).", "Hindi ito nagbibigay ng tiyak na petsang AD 49. Walang ibinibigay na petsa si Suetonio at inilalagay niya ang tala sa gitna ng mga hakbang na walang kaugnayan dito, at hindi masusuri ang awtoridad na binabanggit ni Orosio." ], "debate": "Itinuturing ng maraming historyador ang 'Chrestus' bilang maling baybay ng mga mga Romano sa Christus. Sa pananaw na iyon, ang pangangaral kay Jesus bilang Mesiyas ay nagdulot ng alitan sa mga sinagoga sa Roma, at pinalayas ang mga sangkot. Hindi sinasabi ng Mga Gawa kung mananampalataya na sina Aquila at Priscila. Napapansin naman ng iba, gaya ni Slingerland, na karaniwang personal na pangalan ang Chrestus, na alam ni Suetonio ang salitang 'Christiani', at na ginagamit ni Tacito, na sumusulat sa halos parehong panahon, ang tamang anyong 'Christus' (Ann. 15.44). Sa pananaw na iyon, ibang tao si Chrestus: isang lokal na manunulsol, o isang taong nag-udyok kay Emperador Claudio na kumilos. Tungkol sa petsa, marami ang tumatanggap sa AD 49 ni Orosio at itinuturing ang pagbabawal ni Dio sa mga pagtitipon bilang naunang hakbang noong 41. Iniisip naman ng iba na iisang pangyayari ang inilalarawan ng dalawang ulat at hindi sila nagtitiwala sa pagbanggit ni Orosio kay Flavio Josefo, na hindi masusuri.", "alternatives": [ { "label": "Si Chrestus bilang ibang tao bukod kay Cristo", "statement": "Maaaring ang tinutukoy ni Suetonio ay isang lalaking talagang nagngangalang Chrestus. Ibinangon ng tala ni Rolfe noong 1914 ang posibilidad na ito ('isang Judio na may ganoong pangalan'), bagaman hinatulan niyang mas malamang ang pagbasang tumutukoy kay Cristo. Tinatanggihan ni H. Dixon Slingerland (1997) ang pagbasang tumutukoy kay Cristo at iminumungkahi niyang si Chrestus ay isang tao, marahil isang tagapayong dating alipin, na nag-udyok kay Emperador Claudio na kumilos. Alinman dito, pinatutunayan ng talata ang isang pagpapalayas sa ilalim ni Emperador Claudio ngunit wala itong sinasabi tungkol sa mga mananampalataya sa Roma." }, { "label": "Iisang hakbang noong AD 41", "statement": "Iisang aksiyon sa maagang bahagi ng paghahari ni Emperador Claudio ang inilalarawan nina Suetonio at Dio, at hindi maaasahan ang 49 ni Orosio. Kung gayon, ang kamakailang pagdating nina Aquila at Priscila sa Corinto ay nangangailangan ng alinman sa isang mas naunang pagdalaw roon ni Pablo, gaya ng sa kronolohiya ni Lüdemann, o ng mas maluwag na pagbasa sa Mga Gawa 18:1–3." }, { "label": "Dalawang hakbang: AD 41 at mga AD 49", "statement": "Inilalarawan ni Dio ang unang pagbabawal sa mga pagtitipon ng mga mga Judio noong 41. Inilalarawan nina Suetonio, ng Mga Gawa at ni Orosio ang isang huling pagpapalayas noong mga 49, na maaaring limitado sa mga sangkot sa mga kaguluhan. Tugma ito sa pagdating ni Pablo sa Corinto ilang sandali bago ang panunungkulan ni Galio bilang prokonsul (Mga Gawa 18:12–17)." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-claudius-expulsion" }, { "id": "tacitus-neronian-persecution", "kind": "literary-non-christian", "dateFrom": 110, "dateTo": 120, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 28:15", "Acts 28:30-31", "Romans 1:7-8" ], "personIds": [ "person.nero", "person.paul", "person.peter" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.judea" ], "sources": [ { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "locator": "Ann. 15.44", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=15:chapter=44", "publicDomain": true, "quote": "Consequently, to get rid of the report, Nero fastened the guilt and inflicted the most exquisite tortures on a class hated for their abominations, called Christians by the populace.", "role": "primary-text", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1942 (Random House reprint, as given by Perseus)" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "locator": "Ann. 15.38", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=15:chapter=38", "publicDomain": true, "quote": "A disaster followed, whether accidental or treacherously contrived by the emperor, is uncertain, as authors have given both accounts", "role": "primary-text", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1942 (Random House reprint, as given by Perseus)" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "locator": "Ann. 15.41", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=15:chapter=41", "publicDomain": true, "quote": "Some persons observed that the beginning of this conflagration was on the 19th of July, the day on which the Senones captured and fired Rome.", "role": "primary-text", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1942 (Random House reprint, as given by Perseus)" }, { "sourceKey": "suetonius-rolfe", "author": "Suetonius", "work": "Lives of the Caesars: Nero", "locator": "Nero 16.2", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html", "publicDomain": true, "quote": "Punishment was inflicted on the Christians, a class of men given to a new and mischievous superstition.", "role": "primary-text", "translator": "J. C. Rolfe", "year": "1914" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History (epitome of Book 62)", "locator": "62.16.1 (fire narrative 62.16-18; Christians not mentioned)", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html", "publicDomain": true, "quote": "After this Nero set his heart on accomplishing what had doubtless always been his desire, namely to make an end of the whole city and realm during his lifetime.", "role": "primary-text", "translator": "Earnest Cary", "year": "1925" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Clement of Rome (traditional attribution)", "work": "1 Clement", "locator": "1 Clem. 5.5-6", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/1clement-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "when he had borne his testimony before the rulers, so he departed from the world and went unto the holy place", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius (quoting Tertullian)", "work": "Church History", "locator": "HE 2.25.4", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Examine your records. There you will find that Nero was the first that persecuted this doctrine", "role": "primary-text", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "locator": "HE 2.25.5", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "It is, therefore, recorded that Paul was beheaded in Rome itself, and that Peter likewise was crucified under Nero.", "role": "primary-text", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "locator": "HE 2.22.2", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Thus after he had made his defense it is said that the apostle was sent again upon the ministry of preaching, and that upon coming to the same city a second time he suffered martyrdom.", "role": "primary-text", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890" }, { "sourceKey": "tertullian-prescription-anf", "author": "Tertullian", "work": "The Prescription against Heretics", "locator": "Prescr. 36 (of the church at Rome)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0311.htm", "publicDomain": true, "quote": "How happy is its church, on which apostles poured forth all their doctrine along with their blood! Where Peter endures a passion like his Lord's! Where Paul wins his crown in a death like John's", "role": "primary-text", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Brent D. Shaw", "work": "The Myth of the Neronian Persecution (Journal of Roman Studies 105)", "year": "2015", "view": "Contests the conventional picture of a state persecution under Nero, including the mass execution after the fire and the deaths of Peter and Paul. Holds that Annals 15.44 is probably genuine Tacitus but reflects ideas current when Tacitus wrote, not the realities of the 60s." }, { "author": "Christopher P. Jones", "work": "The Historicity of the Neronian Persecution: A Response to Brent Shaw (New Testament Studies 63)", "year": "2017", "view": "Holds that there are no grounds for doubting Tacitus's report of the persecution. Notes that later sources dating the deaths of Peter and Paul to Nero's reign have no bearing on whether Tacitus's account is true." }, { "author": "Richard Carrier", "work": "The Prospect of a Christian Interpolation in Tacitus, Annals 15.44 (Vigiliae Christianae 68)", "year": "2014", "view": "Argues that the arguments for a late interpolation have no strong rebuttal, so the sentence referring to Christ should be considered suspect." }, { "author": "Henry Furneaux, rev. H. F. Pelham and C. D. Fisher", "work": "The Annals of Tacitus, vol. 2: Books XI-XVI (Oxford, 2nd ed.)", "year": "1907", "view": "Defends the passage as genuine on grounds of its Tacitean style and its partial transcription by Sulpicius Severus, while calling it a narrative necessarily at second hand. Judges that Suetonius follows a different authority, that Tertullian shows no knowledge of the passage, and that only Sulpicius Severus unmistakably follows Tacitus's narrative. Describes the second Medicean manuscript (latter half of the 11th century, Laurentian Library) as containing all that survives of Books 11-16." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q564358", "label": "Annals (Tacitus)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q7673903", "label": "Tacitus on Christ" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q215231", "label": "Great Fire of Rome" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q2161", "label": "Tacitus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1413", "label": "Nero" }, { "scheme": "pleiades", "id": "423025", "label": "Roma" } ], "title": "Si Tacito tungkol sa pagpaparusa ni Neron sa mga mga Kristiyano pagkatapos ng sunog sa Roma (Annals 15.44)", "summary": "Ang Annals 15.44 ni Tacito, na isinulat noong unang bahagi ng ikalawang siglo, ang tanging malaya at detalyadong salaysay ng pagsisi ni Neron sa mga mga Kristiyano ng Roma sa sunog noong Hulyo 64 at ng pagpatay niya sa marami sa kanila; nakasalalay rito ang huling bersiyon ni Sulpicio Severo. Ipinahihiwatig nito ang isang malaking pangkat ng mga mga Kristiyano sa Roma, ang lungsod na inilalarawan sa Roma at Mga Gawa 28. Wala itong pinangangalanang apostol at walang sinasabi tungkol sa kamatayan ni Pablo, at ikinakatwiran ng isang minorya ng mga historyador na mas sumasalamin ito sa panahon mismo ni Tacito kaysa sa dekada 60.", "dating": "Isinulat noong unang bahagi ng ika-2 siglo AD: karaniwang pinepetsahan ang Annals sa mga 110-120, at inilalagay ni Furneaux (1907) ang pagkakumpleto nito nang buong limampung taon pagkaraan ng pag-uusig. Iniuulat nito ang mga pangyayaring sumunod sa sunog noong 19 Hulyo AD 64 (Ann. 15.41).", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto. Ang Annals 11-16 ay nakaligtas sa pamamagitan ng ikalawang manuskritong Mediceo (huling kalahati ng ika-11 siglo), na nasa Aklatang Laurenziana na ngayon sa Florencia (Furneaux 1907)", "establishes": [ "Si Tacito ay isang senador at historyador na Romano, at laban siya sa kilusan. Iniuulat niyang pagkatapos ng sunog noong Hulyo 64 ay ibinaling ni Neron ang sisi sa mga taong tinatawag ng madla na mga Kristiyano, at na napakarami ang nahatulan at pinatay sa mga panoorin sa mga hardin ni Neron (Ann. 15.44; nasa 15.41 ang petsa ng sunog).", "Ayon sa salaysay ni Tacito, sapat ang dami at pagiging kapansin-pansin ng mga mga Kristiyano sa Roma pagsapit ng 64 upang sila ang pag-initan. Tugma ito sa matatag na pamayanan ng mga mananampalataya sa Roma na ipinagpapalagay ng Roma 1:7–8 at na ang mga kasapi ay lumabas upang salubungin si Pablo sa Mga Gawa 28:15.", "Hiwalay na itinatala ni Suetonio ang pagpaparusa sa mga mga Kristiyano sa mga hakbang-pampulisya ni Neron (Nero 16.2). Hinatulan ni Furneaux na ibang awtoridad ang sinusundan niya; hindi niya ito iniuugnay sa sunog. Kaya hindi lamang kay Tacito nakasalalay ang aksiyon laban sa mga mga Kristiyano sa Roma noong panahon ni Neron, ngunit ang ugnayan nito sa sunog ay sa kaniya lamang nakasalalay: hindi binabanggit ng salaysay ni Dio tungkol sa sunog ang mga mga Kristiyano (Dio 62.16-18).", "Ibinibigay ng talata ang kontekstong hindi Kristiyano para sa tradisyong Kristiyano na namatay si Pablo sa Roma sa ilalim ni Neron. Sinasabi ng 1 Clement 5 (karaniwang mga AD 96) na nagpatotoo si Pablo sa harap ng mga pinuno at lumisan sa sanlibutang ito, nang hindi pinangangalanan si Neron. Pinangangalanan ni Tertuliano si Neron bilang unang mang-uusig at inilalagay ang kamatayan ni Pablo sa Roma; pinepetsahan ito ni Eusebio sa ilalim ni Neron (HE 2.25.4-5; Prescr. 36). Ang tradisyong iyon ay higit na umunlad nang hindi umaasa kay Tacito." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito pinangangalanan si Pablo o si Pedro o sinumang indibidwal na Kristiyano, kaya hindi ito ebidensiya na namatay si Pablo sa mga paghihiganti noong 64. Mula sa mga manunulat na Kristiyano ang ugnayan ni Neron at ng kamatayan ni Pablo. Sa mga sinaunang manunulat na Kristiyano, si Sulpicio Severo (mga AD 400) lamang ang malinaw na sumusunod sa salaysay ni Tacito (Furneaux 1907), at pinepetsahan pa niya ang paghatol kina Pablo at Pedro sa panahong iyon (Chron. 2.29).", "Hindi nito itinatakda ang taon, ang lugar sa Roma o ang paraan ng kamatayan ni Pablo. Ipinahihiwatig ni Tertuliano ang pagpugot ng ulo ('isang kamatayang tulad ng kay Juan Bautista') at iniuulat ito ni Eusebio; walang sinasabi rito si Tacito. Hiwalay na tanong kung pinalaya si Pablo pagkatapos ng pagkakapiit sa Mga Gawa 28.", "Hindi nito ipinakikita na ang mga mga Kristiyano ang nagsimula ng sunog, o na si Neron ang nagsimula nito: sinasabi ni Tacito na hindi tiyak ang sanhi (Ann. 15.38). Hindi rin nito ipinakikita na may umiiral nang pangkalahatang batas laban sa mga mga Kristiyano, o pag-uusig sa buong imperyo, noong 64." ], "debate": "Tinatanggap ng karamihan ng mga historyador ang Annals 15.44 bilang tunay na akda ni Tacito. Iniisip ni Brent Shaw (2015) na malamang na tunay ito ngunit ikinakatwiran niyang sumasalamin ito sa mga ideya ng panahon mismo ni Tacito. Tinututulan niya ang isang malawakang pagbitay na iniutos ni Neron at ang pagkamatay nina Pedro at Pablo sa ilalim ni Neron. Tumugon si Christopher P. Jones (2017) na walang batayan upang pagdudahan ang ulat ni Tacito. Ikinakatwiran ni Richard Carrier (2014) na dapat ituring ang pangungusap na nagpapangalan kay Christus bilang pinaghihinalaang huling pagsisingit. Isang hiwalay na bukas na tanong kung namatay si Pablo sa mga paghihiganti noong 64, bago ang mga iyon, o kalaunan sa paghahari ni Neron pagkatapos siyang palayain.", "alternatives": [ { "label": "Tunay ngunit anakronistiko (Shaw)", "statement": "Malamang na si Tacito mismo ang sumulat ng kabanata, ngunit ang pag-uugnay nito sa mga mga Kristiyano at sa sunog ay sumasalamin sa mga palagay noong unang bahagi ng ikalawang siglo. Sa pananaw na ito, walang iniutos si Neron na malawakang pagbitay sa mga mga Kristiyano noong 64, at hindi tinitiyak ng talata ang pagkamartir nina Pedro at Pablo sa ilalim ni Neron." }, { "label": "Pinaghihinalaang pangungusap tungkol kay Christus (Carrier)", "statement": "Ang pangungusap na nagsasabing si Christus ay pinatay sa ilalim ni Poncio Pilato ay maaaring isang huling dagdag ng mga mga Kristiyano at dapat ituring na kahina-hinala. Ang hamon ay tungkol sa pangungusap na iyon, hindi sa ulat ng mga pagpaparusa ni Neron mismo." }, { "label": "Ang kamatayan ni Pablo na hiwalay sa sunog", "statement": "Maaaring namatay si Pablo bago ang 64, sa pagtatapos ng dalawang-taong pagkakapiit sa Mga Gawa 28:30–31. O maaaring namatay siya kalaunan sa paghahari ni Neron, pagkatapos siyang palayain at mabilanggo sa Roma sa ikalawang pagkakataon, na iniuulat ni Eusebio bilang tradisyon ('sinasabi', HE 2.22.2). Sa alinmang pananaw, ang ibinibigay ni Tacito ay ang pangkalahatang konteksto, hindi ang pangyayari." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-tacitus-neronian-persecution" }, { "id": "polycarp-paul", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 110, "dateTo": 140, "corpusReferences": [ "CPG 1040" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 16:11-40", "Acts 2:24", "Philippians 1:5", "Philippians 2:16", "2 Thessalonians 1:4", "1 Corinthians 6:2", "1 Corinthians 6:9-10", "Galatians 4:26", "Galatians 6:7", "Ephesians 2:8-9", "Ephesians 4:26", "1 Timothy 2:1-2", "1 Timothy 6:7-10", "2 Timothy 4:10" ], "personIds": [ "person.paul" ], "placeIds": [ "place.philippi" ], "sources": [ { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 3.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "able to follow the wisdom of the blessed and glorious Paul, who when he came among you taught face to face with the men of that day the word which concerneth truth carefully and surely; who also, when he was absent, wrote a letter unto you", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 9.1", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "which also ye saw with your own eyes in the blessed Ignatius and Zosimus and Rufus, yea and in others also who came from among yourselves, as well as in Paul himself and the rest of the Apostles", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 9.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "being persuaded that all these ran not in vain but in faith and righteousness, and that they are in their due place in the presence of the Lord, with whom also they suffered.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 11.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "as Paul teacheth?", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 11.3", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "among whom the blessed Paul labored, who were his letters in the beginning. For he boasteth of you in all those churches which alone at that time knew God; for we knew Him not as yet.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 12.1", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "For I am persuaded that ye are well trained in the sacred writings, and nothing is hidden from you. But to myself this is not granted. Only, as it is said in these scriptures,", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Letter to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 13.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "Moreover concerning Ignatius himself and those that were with him, if ye have any sure tidings, certify us.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 3, note 358", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.iii.html", "publicDomain": true, "quote": "The form is plural, but one Epistle is probably meant.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 1, note 341", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.i.html", "publicDomain": true, "quote": "Acts ii. 24. Literally, “having loosed the pains of Hades.”", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 10, note 391", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.x.html", "publicDomain": true, "quote": "This and the two following chapters are preserved only in a Latin version.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 11, note 401", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.xi.html", "publicDomain": true, "quote": "Some read, “named;” comp. Phil. i. 5.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 13, note 414", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.xiii.html", "publicDomain": true, "quote": "Henceforth, to the end, we have only the Latin version.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 13, note 415", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.xiii.html", "publicDomain": true, "quote": "The Latin version reads “are,” which has been corrected as above.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Alexander Roberts and James Donaldson (translators' notes)", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "ch. 13, note 416", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.ii.xiii.html", "publicDomain": true, "quote": "Polycarp was aware of the death of Ignatius (chap. ix.), but was as yet apparently ignorant of the circumstances attending it.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Ante-Nicene Fathers translators", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: Introductory Note to the Epistle of Polycarp to the Philippians", "year": "1885", "locator": "Introductory Note (original Introductory Notice), on chapter 13", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.i.html", "publicDomain": true, "quote": "While there is no ground for supposing, as some have done, that the whole Epistle is spurious, there seems considerable force in the arguments by which many others have sought to prove chap. xiii. to be an interpolation.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Ante-Nicene Fathers translators", "work": "Ante-Nicene Fathers, vol. 1: Introductory Note to the Epistle of Polycarp to the Philippians", "year": "1885", "locator": "Introductory Note (original Introductory Notice), on the date", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.iv.i.html", "publicDomain": true, "quote": "We shall not, however, probably be far wrong if we fix it about the middle of the second century.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.36.13", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "Polycarp also mentions these letters in the epistle to the Philippians which is ascribed to him.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.36.15", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "For they comprise faith and patience, and every kind of edification that pertains to our Lord. So much concerning Ignatius.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 4.14.9", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250104.htm", "publicDomain": true, "quote": "But Polycarp, in his above-mentioned epistle to the Philippians, which is still extant, has made use of certain testimonies drawn from the First Epistle of Peter.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus of Lyons", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "AH 3.3.4 (Polycarp's letter)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103303.htm", "publicDomain": true, "quote": "There is also a very powerful Epistle of Polycarp written to the Philippians, from which those who choose to do so, and are anxious about their salvation, can learn the character of his faith, and the preaching of the truth.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus of Lyons", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "AH 3.3.4 (Polycarp and Marcion)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103303.htm", "publicDomain": true, "quote": "And Polycarp himself replied to Marcion, who met him on one occasion, and said, Do you know me? I do know you, the first-born of Satan.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item: Epistle of Polycarp to the Philippians", "locator": "Q914111 (P7988 Clavis Patrum Graecorum ID 1040)", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q914111.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "work": "Pleiades place record: Krenides/Philippi/Col. Augusta Iulia Philippensis", "locator": "501482", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/501482/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part II: S. Ignatius, S. Polycarp", "year": "1885", "view": "Defended the authenticity and integrity of Polycarp's letter as a single letter written soon after Ignatius passed through Smyrna and Philippi, and used it as key external evidence for the Ignatian letters." }, { "author": "P. N. Harrison", "work": "Polycarp's Two Epistles to the Philippians", "year": "1936", "view": "Influential partition theory: chapter 13 (with 14) is an early covering note sent with Ignatius's letters, and chapters 1–12 are a separate, later letter of about 135." }, { "author": "Hans von Campenhausen", "work": "Polykarp von Smyrna und die Pastoralbriefe", "year": "1951", "view": "Proposed that Polycarp or his circle composed the Pastoral Epistles, a minority view that would explain the 1 Timothy parallels as common origin rather than reception." }, { "author": "Kenneth Berding", "work": "Polycarp of Smyrna's View of the Authorship of 1 and 2 Timothy (Vigiliae Christianae)", "year": "1999", "view": "Argues that because allusions to 1 and 2 Timothy follow Polycarp's explicit references to Paul, Polycarp probably regarded those letters as Paul's." }, { "author": "Kenneth Berding", "work": "Polycarp and Paul: An Analysis of Their Literary and Theological Relationship in Light of Polycarp's Use of Biblical and Extra-Biblical Literature", "year": "2002", "view": "Finds Polycarp heavily indebted to the Pauline letters, with Pauline allusions clustering near his mentions of Paul, and argues he knew most of the Pauline corpus, including the Pastorals." }, { "author": "Paul Hartog", "work": "Polycarp and the New Testament: The Occasion, Rhetoric, Theme, and Unity of the Epistle to the Philippians and Its Allusions to New Testament Literature", "year": "2002", "view": "Defends the unity of the letter against the two-letter theory and assesses its allusions to New Testament writings." }, { "author": "Michael W. Holmes", "work": "Polycarp's Letter to the Philippians and the Writings that Later Formed the New Testament, in A. F. Gregory and C. M. Tuckett (eds.), The Reception of the New Testament in the Apostolic Fathers", "year": "2005", "view": "Grades each proposed parallel by probability instead of counting every verbal echo, separating very likely uses of Pauline letters from merely possible ones." }, { "author": "Timothy D. Barnes", "work": "The Date of Ignatius (Expository Times)", "year": "2008", "view": "Argues that Ignatius's letters belong to the 140s rather than Trajan's reign. If accepted, this would also move the date of Polycarp's letter, which is tied to Ignatius." }, { "author": "Kirsopp Lake", "work": "The Apostolic Fathers, vol. 1 (Loeb Classical Library)", "year": "1912", "view": "Edition and translation that renders the plural of 3.2 as letters and describes the textual basis: defective Greek manuscripts, Eusebius's quotations and the Latin version. Named here as further reading; not cited as a source." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q914111", "label": "Epistle of Polycarp to the Philippians" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q192371", "label": "Polycarp" }, { "scheme": "pleiades", "id": "501482", "label": "Krenides/Philippi/Col. Augusta Iulia Philippensis" }, { "scheme": "pleiades", "id": "550893", "label": "Smyrna/Eurydikeia" } ], "title": "Ang Liham ni Policarpo sa mga taga-Filipos tungkol kay Pablo at sa kaniyang mga liham", "summary": "Ang liham ni Policarpo ng Esmirna sa iglesia sa Filipos (mga AD 110–140) ay nagpapaalala na personal na nagturo roon si Pablo at kalaunan ay sumulat sa kanila (3.2; 11.3). Ibinibilang nito si Pablo sa mga apostol na nagdusa (9.1–2), iniuugnay sa kaniya ang isang turong matatagpuan sa 1 Corinto, at umaalingawngaw rito ang Efeso at 1 Timoteo, kaya maagang ginamit ang mga liham at alaalang ito. Hindi nito nalulutas kung sino ang sumulat ng Efeso o ng 1 Timoteo, at wala itong idinaragdag na pangyayari sa Mga Gawa.", "dating": "Mga AD 110–140. Karaniwang pinepetsahan ilang sandali pagkatapos dumaan si Ignacio sa Esmirna at Filipos patungong Roma; ayon sa teorya ni Harrison na dalawang liham, ang mga kabanata 1–12 ay kabilang sa mga 135. Inilagay ng paunawa ng mga tagasalin sa Ante-Nicene Fathers ang liham sa bandang kalagitnaan ng ikalawang siglo, at ilalagay ito ng isang minorya nang mas huli, kasunod ng petsang dekada 140 para kay Ignacio (Barnes).", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Sinasabi ni Policarpo sa mga taga-Filipos na personal na nagturo si Pablo sa kanila, sumulat sa kanila noong wala siya, at 'nagpagal' sa gitna nila (3.2; 11.3). Isa itong alaala ng iglesia noong unang bahagi ng ikalawang siglo na naaayon sa Mga Gawa 16 at sa Liham ni Pablo sa mga taga-Filipos.", "Iniuugnay niya kay Pablo ('gaya ng itinuturo ni Pablo') ang turong matatagpuan sa 1 Corinto 6:2 (11.2). Malapit ang pagkakahawig niya sa 1 Timoteo 6:7 at 6:10 (4.1), Efeso 2:8–9 (1.3) at Efeso 4:26 (12.1), kaya napakalamang na kilala na sa Esmirna ang pananalita ng Efeso, at malamang ang sa 1 Timoteo, noong sumulat siya.", "Kahawig din ng iba pang pananalita niya ang Galacia 4:26 (3.3), Galacia 6:7 (5.1), 1 Corinto 6:9–10 (5.3), Filipos 2:16 at 2 Timoteo 4:10 (9.2), at 1 Timoteo 2:1–2 (12.3). Mga editoryal na paghahambing ito ng pagkakasabi; ipinakikita nito ang pagiging pamilyar sa pananalita ni Pablo, hindi kung aling mga liham ang hawak ni Policarpo o kung paano niya itinuring ang mga ito.", "Inilalagay niya 'si Pablo mismo at ang iba pang mga apostol' sa tabi ni Ignacio at ng mga mananampalataya sa Filipos bilang mga halimbawa ng pagtitiis, mga taong nagdusang kasama ng Panginoon at ngayon ay kasama na niya (9.1–2).", "Maagang napatutunayan ang liham. Pinupuri ito ni Ireneo pagsapit ng mga 180 (Against Heresies 3.3.4). Kalaunan ay sinisipi ni Eusebio ang 9.1–2 at 13.1–2 sa wikang Griyego, humihinto bago ang kahilingan para sa balita tungkol kay Ignacio, at binabanggit niya ang paggamit nito ng 1 Pedro (Church History 3.36.13–15; 4.14.9)." ], "doesNotEstablish": [ "Walang liham na pinangangalanan si Policarpo ayon sa pamagat at wala siyang ikinakabit na pangalan ng may-akda sa pananalitang mula sa 1 Timoteo o Efeso. Ipinakikita ng mga pagkakahawig na ginagamit na ang pananalitang iyon, hindi na si Pablo ang sumulat ng mga liham na iyon.", "Wala itong idinaragdag na malayang detalye tungkol sa misyon ni Pablo sa Filipos o tungkol sa kaniyang kamatayan. Sinasabi ng 9.2 na nagdusa ang mga apostol at kasama na ng Panginoon, ngunit hindi kung paano, kailan o saan namatay si Pablo.", "Ang anyong pangmaramihan sa wikang Griyego sa likod ng 'isang liham' sa 3.2 ay hindi sa ganang sarili nagpapakitang sumulat si Pablo sa mga taga-Filipos ng higit sa isang liham.", "Ang mga kabanata 10–12, ang pagtatapos ng kabanata 13 at ang kabanata 14 ay nakaligtas lamang sa Latin (iniingatan ni Eusebio ang kabanata 9 at ang karamihan ng kabanata 13 sa wikang Griyego), kaya hindi tiyak ang eksaktong pananalita sa mga bahaging iyon, kabilang ang 'ay kasama' sa 13.2 at ang pag-uugnay kay Pablo sa 11.2." ], "debate": "Pagkakaisa at petsa: inilalagay ng 9.1–2 si Ignacio sa mga kasama na ngayon ng Panginoon, ngunit humihingi ang 13.2 ng balita tungkol sa kaniya at sa mga kasama niya. Kaya hinati ni P. N. Harrison ang teksto sa isang maagang kalakip na liham (kab. 13, marahil kasama ang 14) at isang mas huling liham noong mga 135 (kab. 1–12). Ipinagtanggol ni Lightfoot bago siya, at ni Hartog mula noon, ang iisang liham na isinulat ilang sandali pagkatapos ng paglalakbay ni Ignacio. Itinuring naman ng ilang naunang kritiko ang kab. 13 bilang isang interpolasyon, isang pananaw na itinuring na mabigat ng paunawa ng mga tagasalin ng Ante-Nicene Fathers. Pagtukoy: kung ang anyong pangmaramihan sa 3.2 ay nangangahulugang iisang liham o ilan. Pag-asa: kung ang mga pagkakahawig sa Efeso at 1 Timoteo ay panghihiram na pampanitikan, at kung inakala ni Policarpo na kay Pablo ang mga liham na iyon.", "alternatives": [ { "label": "Dalawang liham (Harrison)", "statement": "Binasa ni P. N. Harrison (1936) ang kabanata 13 bilang isang maagang kalakip na liham na ipinadala kasama ng mga liham ni Ignacio habang hindi pa alam ang sinapit niya; nagsasalita ang Latin ng 13.2 tungkol sa mga 'ay kasama' niya. Binasa niya ang mga kabanata 1–12 bilang isang huling liham noong mga 135, na maaaring sumasagot sa turong tulad ng kay Marcion, isang ugnayang tinututulan ng iba. Tumutugon ang mga nagtatanggol sa iisang liham na maaaring nalaman ni Policarpo ang kamatayan ni Ignacio bago niya nalaman ang mga pangyayaring nakapalibot dito." }, { "label": "Ang kahulugan ng anyong pangmaramihan sa 3.2", "statement": "Maaaring nangangahulugan ang anyong pangmaramihan sa wikang Griyego ng iisang liham, gaya ng tala ng mga tagasalin ng Ante-Nicene at ng salin ni Lightfoot. Maaaring sumasalamin ito sa higit sa isang liham sa Filipos, gaya ng iminumungkahi ng ilang teorya ng paghahati sa kanonikal na Filipos. O maaaring maluwag nitong isinasama ang mga liham ni Pablo sa Tesalonica at Corinto, gaya ng iminumungkahi ng isang editoryal na talang nakapanaklong sa edisyong iyon; ang pagmamalaki ni Pablo sa mga taga-Filipos sa gitna ng mga iglesia (11.3) ay kahawig ng 2 Tesalonica 1:4." }, { "label": "Ang pananalita ng 11.3", "statement": "Malabo ang Latin ng 11.3. Isinasalin ito ni Lightfoot na ang mga taga-Filipos ay naging 'mga liham' ni Pablo 'sa simula'; isinasalin naman ito ng mga tagasalin ng Ante-Nicene na sila ay pinuri sa simula ng kaniyang Sulat at inihahambing nila ito sa Filipos 1:5. Alinman dito, ipinaaalala nito ang pakikipagsulatan ni Pablo sa Filipos nang hindi nagdaragdag ng bagong katotohanan." }, { "label": "Pinagsasaluhang tradisyon o iisang may-akda, hindi pagsipi", "statement": "Ang mga kasabihan sa 4.1 tungkol sa pag-ibig sa salapi at sa pagdating sa sanlibutan nang walang dala ay umaalingawngaw sa mga kasabihang moral na mas malawak na laganap, kaya hinahatulan ng ilan na malamang, at hindi tiyak, ang pag-asa sa 1 Timoteo. Iminungkahi ni Hans von Campenhausen (1951) na si Policarpo o ang kaniyang pangkat ang sumulat ng mga Liham Pastoral; ipakikita kung gayon ng mga pagkakahawig ang iisang pinagmulan sa halip na pagtanggap, ngunit hindi ito tinanggap ng karamihan ng mga iskolar." }, { "label": "Tinawag bang Kasulatan ang Efeso?", "statement": "Sa 12.1, na nakaligtas lamang sa Latin, ipinakikilala ni Policarpo ang pananalita ng Mga Awit 4:4 at ng Efeso 4:26 sa pariralang gaya ng sinasabi sa mga kasulatang ito. Itinuturing ito ng ilan na pagturing sa Efeso bilang Kasulatan. Iniisip naman ng iba na inakala ni Policarpo na kapwa nagmula ang dalawang linya sa Lumang Tipan, o na hindi kayang suportahan ng pananalita ng isang tagasalin ang ganitong hinuha." }, { "label": "Kaalaman sa Mga Gawa?", "statement": "Sa 1.2, ang parirala ni Policarpo tungkol sa pagkalag ng Diyos sa mga hapdi ng Hades ay malapit na kahawig ng Mga Gawa 2:24, gaya ng napansin ng mga tagasalin ng Ante-Nicene. Maaaring sumasalamin ito sa kaalaman sa Mga Gawa o sa isang pinagsasaluhang maagang pormula tungkol sa muling pagkabuhay, kaya hindi ito tiyak na ebidensiya na umiikot ang Mga Gawa sa Esmirna." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-polycarp-paul" }, { "id": "first-clement-paul", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 70, "dateTo": 140, "corpusReferences": [ "CPG 1001", "Gregory-Aland 02 (Codex Alexandrinus), London, British Library, Royal MS 1 D VIII, 5th century; 1 Clement incomplete (a leaf lost near the end)", "Codex Hierosolymitanus 54 (Jerusalem, Holy Sepulchre collection), dated AD 1056, 1 Clement on fols. 51b-70a; formerly no. 456 in the Holy Sepulchre library at Constantinople (Lightfoot 1890)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "1 Corinthians 1:10-12", "1 Corinthians 3:4-6", "2 Corinthians 11:23-25", "Acts 13:50", "Acts 14:19", "Romans 15:24", "Romans 15:28", "Acts 28:30-31" ], "personIds": [ "person.paul", "person.peter", "person.apollos" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.corinth" ], "sources": [ { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 5.6", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "After that he had been seven times in bonds, had been driven into exile, had been stoned, had preached in the East and in the West, he won the noble renown which was the reward of his faith", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 5.7", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "having taught righteousness unto the whole world and having reached the farthest bounds of the West; and when he had borne his testimony before the rulers, so he departed from the world and went unto the holy place, having been found a notable pattern of patient endurance.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 5.1", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "let us come to those champions who lived very near to our time. Let us set before us the noble examples which belong to our generation.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "1 Clem. 5.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/1clement-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "By reason of jealousy and envy the greatest and most righteous pillars of the Church were persecuted, and contended even unto death.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 47.1-3", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "Take up the epistle of the blessed Paul the Apostle. What wrote he first unto you in the beginning of the Gospel? Of a truth he charged you in the Spirit concerning himself and Cephas and Apollos, because that even then ye had made parties.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 6.1", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "Unto these men of holy lives was gathered a vast multitude of the elect, who through many indignities and tortures, being the victims of jealousy, set a brave example among ourselves.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 1.1", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "By reason of the sudden and repeated calamities and reverses which are befalling us, brethren, we consider that we have been somewhat tardy in giving heed to the matters of dispute that have arisen among you", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Church of Rome (traditionally Clement of Rome)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. inscription (salutation)", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "The Church of God which sojourneth in Rome to the Church of God which sojourneth in Corinth", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome, vol. 2", "year": "1890", "locator": "Note on 1 Clem. 5 ('the extreme west'), p. 30", "url": "https://archive.org/stream/apostolicfathers0102clem/apostolicfathers0102clem_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "In the Epistle to the Romans (xv. 24) S. Paul had stated his intention of visiting Spain. From the language of Clement here it appears that this intention was fulfilled.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome, vol. 2", "year": "1890", "locator": "Note on 1 Clem. 5 ('the extreme west'), p. 31", "url": "https://archive.org/stream/apostolicfathers0102clem/apostolicfathers0102clem_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "But it is incredible that a writer living in the metropolis and centre of power and civilization could speak of it as ‘the extreme west,’", "role": "edition" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome, vol. 2", "year": "1890", "locator": "Note on 1 Clem. 5 ('seven times'), p. 29", "url": "https://archive.org/stream/apostolicfathers0102clem/apostolicfathers0102clem_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "the imprisonment at Philippi is the only one recorded in the Acts before the date of the Second Epistle to the Corinthians. Clement therefore must have derived his more precise information from some other source.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome, vol. 1", "year": "1890", "locator": "Part I, vol. 1, p. 27", "url": "https://archive.org/stream/apostolicfathers0101clem/apostolicfathers0101clem_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "the date of this epistle, as determined by internal and external evidence alike, is about A.D. 95 or 96", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome, vol. 1", "year": "1890", "locator": "Part I, vol. 1, p. 118 (Alexandrian MS)", "url": "https://archive.org/stream/apostolicfathers0101clem/apostolicfathers0101clem_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "In addition to this, a leaf is wanting towards the close of the First Epistle, between fol. 167 and fol. 168,", "role": "edition" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome, vol. 1", "year": "1890", "locator": "Part I, vol. 1, p. 122 (Constantinople MS)", "url": "https://archive.org/stream/apostolicfathers0101clem/apostolicfathers0101clem_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The date A.M. 6564 is here given according to the Byzantine reckoning, and corresponds to A.D. 1056, which is therefore the date of the completion of the ms.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus of Lyons", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "AH 3.3.3", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103303.htm", "publicDomain": true, "quote": "In the time of this Clement, no small dissension having occurred among the brethren at Corinth, the Church in Rome dispatched a most powerful letter to the Corinthians, exhorting them to peace, renewing their faith, and declaring the tradition which it had lately received from the apostles", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.16", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "There is extant an epistle of this Clement which is acknowledged to be genuine and is of considerable length and of remarkable merit. He wrote it in the name of the church of Rome to the church of Corinth, when a sedition had arisen in the latter church.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea, quoting Dionysius of Corinth (c. 170)", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 4.23.11", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250104.htm", "publicDomain": true, "quote": "Today we have passed the Lord's holy day, in which we have read your epistle. From it, whenever we read it, we shall always be able to draw advice, as also from the former epistle, which was written to us through Clement.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.25.5", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "It is, therefore, recorded that Paul was beheaded in Rome itself, and that Peter likewise was crucified under Nero.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea, quoting Dionysius of Corinth (c. 170)", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.25.8", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "And they taught together in like manner in Italy, and suffered martyrdom at the same time.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-prescription-anf", "author": "Tertullian", "work": "The Prescription against Heretics", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Praescr. 36", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0311.htm", "publicDomain": true, "quote": "Where Peter endures a passion like his Lord's! Where Paul wins his crown in a death like John's", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "Anonymous", "work": "Muratorian Fragment (Canon Muratorianus)", "translator": "S. D. F. Salmond", "year": "1886", "locator": "§2 in ANF numbering (on Acts)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "by the omission of the passion of Peter, and also of the journey of Paul, when he went from the city — Rome — to Spain.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "Alfred John Church and William Jackson Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 15.44", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0078%3Abook%3D15%3Achapter%3D44", "publicDomain": true, "quote": "an immense multitude was convicted, not so much of the crime of firing the city, as of hatred against mankind.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste: GA 02 (Codex Alexandrinus)", "locator": "docID 20002 (GA 02; London, British Library, Royal 1 D.VIII; 5th century)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20002&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "author": "Wikidata", "work": "First Epistle of Clement", "locator": "Q10993949 (P7988 Clavis Patrum Graecorum ID 1001)", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q10993949.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "author": "Wikidata", "work": "Codex Hierosolymitanus", "locator": "Q2724904 (inventory Codex Hierosolymitanus 54; inception 1056)", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q2724904.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part I: S. Clement of Rome (2 vols., 2nd ed.)", "year": "1890", "view": "Dated the letter about AD 95 or 96. Read 'the extreme west' as Spain, which implies Paul was released after the Roman custody of Acts. Held that the seven imprisonments must come from information beyond Acts. Rejected identifying the author with the Clement of Philippians 4:3." }, { "author": "Oxford Society of Historical Theology (committee)", "work": "The New Testament in the Apostolic Fathers", "year": "1905", "view": "Judged it beyond doubt that 1 Clement 47 refers to 1 Corinthians, citing the references to Cephas and Apollos and actual quotations from the letter." }, { "author": "George Edmundson", "work": "The Church in Rome in the First Century", "year": "1913", "view": "Dated the letter to the beginning of AD 70, reading the calamities of 1.1 as the troubles of AD 69. Took Clement as a contemporary witness that Paul travelled to the far West after his acquittal." }, { "author": "John A. T. Robinson", "work": "Redating the New Testament", "year": "1976", "view": "Followed Edmundson in placing 1 Clement around AD 70, before the fall of the temple." }, { "author": "Andreas Lindemann", "work": "Paulus im ältesten Christentum", "year": "1979", "view": "Treats 1 Clement as a key early witness to how Paul and his letters, especially 1 Corinthians, were received and used as authority." }, { "author": "L. L. Welborn", "work": "On the Date of First Clement (Biblical Research 29)", "year": "1984", "view": "Argued that the 'calamities' of 1.1 do not show a Domitianic persecution, so the conventional 95-96 date lacks a firm anchor and the letter can be placed only within a broader window." }, { "author": "L. L. Welborn", "work": "Clement, First Epistle of (The Anchor Bible Dictionary, vol. 1)", "year": "1992", "view": "Treats the delay formula of 1.1 as a convention of letters on concord and, from internal evidence and second-century references, places the letter between AD 80 and 140." }, { "author": "Odd Magne Bakke", "work": "'Concord and Peace': A Rhetorical Analysis of the First Letter of Clement", "year": "2001", "view": "Reads the letter as deliberative rhetoric urging concord at Corinth. Its examples, including Peter and Paul, serve that argument." }, { "author": "Andrew F. Gregory", "work": "1 Clement and the Writings that Later Formed the New Testament, in The Reception of the New Testament in the Apostolic Fathers (ed. Gregory and Tuckett)", "year": "2005", "view": "Judges 1 Clement's use of 1 Corinthians secure and assesses its possible use of other New Testament writings case by case." }, { "author": "Thomas J. Herron", "work": "Clement and the Early Church of Rome: On the Dating of Clement's First Epistle to the Corinthians", "year": "2008", "view": "Argues for a date around AD 70, before the temple's destruction." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q10993949", "label": "First Epistle of Clement" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q42887", "label": "Clement of Rome (traditional author)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q2724904", "label": "Codex Hierosolymitanus" } ], "title": "Ang Unang Clemente tungkol sa kamatayan ni Pablo at sa kaniyang liham sa Corinto", "summary": "Ayon sa karaniwang petsa nito (mga AD 95–97), ang Unang Clemente, na ipinadala ng iglesia sa Roma sa iglesia sa Corinto, ang pinakamaagang tekstong nasa labas ng Bagong Tipan na nag-uulat ng pagtatapos ng buhay ni Pablo, pagkatapos ng mga pagkabilanggo, pagkatapon, pagbato at pagpapatotoo sa harap ng mga pinuno. Ito rin ang pinakamaagang nagpapabalik sa mga mambabasa sa kaniyang liham tungkol sa mga pangkatan sa Corinto (1 Corinto). Hindi nito sinasabi kung saan, kailan o paano siya namatay.", "dating": "Karaniwang mga AD 95–97, sa huling bahagi ng paghahari ni Domiciano o kasunod nito (Lightfoot: mga AD 95 o 96). Ang mga mungkahi ay mula mga AD 70 (Edmundson, Robinson, Herron) hanggang sa kasinghuli ng mga 140 (ang pinakamalayong hangganan ni Welborn). Ang pinakalumang natitirang kopya ay nasa Codex Alexandrinus (ika-5 siglo).", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Isang liham na ipinadala sa ngalan ng iglesia sa Roma ang naglalarawan kina Pedro at Pablo bilang mga 'kampeon' ng sarili nitong henerasyon na inusig at 'nakipaglaban hanggang kamatayan' (1 Clem. 5.1–7). Ayon sa karaniwang petsa, itinuring ng iglesia sa Roma makalipas ang isang henerasyon ang kamatayan ni Pablo bilang kilalang kamakailang kasaysayan.", "Binubuod nito ang takbo ng buhay ni Pablo at ang wakas nito: makapitong ulit na nakagapos, itinaboy sa pagkatapon, binato, nangaral sa silangan at kanluran, nakarating sa 'pinakamalayong hangganan ng Kanluran', nagpatotoo 'sa harap ng mga pinuno', at pagkatapos ay lumisan sa sanlibutan 'patungo sa banal na dako' (1 Clem. 5.6–7).", "Sinasabihan nito ang mga taga-Corinto na 'kunin ang sulat ng pinagpalang si Pablo' at ipinaaalala ang kaniyang pagsaway sa mga pangkat na nabuo sa paligid niya, ni Cefas at ni Apolos (1 Clem. 47.1–3). Tugma ito sa 1 Corinto 1:10–12 (ihambing ang 1 Corinto 3:4–6) at ipinakikita nitong kilala ng Roma ang liham at ipinagpalagay na hawak pa rin ito ng Corinto.", "Ang talaan nito ng mga paghihirap ay sumasang-ayon sa sariling talaan ni Pablo at sa Mga Gawa tungkol sa pagbato (2 Corinto 11:25; Mga Gawa 14:19), sa paulit-ulit na pagkabilanggo (2 Corinto 11:23), at sa mga pagpapalayas na tulad ng nasa Mga Gawa 13:50. Ang bilang nitong pitong pagkabilanggo ay higit sa isinasalaysay ng Mga Gawa, kaya ang talaan ay hindi basta buod ng Mga Gawa." ], "doesNotEstablish": [ "Wala itong pinangangalanang lugar, petsa, emperador o paraan ng kamatayan. Hinuhango ang Roma mula sa 6.1; iniuugnay ni Dionysius ng Corinto (mga 170, kay Eusebio, Church History 2.25.8) sina Pedro at Pablo sa Roma at sinasabing nagturo sila sa Italia at sabay na pinatay bilang martir. Ipinahihiwatig ni Tertuliano (mga 200) ang pagpugot ng ulo, at inilalagay ito ni Eusebio sa Roma sa ilalim ni Neron.", "Ang 'pinakamalayong hangganan ng Kanluran' ay hindi sa ganang sarili nagpapatunay ng isang misyon sa Espanya o ng pagpapalaya pagkatapos ng Mga Gawa 28. Marami ang bumabasa rito bilang Espanya (ihambing ang Roma 15:24, 28), at kalaunan ay nagsasalita ang Fragmentong Muratoriano tungkol sa pagpunta ni Pablo mula Roma patungong Espanya (pinagtatalunan ang petsa nito). Binabasa naman ito ng iba bilang Roma o bilang retorikal na pagiging pandaigdigan, at maaaring hango ang parirala sa Roma 15 sa halip na sa malayang kaalaman.", "Hindi pinangangalanan ng liham ang may-akda nito o ibinibigay ang sarili nitong petsa. Ang pag-uugnay kay Clemente at ang petsang mga 95–97 ay nakasalalay sa patotoo ng ikalawang siglo (Dionysius ng Corinto, Hegesipo, Ireneo) at sa hinuha mula sa teksto." ], "debate": "Tatlong tanong ang buhay pa. Petsa: inilalagay ng karamihan ng mga iskolar ang liham sa mga 95–97, at binabasa ang 'biglaan at paulit-ulit na mga kapahamakan' (1.1) sa konteksto ng paghahari ni Domiciano. Ikinakatwiran nina Edmundson, Robinson at Herron ang mga 70, at ni Welborn ang mas maluwag na saklaw na AD 80–140. Heograpiya: naniniwala si Lightfoot na ang 'pinakamalayong hangganan ng Kanluran' ay tiyak na nangangahulugang Espanya, na nagpapahiwatig na pinalaya si Pablo pagkatapos ng Mga Gawa 28. Binabasa naman ito ng iba bilang Roma, retorikal na pagiging pandaigdigan, o alingawngaw ng Roma 15:24. Detalye: iniingatan ba ng 'makapitong ulit na nakagapos' ang malayang tradisyon o isang kumbensiyonal na bilang? At nangangahulugan na ba ang 'nagpatotoo' ng pagkamartir, o pagsaksi lamang sa isang paglilitis? Marami rin ang nag-uugnay sa 'napakalaking karamihan' ng mga biktima sa 6.1 sa pag-uusig ni Neron na inilalarawan ni Tacito (Annals 15.44), bagaman walang emperador na pinangangalanan ang liham.", "alternatives": [ { "label": "Maagang petsa (mga AD 70)", "statement": "Ikinatwiran ni Edmundson (1913) na ang mga kapahamakan sa 1.1 ay tugma sa mga kaguluhan noong AD 69 at na isinulat ang liham sa simula ng AD 70. Ipinagtatanggol din nina Robinson (1976) at Herron (2008) ang petsang mga 70. Sa pananaw na ito, ang patotoo ay dumating ilang taon lamang pagkatapos ng kamatayan ni Pablo." }, { "label": "Mas maluwag o mas huling saklaw", "statement": "Ikinatwiran ni Welborn (1984; 1992) na hindi kailangang tumukoy ang 1.1 sa isang pag-uusig sa ilalim ni Domiciano, kaya walang matibay na batayan ang tradisyonal na petsa. Sa pananaw na ito, maaaring mapabilang ang liham saanman sa pagitan ng mga AD 80 at 140, kaya hindi tiyak ang layo nito sa kamatayan ni Pablo." }, { "label": "Ang 'hangganan ng Kanluran' bilang Roma o retorika", "statement": "Naniniwala ang ilan na namatay si Pablo sa pagtatapos ng pagkakapiit sa Roma sa Mga Gawa 28. Binabasa nila ang parirala bilang Roma, ang kanluraning hangganan ng kaniyang sariling gawain, o bilang retorikal na kapares ng 'buong sanlibutan'. Inilista ni Lightfoot ang ganitong mga pagbasa at tinanggihan ang mga ito, dahil halos hindi tatawagin ng isang manunulat sa Roma ang Roma na 'ang sukdulang kanluran'." }, { "label": "Pito bilang kumbensiyonal na bilang", "statement": "Ang bilang na pitong pagkabilanggo ay maaaring isang binilog o simbolikong bilang sa isang huwarang talaan ng mga paghihirap na isinulat upang himukin ang pagkakasundo, hindi isang bilang na hinango mula sa mga talaan." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-first-clement-paul" }, { "id": "second-peter-pauls-letters", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 60, "dateTo": 150, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland P72 (P. Bodmer VIII, Vatican Library; 2 Peter 3:11-18 on pp. 35-36)" ], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "2 Peter 3:15-16", "2 Peter 3:1", "2 Peter 1:14", "Colossians 4:16", "1 Thessalonians 5:27", "Galatians 2:9", "Galatians 2:11-14", "Acts 15:7-11", "1 Corinthians 6:2" ], "personIds": [ "person.paul", "person.peter" ], "placeIds": [], "sources": [ { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History, Book III", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.3.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "But we have learned that his extant second Epistle does not belong to the canon; yet, as it has appeared profitable to many, it has been used with the other Scriptures.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History, Book III", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.25.3", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "Among the disputed writings, which are nevertheless recognized by many, are extant the so-called epistle of James and that of Jude, also the second epistle of Peter", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea (quoting Origen, Commentary on John, Book 5)", "work": "Church History, Book VI", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 6.25.8", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250106.htm", "publicDomain": true, "quote": "has left one acknowledged epistle; perhaps also a second, but this is doubtful.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ignatius-lightfoot", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Ephesians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1891", "locator": "Eph. 12.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/ignatius-ephesians-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "Ye are associates in the mysteries with Paul, who was sanctified, who obtained a good report, who is worthy of all felicitation; in whose foot-steps I would fain be found treading, when I shall attain unto God; who in every letter maketh mention of you in Christ Jesus.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Epistle to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 3.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "the blessed and glorious Paul, who when he came among you taught face to face with the men of that day the word which concerneth truth carefully and surely; who also, when he was absent, wrote a letter unto you", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Epistle to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "locator": "Phil. 11.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "as Paul teacheth?", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Clement of Rome (the church at Rome to the church at Corinth)", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1890", "locator": "1 Clem. 47.1-2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/lightfoot/pt1vol2/translation1.html", "publicDomain": true, "quote": "Take up the epistle of the blessed Paul the Apostle. What wrote he first unto you in the beginning of the Gospel?", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung, Münster", "work": "Kurzgefasste Liste (NTVMR), P72", "locator": "docID 10072 (P72; P. Bodmer VIII, Biblioteca Apostolica Vaticana: 1 Pet 1:1-5:14, 2 Pet 1:1-3:18; P. Bodmer VII, Bibliotheca Bodmeriana: Jude); date III/IV (200-399)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10072&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung, Münster", "work": "Kurzgefasste Liste (NTVMR), P46", "locator": "docID 10046 (P46; Dublin, Chester Beatty Library, CBL BP II, and Ann Arbor, University of Michigan Library, Inv. 6238; date III (A), 200-225)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10046&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata entity: Second Epistle of Peter", "locator": "Q131178", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q131178.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata entity: Papyrus 72", "locator": "Q673569", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q673569.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Michael J. Kruger", "work": "\"The Authenticity of 2 Peter,\" Journal of the Evangelical Theological Society 42/4", "year": "1999", "view": "Argues that the case for pseudonymity is too incomplete to justify the scholarly consensus. On his reading, Paul's letters in 3:16 need mean only the letters known to Peter at the time, and the affectionate yet self-deprecating way Paul is described fits Peter better than a pseudepigrapher." }, { "author": "Richard J. Bauckham", "work": "Jude, 2 Peter (Word Biblical Commentary 50)", "year": "1983", "view": "Treats 2 Peter as pseudepigraphal but holds that the device was not a fraudulent claim to apostolic authority; it claimed to pass on the apostolic message faithfully. He also regards evidence that the Apocalypse of Peter used 2 Peter as ruling out a late date. (View as quoted in Kruger 1999.)" }, { "author": "J. N. D. Kelly", "work": "A Commentary on the Epistles of Peter and of Jude", "year": "1969", "view": "Regards 2 Peter as pseudonymous and describes that verdict as almost universally held in his day. (As quoted in Kruger 1999.)" }, { "author": "Jörg Frey, Matthijs den Dulk and Jan van der Watt (eds.)", "work": "2 Peter and the Apocalypse of Peter: Towards a New Perspective", "year": "2019", "view": "Frey's lectures argue that 2 Peter depends literarily on the Apocalypse of Peter and read the letter within second-century Christianity. Respondents, including Richard Bauckham, assess the proposal." }, { "author": "Harry Y. Gamble", "work": "The New Testament Canon: Its Making and Meaning", "year": "1985", "view": "States that Hippolytus is the first writer to show any knowledge of 2 Peter (as quoted by Kruger 1999)." }, { "author": "David Trobisch", "work": "Paul's Letter Collection: Tracing the Origins", "year": "1994", "view": "Bibliography-only further reading: the publisher's description says the book uses textual criticism to trace the growth of the Pauline corpus and suggests that Paul himself played a major role in publishing the first collection of his letters. The argument was not checked against the book." }, { "author": "Benjamin P. Laird", "work": "The Pauline Corpus in Early Christianity: Its Formation, Publication, and Circulation", "year": "2022", "view": "Argues that at least three archetypal editions of Paul's letters (10, 13 and 14 letters) were collected and edited as early as the first century. They circulated side by side until 14-letter editions became nearly universal by the fourth century." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q131178", "label": "Second Epistle of Peter" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q673569", "label": "Papyrus 72" } ], "title": "2 Pedro 3:15–16: isang maagang pagtukoy sa mga liham ni Pablo bilang isang pangkat", "summary": "Sa 2 Pedro 3:15–16, tinatawag ng sumulat, na nagsasalita bilang si Pedro, si Pablo na minamahal na kapatid, tinutukoy ang mga liham ni Pablo bilang isang kalipunang kilala na ng kaniyang mga mambabasa, at ipinahihiwatig na kapantay ng mga ito ang kasulatan. Isa ito sa mga pinakamaagang saksi na magkakasamang kilala ang ilan sa mga liham ni Pablo, bagaman wala itong pinangangalanan sa mga ito, at ang bigat nito ay nakasalalay sa isang pinagtatalunang petsa: kalagitnaan ng dekada 60 kung si Pedro ang sumulat nito, mas huli kung isinulat ito sa hiram na pangalan.", "dating": "Pinagtatalunan: kalagitnaan ng dekada 60 AD kung isinulat ni Pedro; huling bahagi ng unang siglo hanggang ikalawang siglo kung isinulat sa hiram na pangalan (ang pinakamataas na hangganang 150 ay isang binilog na bilang para sa mga mungkahing nasa ikalawang siglo). Pinakamaagang manuskrito ang P72 (ika-3/ika-4 na siglo); unang pinangalanan, may pag-aalinlangan, ni Origenes (ika-3 siglo, sinipi ni Eusebio).", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Tinutukoy ng 2 Pedro 3:15–16 ang mga liham ni Pablo sa anyong pangmaramihan, bilang isang kalipunang kilala na ng mga mambabasa nito, at hindi lamang ang isang liham na ipinadala sa kanila. Ipinagpapalagay nito na ang mga kopya ng ilan sa mga liham ni Pablo ay nakarating na sa labas ng kanilang mga unang tumanggap; ginagawang kapani-paniwala ang ganitong sirkulasyon ng sariling tagubilin ni Pablo na basahin ang mga liham sa lahat ng mananampalataya at ipasa sa isang kalapit na iglesia (1 Tesalonica 5:27; Colosas 4:16).", "Ipinahihiwatig ng talata na kabilang ang mga liham ni Pablo sa mga kasulatan; ganito ang pagbasa ng karamihan sa parirala, bagaman binabasa ito ng isang minorya bilang ibang mga sulatin sa pangkalahatan. Sinasabi nitong may ilang bagay sa mga ito na mahirap unawain at binabaluktot ito ng mga mambabasang walang pinag-aralan at hindi matatag, kaya pinagtatalunan na ang pagpapakahulugan kay Pablo noong isinulat ito.", "Isa ito sa ilang maagang saksi na binabasa ang mga liham ni Pablo sa labas ng kanilang mga unang pinatunguhan. Ibinabalik ng 1 Clement 47 ang Corinto sa 1 Corinto. Alam ni Policarpo (Sa mga taga-Filipos 3.2; 11.2) na sumulat si Pablo sa Filipos at iniuugnay niya kay Pablo ang isang turong matatagpuan sa 1 Corinto 6:2. Sinasabi ni Ignacio (Sa mga taga-Efeso 12.2) na binabanggit ni Pablo ang mga taga-Efeso sa bawat liham, isang pagmamalabis na nagpapahiwatig na kilala niya ang ilan.", "Ang pinakamaagang natitirang manuskrito ng talata ay ang P72 (P. Bodmer VIII, na nasa Aklatan ng Vaticano na ngayon), na pinepetsahan ng INTF sa ika-3 o ika-4 na siglo; ang mga pahina 35-36 nito ay sumasaklaw sa 2 Pedro 3:11–18. Bilang paghahambing, ang P46 (petsa ng INTF mga 200-225), isang maagang codex ng mga liham ni Pablo at ng Mga Hebreo, ay hindi naglalaman ng 2 Pedro." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito sinasabi kung alin o ilan sa mga liham ni Pablo ang kilala ng sumulat. Kaya hindi ito ebidensiya ng isang inedit na kalipunan, ng isang tiyak na korpus na may labintatlo o labing-apat na liham, o ng isang saradong kanon.", "Hindi nito nalulutas ang sarili nitong pagkakaakda o petsa. Kung isinulat sa hiram na pangalan ang 2 Pedro, ipinakikita ng talata kung paano inilarawan ng isang huling manunulat ang pananaw ni Pedro tungkol kay Pablo, hindi ang sariling mga salita ni Pedro.", "Wala itong sinasabi tungkol sa mga paglalakbay ni Pablo at hindi nagbibigay ng malayang pagpapatunay sa ruta o kronolohiya ng Mga Gawa." ], "debate": "Itinuturing ng karamihan ng mga kritikal na iskolar na isinulat sa hiram na pangalan ang 2 Pedro. Itinuturo nila ang istilo at bokabularyo nito, na naiiba sa 1 Pedro; ang malapit na pagkakahawig nito sa Judas; ang mabagal at may-pag-aalinlangang maagang pagtanggap dito (ang pag-aatubili ni Origenes, at ang paglalagay rito ni Eusebio sa mga pinagtatalunang aklat); at ang mismong pagtukoy na ito sa mga liham ni Pablo bilang isang pangkat na kapantay ng kasulatan. Tumutugon ang mga nagtatanggol sa pagiging may-akda ni Pedro na maaaring tumukoy lamang ang anyong pangmaramihan sa mga liham na kilala ng sumulat, at na bagay kay Pedro ang mainit ngunit tapat na tono. Isa pang pinagtatalunan ay kung ginamit ng 2 Pedro ang Apocalipsis ni Pedro o ginamit ito ng huli.", "alternatives": [ { "label": "Isinulat ni Pedro, kalagitnaan ng dekada 60", "statement": "Sumulat si Pedro, marahil sa tulong ng isang kalihim, ilang sandali bago siya namatay sa ilalim ni Neron. Ipakikita kung gayon ng talata na kinokopya at binabasa ang mga liham ni Pablo sa iba't ibang iglesia sa loob ng ilang taon pagkatapos isulat ang mga ito, at na isang apostol na minsang nakipagtalo kay Pablo (Galacia 2:11–14), ngunit nag-endorso rin sa misyon sa mga Hentil (Galacia 2:9; Mga Gawa 15:7–11), ang pumupuri sa kaniya." }, { "label": "Isinulat sa hiram na pangalan, pagkaraan ng panahon ng mga apostol", "statement": "Ginamit ng isang huling manunulat ang pangalan ni Pedro, at iniharap ang liham bilang ikalawang liham ni Pedro at bilang testamento ng pamamaalam (2 Pedro 3:1; 2 Pedro 1:14). Pinatutunayan kung gayon ng talata ang ilan sa mga liham ni Pablo na may makapangyarihang katayuan sa henerasyong kasunod ng mga apostol, kasama ang isang naaalalang larawan nina Pedro at Pablo na nagkakasundo." }, { "label": "Ikalawang siglo, pagkatapos ng Apocalipsis ni Pedro", "statement": "Ikinakatwiran ni Jörg Frey na umaasa ang 2 Pedro sa Apocalipsis ni Pedro. Ilalagay niyon ang liham sa kalaliman ng ikalawang siglo, kaya magiging saksi ito sa kung paano itinuring ang mga liham ni Pablo sa panahong iyon sa halip na sa panahon ng mga apostol." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-second-peter-pauls-letters" }, { "id": "ignatius-paul", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 105, "dateTo": 150, "corpusReferences": [ "CPG 1025.1 (Ignatius, Ad Ephesios)" ], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 9:15", "Acts 10:41", "Acts 19:1-41", "Acts 20:17-38", "Acts 28:14-31", "Romans 1:7-15", "1 Corinthians 1:18-20", "1 Corinthians 4:13", "1 Corinthians 6:9-10", "1 Corinthians 15:8-9", "1 Corinthians 15:32", "1 Corinthians 16:8", "Ephesians 1:1", "1 Timothy 1:3", "2 Timothy 1:18", "2 Timothy 4:12" ], "personIds": [ "person.paul", "person.peter" ], "placeIds": [ "place.ephesus", "place.rome", "place.antioch", "place.syria" ], "sources": [ { "sourceKey": "ignatius-lightfoot", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Ephesians", "locator": "Ign. Eph. 12.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/ignatius-ephesians-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "Ye are associates in the mysteries with Paul, who was sanctified, who obtained a good report, who is worthy of all felicitation; in whose foot-steps I would fain be found treading, when I shall attain unto God; who in every letter maketh mention of you in Christ Jesus.", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot and J. R. Harmer", "year": "1891" }, { "sourceKey": "ignatius-lightfoot", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Romans", "locator": "Ign. Rom. 4.3", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/ignatius-romans-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "I do not enjoin you, as Peter and Paul did. They were Apostles, I am a convict; they were free, but I am a slave to this very hour.", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot and J. R. Harmer", "year": "1891" }, { "sourceKey": "ignatius-lightfoot", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Romans", "locator": "Ign. Rom. 9.2 (echo of 1 Cor 15:8-9)", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/ignatius-romans-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "But for myself I am ashamed to be called one of them; for neither am I worthy, being the very last of them and an untimely birth: but I have found mercy that I should be some one, if so be I shall attain unto God.", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot and J. R. Harmer", "year": "1891" }, { "sourceKey": "ignatius-lightfoot", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Ephesians", "locator": "Ign. Eph. 18.1 (echo of 1 Cor 1:18-20; 4:13)", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/ignatius-ephesians-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "My spirit is made an offscouring for the Cross, which is a stumbling-block to them that are unbelievers, but to us salvation and life eternal.", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot and J. R. Harmer", "year": "1891" }, { "sourceKey": "ignatius-lightfoot", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Smyrnaeans", "locator": "Ign. Smyrn. 3.3", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/ignatius-smyrnaeans-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "And after His resurrection He [both] ate with them and drank with them as one in the flesh", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot and J. R. Harmer", "year": "1891" }, { "sourceKey": "ignatius-anf", "author": "Ignatius of Antioch", "work": "Epistle to the Ephesians, shorter (middle) recension, ANF 1", "locator": "Ign. Eph. 12 (shorter version)", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.v.ii.xii.html", "publicDomain": true, "quote": "Ye are initiated into the mysteries of the Gospel with Paul, the holy, the martyred, the deservedly most happy, at whose feet", "role": "edition", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885" }, { "sourceKey": "ignatius-anf", "author": "Ignatius of Antioch (long recension, 4th-century revision)", "work": "Epistle to the Ephesians, longer recension, ANF 1", "locator": "Ign. Eph. 12 (longer version)", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.v.ii.xii.html", "publicDomain": true, "quote": "with Paul, the holy, the martyred, inasmuch as he was “a chosen vessel;”", "role": "edition", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885" }, { "sourceKey": "ignatius-anf", "author": "Ignatius of Antioch (Syriac abridgment)", "work": "Epistle to the Romans, Syriac version, ANF 1", "locator": "Ign. Rom. 4 (Syriac version)", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.v.xii.iv.html", "publicDomain": true, "quote": "I do not, like Peter and Paul, issue orders unto you.", "role": "edition", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885" }, { "sourceKey": "ignatius-anf", "author": "Ignatius of Antioch (long recension, 4th-century revision)", "work": "Epistle to the Romans, longer recension, ANF 1", "locator": "Ign. Rom. 4 (longer version)", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.v.v.iv.html", "publicDomain": true, "quote": "They were apostles of Jesus Christ, but I am the very least [of believers]:", "role": "edition", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885" }, { "sourceKey": "ignatius-anf", "author": "ANF editors (A. Roberts, J. Donaldson; A. C. Coxe)", "work": "Introductory Note to the Epistles of Ignatius, ANF 1", "locator": "ANF 1, Introductory Note to the Epistles of Ignatius", "url": "https://ccel.org/ccel/schaff/anf01.v.i.html", "publicDomain": true, "quote": "Of the seven Epistles which are acknowledged by Eusebius (Hist. Eccl., iii. 36), we possess two Greek recensions, a shorter and a longer. It is plain that one or other of these exhibits a corrupt text", "role": "early-study", "year": "1885" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Ecclesiastical History", "locator": "HE 3.36.10", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "And when he had left Smyrna he wrote again from Troas to the Philadelphians and to the church of Smyrna; and particularly to Polycarp, who presided over the latter church.", "role": "primary-text", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp of Smyrna", "work": "Epistle to the Philippians", "locator": "Pol. Phil. 13.2", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "The letters of Ignatius which were sent to us by him, and others as many as we had by us, we send unto you, according as ye gave charge; the which are subjoined to this letter; from which ye will be able to gain great advantage.", "role": "primary-text", "translator": "J. B. Lightfoot" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus of Lyons", "work": "Against Heresies", "locator": "Haer. 5.28.4 (quoting Ign. Rom. 4.1)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103528.htm", "publicDomain": true, "quote": "As a certain man of ours said, when he was condemned to the wild beasts because of his testimony with respect to God: I am the wheat of Christ, and am ground by the teeth of the wild beasts, that I may be found the pure bread of God.", "role": "primary-text", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Epistle of Ignatius to the Ephesians", "locator": "Q65051525 (P7988 CPG 1025.1)", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q65051525.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Letters of Ignatius", "locator": "Q350126", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q350126.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Theodor Zahn", "work": "Ignatius von Antiochien", "year": "1873", "view": "Defended the authenticity of the seven letters in the middle recension. Schoedel credits Zahn and Lightfoot as the basis of today's majority view." }, { "author": "J. B. Lightfoot", "work": "The Apostolic Fathers, Part II: S. Ignatius, S. Polycarp", "year": "1885 (2nd ed. 1889)", "view": "Defended the middle recension as Ignatius's genuine letters, treating the long recension as a later expansion and the Syriac as an abridgment. The 1891 Lightfoot-Harmer translation quoted here derives from this edition." }, { "author": "William Cureton", "work": "The Ancient Syriac Version of the Epistles of St. Ignatius to Polycarp, the Ephesians, and the Romans", "year": "1845", "view": "Argued that the three abridged Syriac letters come closest to what Ignatius actually wrote. Later scholarship has largely rejected this." }, { "author": "Robert Joly", "work": "Le dossier d'Ignace d'Antioche", "year": "1979", "view": "Disputes the authenticity of the seven letters, treating them as a later composition. This is the main modern minority position, and Schoedel cites it." }, { "author": "William R. Schoedel", "work": "Ignatius of Antioch: A Commentary on the Letters of Ignatius of Antioch (Hermeneia)", "year": "1985", "view": "Standard critical commentary. It accepts the middle recension as Ignatius's own work and reads it against his journey under guard from Syria to Rome." }, { "author": "William R. Schoedel", "work": "\"Ignatius, Epistles of,\" Anchor Bible Dictionary, vol. 3", "year": "1992", "view": "The middle recension is generally accepted as authentic. The long recension is a fourth-century revision with added spurious letters, and the Syriac 'short recension' is only an abridgment. The letters fit the second half of Trajan's reign or a little later." }, { "author": "Paul Foster", "work": "\"The Epistles of Ignatius of Antioch and the Writings that later formed the New Testament,\" in A. F. Gregory and C. M. Tuckett (eds.), The Reception of the New Testament in the Apostolic Fathers", "year": "2005", "view": "Assesses, writing by writing, which texts later in the New Testament Ignatius knew." }, { "author": "Timothy D. Barnes", "work": "The Date of Ignatius (The Expository Times 120)", "year": "2008", "view": "Argues that Ignatius knew the writings of the Gnostic teacher Ptolemaeus and that the letters were probably written in the 140s, treating Eusebius's placement of Ignatius under Trajan as not authoritative." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q44170", "label": "Ignatius of Antioch" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q350126", "label": "Letters of Ignatius" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q65051525", "label": "Epistle of Ignatius to the Ephesians" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q7811305", "label": "Epistle of Ignatius to the Romans" } ], "title": "Mga liham ni Ignacio ng Antioquia tungkol kay Pablo", "summary": "Ipinapakita ng mga liham ni Ignacio ng Antioquia, na karaniwang pinepetsahan sa c. AD 110 at isinulat habang siya ay nasa ilalim ng bantay patungong Roma, na maaga pa lamang ay pinarangalan na si Pablo bilang apostol at manunulat ng mga liham, ngunit wala silang idinaragdag na bagong katotohanan tungkol sa takbo ng kanyang buhay. Sa Ign. Eph. 12.2, tinatawag niya ang mga taga-Efeso na mga kapwa inisyado ni Pablo, na binabanggit ni Pablo “sa bawat liham”. Sa Ign. Rom. 4.3, inihahambing niya sina Pedro at Pablo, mga apostol na may kapangyarihang mag-utos, sa kanyang sarili, isang taong hinatulan.", "dating": "Karaniwang c. AD 105-117 (sa huling bahagi ng paghahari ni Trajano) o medyo mas huli; ikinakatwiran ni Barnes (2008) ang dekada ng 140. Saklaw lamang ng dateFrom at dateTo ang pananaw na tunay ang mga liham; ilalagay naman ng hipotesis ng pamemeke ang mga liham sa mas huling bahagi ng ikalawang siglo.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Sa gitnang resensiyon, na tinatanggap ng karamihan sa mga iskolar, tinatawag ni Ignacio si Pablo na pinabanal at “karapat-dapat sa lahat ng pagbati”, umaasang masumpungan siya sa mga yapak nito, at sinasabing binabanggit ni Pablo ang mga taga-Efeso “sa bawat liham” (Ign. Eph. 12.2). Kung gayon, kilala na ng isang obispo sa Siria si Pablo bilang manunulat ng mga liham na malapit na nakaugnay sa Efeso, at, ayon sa karaniwang pagbasa, bilang may-akda ng ilang liham.", "Sa Ign. Rom. 4.3, sabay na pinapangalanan sina Pedro at Pablo bilang mga apostol na maaaring magbigay ng mga utos sa iglesia sa Roma, bagay na tinatanggihang gawin ni Ignacio, isang bilanggong hinatulan. Nasa lahat ng tatlong natitirang anyo ng teksto ang talatang ito: ang pinaikling Siryako, ang gitnang resensiyon at ang mahabang resensiyon.", "Muling ginagamit ni Ignacio ang mga pananalita mula sa 1 Corinto. Umaalingawngaw sa Eph. 18.1 ang 1 Corinto 1:18–20 at 4:13; sa Rom. 9.2, kung saan tinatawag niya ang sarili na “ang pinakahuli sa lahat” at “isang ipinanganak nang wala sa panahon”, umaalingawngaw ang 1 Corinto 15:8–9; umaalingawngaw sa Eph. 16.1 at Phld. 3.3 ang 1 Corinto 6:9–10. Kung pagsasamahin, ginagawa ng mga ito ang 1 Corinto na pinakamalinaw na halimbawa ng isang liham ni Pablo na kilala niya.", "Maaga at mula sa mga panlabas na saksi napatutunayan ang mga liham mismo. Binabanggit ni Policarpo (Phil. 13.2) ang pagtitipon at pagpapasa ng mga liham ni Ignacio. Sinisipi ni Ireneo (Haer. 5.28.4) ang Ign. Rom. 4.1 nang hindi siya pinapangalanan, at iniuugnay ni Eusebio (HE 3.36.12) ang siping iyon kay Ignacio. Pinapangalanan ni Eusebio ang pitong liham na bumubuo sa gitnang resensiyon sa kabuuan ng HE 3.36.5-10." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi ito malayang pagsusuri sa Mga Gawa. Hindi kailanman malinaw na sinisipi ni Ignacio ang Mga Gawa. Ang pinakamalapit na kahawig, ang Smyrn. 3.3 kasama ng Mga Gawa 10:41, ay maaaring nagmula sa iisang tradisyon at hindi nagpapakitang nabasa niya ang Mga Gawa. Pumapasok lamang sa Eph. 12 ang pariralang “piniling sisidlan” (Mga Gawa 9:15) sa mahabang resensiyon noong ikaapat na siglo. Ang kanyang larawan ng ugnayan ni Pablo sa Efeso ay hindi hiwalay na saksi sa Mga Gawa 19–20.", "Hindi maaaring unawain nang literal ang “sa bawat liham”, dahil sa ilan lamang sa mga liham na iniuugnay kay Pablo pinapangalanan ang Efeso (halimbawa, 1 Corinto 15:32; 16:8; 1 Timoteo 1:3; 2 Timoteo 1:18; 4:12). Hindi ipinapakita ng parirala kung ilan, o alin, sa mga liham ni Pablo ang hawak ni Ignacio, at hindi rin nito nalulutas kung orihinal na pinangalanan ng Efeso 1:1 ang Efeso.", "Hindi sinasabi ng Rom. 4.3 na namatay sina Pedro at Pablo sa Roma, na itinatag nila ang iglesia sa Roma, o kung anong mga utos ang ibinigay nila; mga sumunod na hinuha at tradisyon ang mga iyon. Sa Eph. 12.2, ang salitang isinalin ni Lightfoot na “na nagtamo ng mabuting ulat” ay “ang naging martir” sa Roberts-Donaldson, kaya hindi ito tiyak na ebidensiya ng pagkamartir ni Pablo." ], "debate": "Tinatanggap ng karamihan sa mga iskolar, kasunod nina Zahn at Lightfoot, na tunay ang gitnang resensiyon na may pitong liham, at pinepetsahan ito sa huling bahagi ng paghahari ni Trajano o medyo mas huli; ikinakatwiran naman ni Barnes ang dekada ng 140. Itinuturing ng isang minorya, lalo na si Joly, na pamemeke sa mas huling panahon ang mga liham. Tungkol sa Eph. 12.2, itinatanong ng mga mambabasa kung pagmamalabis ang “sa bawat liham”, kung nangangahulugan itong “sa kabuuan ng isang liham”, o kung sumasalamin ito sa isang kilalang kalipunan ng mga liham ni Pablo; kung ang salitang naglalarawan kay Pablo ay nangangahulugang “mahusay na napatunayan” o “naging martir”; at kung ilang liham bukod sa 1 Corinto ang talagang ginamit ni Ignacio.", "alternatives": [ { "label": "Pamemeke sa mas huling panahon", "statement": "Ang pitong liham ay isang akdang may huwad na pangalan mula sa huling bahagi ng ikalawang siglo (ang pinakakilalang pahayag nito ay kay Joly 1979). Sa pananaw na ito, ipinapakita pa rin ng Eph. 12.2 at Rom. 4.3 kung paano inalala si Pablo noong ikalawang siglo, ngunit hindi na sila saksi mula sa loob ng isa o dalawang henerasyon matapos ang kanyang kamatayan." }, { "label": "Pagmamalabis at limitadong kaalaman", "statement": "Retorikal na pagmamalabis ang “sa bawat liham”, at maaaring kaunti lamang ang alam ni Ignacio bukod sa 1 Corinto. Ang ilan sa mga pariralang tila galing kay Pablo ay maaaring nagmula sa binibigkas na tradisyon ng iglesia sa halip na sa pagbasa ng mga nakasulat na liham." }, { "label": "Ang maikling anyong Siryako bilang orihinal", "statement": "Ikinatwiran ni Cureton (1845) na tunay lamang ang tatlong pinaikling liham sa Siryako. Walang ika-12 kabanata ang Siryakong bersiyon ng liham sa mga taga-Efeso, kaya sa kanyang pananaw ay hindi magiging sariling salita ni Ignacio ang talatang “sa bawat liham”. Itinuturing ng karamihan sa mga sumunod na iskolar ang Siryako bilang pinaikling bersiyon ng gitnang resensiyon." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-ignatius-paul" }, { "id": "muratorian-fragment", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 170, "dateTo": 400, "corpusReferences": [ "CLA III 352" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Acts 1:1-2", "Colossians 4:14", "Colossians 4:16", "Romans 15:24-28", "1 Corinthians 1:10-12", "Galatians 5:2-6", "1 Timothy 1:1-2", "2 Timothy 1:1-2", "Titus 1:1-4", "Philemon 1:1-3" ], "personIds": [ "person.paul", "person.luke", "person.timothy", "person.titus", "person.philemon", "person.peter" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.spain", "place.corinth", "place.ephesus", "place.philippi", "place.colossae", "place.galatia", "place.thessalonica" ], "sources": [ { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "Anonymous (Muratorian Fragment)", "translator": "S. D. F. Salmond", "work": "Canon Muratorianus, in Ante-Nicene Fathers vol. 5 (printed among the Fragments of Caius)", "year": "1886", "locator": "Canon Muratorianus 3, on Philemon, Titus and Timothy (ANF 5:603)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "He wrote, besides these, one to Philemon, and one to Titus, and two to Timothy, in simple personal affection and love indeed; but yet these are hallowed in the esteem of the Catholic Church, and in the regulation of ecclesiastical discipline.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "Anonymous (Muratorian Fragment)", "translator": "S. D. F. Salmond", "work": "Canon Muratorianus, in Ante-Nicene Fathers vol. 5 (printed among the Fragments of Caius)", "year": "1886", "locator": "Canon Muratorianus 3, on Laodiceans and Alexandrians (ANF 5:603)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "There are also in circulation one to the Laodiceans, and another to the Alexandrians, forged under the name of Paul, and addressed against the heresy of Marcion; and there are also several others which cannot be received into the Catholic Church", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "Anonymous (Muratorian Fragment)", "translator": "S. D. F. Salmond", "work": "Canon Muratorianus, in Ante-Nicene Fathers vol. 5 (printed among the Fragments of Caius)", "year": "1886", "locator": "Canon Muratorianus 2, on Acts and Theophilus (ANF 5:603)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "Moreover, the Acts of all the Apostles are comprised by Luke in one book, and addressed to the most excellent Theophilus, because these different events took place when he was present himself", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "Anonymous (Muratorian Fragment)", "translator": "S. D. F. Salmond", "work": "Canon Muratorianus, in Ante-Nicene Fathers vol. 5 (printed among the Fragments of Caius)", "year": "1886", "locator": "Canon Muratorianus 2, on Peter's passion and Paul's journey to Spain (ANF 5:603)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "by the omission of the passion of Peter, and also of the journey of Paul, when he went from the city—Rome—to Spain.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "Anonymous (Muratorian Fragment)", "translator": "S. D. F. Salmond", "work": "Canon Muratorianus, in Ante-Nicene Fathers vol. 5 (printed among the Fragments of Caius)", "year": "1886", "locator": "Canon Muratorianus 4 (ANF 5:604)", "url": "https://ccel.org/ccel/caius/fragments/anf05.v.iii.iii.html", "publicDomain": true, "quote": "The Pastor, moreover, did Hermas write very recently in our times in the city of Rome, while his brother bishop Pius sat in the chair of the Church of Rome.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "author": "ANF vol. 5 editors (editorial headnote)", "work": "Ante-Nicene Fathers vol. 5, note to 'Canon Muratorianus'", "year": "1886", "locator": "ANF 5:603, headnote (CCEL note 4977)", "url": "https://ccel.org/ccel/caius/fragments/anf05.v.iii.iii.html", "publicDomain": true, "quote": "was discovered by Muratori in the Ambrosian Library at Milan, and published by him in his Antiquitates Italicæ in 1740. This manuscript belongs to the seventh or eighth century.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "translator": "Peter Holmes", "work": "Against Marcion, in Ante-Nicene Fathers vol. 3", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.21", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "I wonder, however, when he received (into his Apostolicon) this letter which was written but to one man, that he rejected the two epistles to Timothy and the one to Titus, which all treat of ecclesiastical discipline.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "translator": "Peter Holmes", "work": "Against Marcion, in Ante-Nicene Fathers vol. 3", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.17", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "We have it on the true tradition of the Church, that this epistle was sent to the Ephesians, not to the Laodiceans. Marcion, however, was very desirous of giving it the new title (of Laodicean), as if he were extremely accurate in investigating such a point.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item: Muratorian fragment", "locator": "Q692665", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q692665.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Albert C. Sundberg Jr.", "work": "Canon Muratori: A Fourth Century List (Harvard Theological Review 66)", "year": "1973", "view": "Dates the list to the 4th century and places its origin in the East rather than Rome." }, { "author": "Everett Ferguson", "work": "Canon Muratori: Date and Provenance (Studia Patristica 17)", "year": "1982", "view": "Answers Sundberg. Argues that the absence of Hebrews, the 2nd-century heresies named and other features point to a western, late-2nd-century setting." }, { "author": "Geoffrey Mark Hahneman", "work": "The Muratorian Fragment and the Development of the Canon", "year": "1992", "view": "Builds out Sundberg's case and dates the list c. 375, with a Syrian or Palestinian provenance." }, { "author": "Charles E. Hill", "work": "The Debate over the Muratorian Fragment and the Development of the Canon (Westminster Theological Journal 57)", "year": "1995", "view": "Rebuts Hahneman's reasons for setting aside the fragment's own claim about Hermas and Pius, and favours the earlier date." }, { "author": "Joseph Verheyden", "work": "The Canon Muratori: A Matter of Dispute (in The Biblical Canons, BETL 163)", "year": "2003", "view": "Finds none of the Sundberg-Hahneman arguments for a 4th-century eastern origin convincing. Places the author in the West at the end of the 2nd or beginning of the 3rd century." }, { "author": "Lee Martin McDonald", "work": "The Biblical Canon: Its Origin, Transmission, and Authority", "year": "2007", "view": "Leans toward Sundberg and Hahneman and favours a date after the mid-4th century in the East, while cautioning that this cannot be insisted on." }, { "author": "Eckhard J. Schnabel", "work": "The Muratorian Fragment: The State of Research (Journal of the Evangelical Theological Society 57)", "year": "2014", "view": "Surveys the research, judges the case for a 4th-century date unconvincing, and treats the fragment as written c. 200." }, { "author": "Clare K. Rothschild", "work": "The Muratorian Fragment as Roman Fake (Novum Testamentum 60)", "year": "2018", "view": "Argues that the fragment is a late-antique forgery made to look as if it came from the 2nd century." }, { "author": "Christophe Guignard", "work": "The Muratorian Fragment as a Late Antique Fake? An Answer to C. K. Rothschild (Revue des sciences religieuses 93)", "year": "2019", "view": "Rejects the forgery thesis. Holds that the fragment most likely dates from the second half of the 2nd century, or at the latest the early 3rd." }, { "author": "Johann Peter Kirsch", "work": "Muratorian Canon, The Catholic Encyclopedia vol. 10", "year": "1911", "view": "Says the codex came from Bobbio and is now in the Ambrosiana (Cod. J 101 sup.), dates it to the 8th century, places the text at Rome c. 180-200, probably translated from Greek, and notes that a few sentences survive in Monte Cassino codices of Paul's letters." }, { "author": "E. A. Lowe", "work": "Codices Latini Antiquiores, Part III: Italy, Ancona-Novara", "year": "1938", "view": "Catalogues the Milan codex as CLA III 352: a mid-8th-century uncial, probably written at Bobbio." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q692665", "label": "Muratorian fragment" } ], "title": "Ang talaan ng mga liham ni Pablo sa Fragmentong Muratoriano", "summary": "Ang Fragmentong Muratoriano, isang talaang Latin ng mga aklat ng Bagong Tipan na karaniwang pinepetsahan sa c. 170-200 (may ilang nangangatwiran para sa ika-4 na siglo), ay tumatanggap ng labintatlong liham ni Pablo, kabilang ang Filemon, Tito at dalawa para kay Timoteo, at itinatakwil bilang mga pamemeke ang mga liham “sa mga taga-Laodicea” at “sa mga taga-Alejandria”. Buo itong nakaligtas lamang sa isang manuskrito mula sa kalagitnaan ng ika-8 siglo sa Milan. Ipinapakita nito kung paano tinanggap ang mga liham ni Pablo, hindi kung sino ang sumulat ng mga ito.", "dating": "Malamang na binuo ang teksto sa huling bahagi ng ika-2 siglo (c. 170-200, o hindi lalampas sa unang bahagi ng ika-3). Pinepetsahan ito ng isang minorya sa ika-4 na siglo, at itinuturing ito ng isang kamakailang argumento bilang huwad mula sa huling bahagi ng Antigong Panahon. Saklaw ng dateTo 400 ang pananaw na ika-4 na siglo ngunit hindi ang tesis ng pamemeke. Mula sa kalagitnaan ng ika-8 siglo ang tanging buong kopya (Lowe, CLA III 352: 'VIII med').", "currentLocation": "Biblioteca Ambrosiana, Milan (I 101 sup., binabanggit din bilang J 101 sup.)", "establishes": [ "Tumatanggap ang natitirang teksto ng labintatlong liham sa ilalim ng pangalan ni Pablo. May mga liham sa pitong iglesia (mga taga-Corinto, mga taga-Efeso, mga taga-Filipos, mga taga-Colosas, mga taga-Galacia, mga taga-Tesalonica, mga taga-Roma), na may ikalawang liham para sa bawat isa sa mga taga-Corinto at sa mga taga-Tesalonica, dagdag pa ang isa kay Filemon, isa kay Tito at dalawa kay Timoteo. Ipinahihiwatig ng fragmento ang bilang na ito ngunit hindi ito kailanman tahasang sinasabi, at hindi nito binabanggit ang Mga Hebreo.", "Inilalarawan nito ang mga liham kay Filemon, kay Tito at kay Timoteo bilang mga personal na liham na gayunpaman ay itinuturing na banal ng Iglesia Katolika (ibig sabihin, pandaigdigan) at ginagamit para sa disiplina ng iglesia. Itinatakwil nito ang mga liham “sa mga taga-Laodicea” at “sa mga taga-Alejandria” bilang mga pinekeng isinulat sa pangalan ni Pablo kaugnay ng erehiya ni Marcion. Kung gayon, gumuhit ang may-akda nito ng hangganan sa pagitan ng mga tinanggap na liham ni Pablo at ng mga liham na may huwad na pangalan.", "Iniuukol nito ang “Mga Gawa ng lahat ng mga apostol” kay Lucas, ang manggagamot na isinama ni Pablo bilang kanyang kasama, at sinasabing nakaukol kay Teofilo ang aklat. Ipinapaliwanag nito kung bakit walang sinasabi ang Mga Gawa tungkol sa kamatayan ni Pedro o sa paglalakbay ni Pablo mula Roma patungong Espanya: ayon dito, itinala lamang ni Lucas ang mga bagay na siya mismo ang nakasaksi.", "Ang tanging buong kopya ay isang Latin na uncial na codex mula sa ika-8 siglo na galing sa aklatan ng Bobbio, na ngayon ay nasa Biblioteca Ambrosiana, Milan. Hinahatulan ito ng CLA ni Lowe bilang mula sa kalagitnaan ng ika-8 siglo at malamang na isinulat sa Bobbio. Inilathala ito ni Muratori noong 1740 (paunang tala ng ANF). Nakaligtas din ang ilang pangungusap sa mga manuskrito ng mga liham ni Pablo sa Monte Cassino." ], "doesNotEstablish": [ "Ipinapakita nito kung aling mga liham ang tinanggap ng may-akda nito at ng kanyang pamayanan bilang kay Pablo, sa pinagtatalunang petsa at lugar ng talaan. Hindi nito nalulutas nang mag-isa kung sino ang sumulat ng mga Liham Pastoral o ng alinmang iba pang pinagtatalunang liham.", "Ang pahayag nito na nagpunta si Pablo mula Roma patungong Espanya ay nag-uulat ng isang paniniwalang pinanghawakan ng sumulat nito, na ginamit upang ipaliwanag kung paano nagtatapos ang Mga Gawa. Hindi ito malayang ebidensiya na naganap ang paglalakbay.", "Hindi ito saksi mula sa unang siglo, at pinagtatalunan ang petsa at pinagmulan nito, kaya hindi nito mapatutunayan ang isang saradong kanon pagsapit ng AD 200. Eskematiko rin ang mga pahayag nito tungkol sa kasaysayan: sinasabi nitong sumunod si Pablo sa “kanyang hinalinhang si Juan” sa pagsulat sa pitong iglesia, na hindi maaasahang kronolohiya." ], "debate": "Pangunahing nakasalig ang petsang huling bahagi ng ika-2 siglo sa dalawang bagay: ang pahayag na isinulat ni Hermas ang Pastol “kamakailan lamang, sa ating panahon” sa ilalim ni Pio, obispo ng Roma noong kalagitnaan ng ika-2 siglo, at ang mga pangkat na itinatakwil ng talaan (Marcion, Valentinus, ang mga Montanista). Ikinakatwiran nina Sundberg (1973) at Hahneman (1992) na isa itong talaan mula sa silangan noong ika-4 na siglo, at ni Rothschild (2018) na isa itong huwad mula sa huling bahagi ng Antigong Panahon. Tumugon sina Ferguson, Hill, Verheyden, Schnabel at Guignard na pinakaangkop ang isang kontekstong kanluranin noong c. 200. Hinahatulan ng pagsusuri ni Schnabel noong 2014 na kritikal kay Hahneman ang karamihan sa mga tugon. Ang pariralang isinalin ng salin ng ANF noong 1886 na “nakatuon laban sa erehiya ni Marcion” ay mas karaniwang binabasa bilang pineke bilang pagsuporta sa erehiya ni Marcion.", "alternatives": [ { "label": "Talaan mula sa silangan noong ika-4 na siglo", "statement": "Maluwag na binabasa nina Sundberg at Hahneman ang “kamakailan lamang, sa ating panahon” at iniuugnay ang teksto sa mga katalogo ng kanon noong ika-4 na siglo. Inilalagay ito ni Hahneman sa c. 375 sa Siria o Palestina. Sa pananaw na ito, ipinapakita ng talaan ang pagtanggap noong ika-4 na siglo sa parehong labintatlong liham ni Pablo, hindi ang pagtanggap noong ika-2 siglo." }, { "label": "Huwad mula sa huling bahagi ng Antigong Panahon", "statement": "Ikinakatwiran ni Rothschild na binuo ang talaan sa mas huling panahon at pinalabas na maaga, kaya isang kagamitang pampanitikan ang pagbanggit nito kay Pio. Tumugon si Guignard na ginamit ni Chromatius ng Aquileia (namatay 407) ang teksto, at na mahirap itugma ang isang orihinal sa wikang Griyego sa isang huling pamemeke sa kanluran." }, { "label": "Pagkakakilanlan ng mga itinakwil na liham", "statement": "Itinuturing ng ilan na ang itinakwil na liham “sa mga taga-Laodicea” ay ang pamagat ni Marcion para sa liham na tinawag ng iglesia na Efeso (Tertuliano, Laban kay Marcion 5.17). Iniisip naman ng iba ang isang hiwalay na liham na may huwad na pangalan, gaya ng maikling Latin na Liham sa mga taga-Laodicea na matatagpuan sa mga huling Bibliyang Latin. Hindi kilala ang liham “sa mga taga-Alejandria”, at haka-haka lamang ang pagtukoy rito bilang Mga Hebreo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-muratorian-fragment" }, { "id": "dionysius-gaius-martyrdom", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 165, "dateTo": 326, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "tradition", "scriptureReferences": [ "Acts 18:1-11", "Acts 22:25-28", "Acts 28:16", "Acts 28:30-31", "1 Corinthians 1:12", "1 Corinthians 3:6-10", "1 Corinthians 4:15", "Romans 1:13", "Romans 15:20-23", "Romans 15:24-28", "Philippians 1:25-26", "Philippians 2:24", "Philemon 1:22", "2 Timothy 4:6-8", "2 Timothy 4:16-18" ], "personIds": [ "person.paul", "person.peter", "person.nero" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.corinth", "place.italia", "place.spain" ], "sources": [ { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.25.6-7", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "But I can show the trophies of the apostles. For if you will go to the Vatican or to the Ostian way, you will find the trophies of those who laid the foundations of this church.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.25.8", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "For both of them planted and likewise taught us in our Corinth. And they taught together in like manner in Italy, and suffered martyrdom at the same time.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.25.5", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "It is, therefore, recorded that Paul was beheaded in Rome itself, and that Peter likewise was crucified under Nero.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 2.22.2", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250102.htm", "publicDomain": true, "quote": "Thus after he had made his defense it is said that the apostle was sent again upon the ministry of preaching, and that upon coming to the same city a second time he suffered martyrdom.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 4.23.9", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250104.htm", "publicDomain": true, "quote": "There is extant also another epistle written by Dionysius to the Romans, and addressed to Soter, who was bishop at that time.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius of Caesarea", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 6.20.3", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250106.htm", "publicDomain": true, "quote": "There has reached us also a dialogue of Caius, a very learned man, which was held at Rome under Zephyrinus, with Proclus, who contended for the Phrygian heresy.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-prescription-anf", "author": "Tertullian", "work": "The Prescription against Heretics", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Praescr. 36, on Peter and Paul", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0311.htm", "publicDomain": true, "quote": "How happy is its church, on which apostles poured forth all their doctrine along with their blood! Where Peter endures a passion like his Lord's! Where Paul wins his crown in a death like John's", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-prescription-anf", "author": "Tertullian", "work": "The Prescription against Heretics", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Praescr. 36, on the apostle John", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0311.htm", "publicDomain": true, "quote": "where the Apostle John was first plunged, unhurt, into boiling oil, and thence remitted to his island-exile", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-prescription-anf", "author": "ANF editors", "work": "The Prescription against Heretics, ANF vol. 3, footnote", "year": "1885", "locator": "Praescr. 36, ANF footnote on 'a death like John's' (CCEL note 2235)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf03.v.iii.xxxvi.html", "publicDomain": true, "quote": "The Baptist’s.", "role": "edition" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Arthur Cushman McGiffert", "work": "Church History of Eusebius, NPNF2 vol. 1, notes", "year": "1890", "locator": "Note on HE 2.22.2 (CCEL footnote 474), opening", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxiii.html", "publicDomain": true, "quote": "Eusebius is the first writer to record the release of Paul from a first, and his martyrdom during a second Roman imprisonment.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Arthur Cushman McGiffert", "work": "Church History of Eusebius, NPNF2 vol. 1, notes", "year": "1890", "locator": "Note on HE 2.22.2 (CCEL footnote 474), on the second imprisonment", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxiii.html", "publicDomain": true, "quote": "Scholars are greatly divided as to the fact of a second imprisonment. Nearly all that defend the genuineness of the Pastoral Epistles assume a second imprisonment", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Arthur Cushman McGiffert", "work": "Church History of Eusebius, NPNF2 vol. 1, notes", "year": "1890", "locator": "Note on HE 2.25.8 (CCEL footnote 555)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxvi.html", "publicDomain": true, "quote": "Whatever may be the truth of Dionysius’ report as to Peter’s martyrdom at Rome, he is almost certainly in error in speaking as he does of Peter’s work in Corinth.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Arthur Cushman McGiffert", "work": "Church History of Eusebius, NPNF2 vol. 1, notes", "year": "1890", "locator": "Note on HE 2.25.8 (CCEL footnote 556)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.vii.xxvi.html", "publicDomain": true, "quote": "allows some margin in time and does not necessarily imply the same day. Dionysius is the first one to connect the deaths of Peter and Paul chronologically, but later it became quite the custom.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "tertullian-baptism-anf", "author": "Tertullian", "work": "On Baptism", "translator": "S. Thelwall", "year": "1885", "locator": "De bapt. 17", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0321.htm", "publicDomain": true, "quote": "But if the writings which wrongly go under Paul's name, claim Thecla's example as a licence for women's teaching and baptizing, let them know that, in Asia, the presbyter who composed that writing", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "first-clement-lightfoot", "author": "Clement of Rome", "work": "First Epistle of Clement to the Corinthians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1891", "locator": "1 Clem. 5", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/1clement-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "having taught righteousness unto the whole world and having reached the farthest bounds of the West; and when he had borne his testimony before the rulers, so he departed from the world and went unto the holy place", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item: Caius (early 3rd-century Christian author)", "locator": "Q2441699", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q2441699.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "pleiades", "work": "Pleiades place record: Via Ostiensis", "locator": "390205932", "url": "https://pleiades.stoa.org/places/390205932/json", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Brent D. Shaw", "work": "The Myth of the Neronian Persecution (Journal of Roman Studies 105)", "year": "2015", "view": "Disputes the conventional view that a state persecution under Nero after the fire of 64 included the deaths of Peter and Paul. He takes the Tacitus passage to be probably genuine but argues it reflects the ideas of Tacitus's own day." }, { "author": "Christopher P. Jones", "work": "The Historicity of the Neronian Persecution: A Response to Brent Shaw (New Testament Studies 63)", "year": "2017", "view": "Argues that there are no grounds for doubting Tacitus's report of the persecution. He notes that the later sources dating the martyrdoms of Peter and Paul to Nero's reign have no bearing on whether Tacitus is accurate." }, { "author": "Otto Zwierlein", "work": "Petrus in Rom: Die literarischen Zeugnisse", "year": "2009", "view": "Argues that the literary evidence does not show Peter was ever in Rome, martyred or buried there. He treats the Roman Peter tradition, including its pairing of Peter with Paul, as a second-century development." }, { "author": "Oscar Cullmann", "work": "Peter: Disciple, Apostle, Martyr (German original 1952)", "year": "1953", "view": "Judges Peter's journey to Rome and martyrdom there under Nero probable from the literary evidence, but holds that the Vatican excavations do not settle where his grave was." }, { "author": "J. M. C. Toynbee and J. B. Ward-Perkins", "work": "The Shrine of St. Peter and the Vatican Excavations", "year": "1956", "view": "Describe the Vatican excavations and identify the modest mid-second-century shrine under St Peter's with the Vatican 'trophy' Gaius mentions." }, { "author": "Sean McDowell", "work": "The Fate of the Apostles: Examining the Martyrdom Accounts of the Closest Followers of Jesus", "year": "2015", "view": "Assesses the martyrdom traditions apostle by apostle. Finds very good historical reason to think Paul died as a martyr in the mid-to-late 60s, and judges his beheading more probable than not but less certain." }, { "author": "M. R. James", "work": "The Apocryphal New Testament", "year": "1924", "view": "Translates the Martyrdom of Paul from the Acts of Paul, in which Nero orders Paul beheaded." }, { "author": "John Chapman", "work": "St. Dionysius, The Catholic Encyclopedia vol. 5", "year": "1909", "view": "Dates Dionysius of Corinth about 170, because he wrote to Pope Soter, whom it dates c. 168-176 (noting Harnack's 165-67 to 173-5)." }, { "author": "John Chapman", "work": "Tertullian, The Catholic Encyclopedia vol. 14", "year": "1912", "view": "Dates the Prescription against Heretics to about 200." }, { "author": "Francis Joseph Bacchus", "work": "Eusebius of Caesarea, The Catholic Encyclopedia vol. 5", "year": "1909", "view": "Holds that the Church History grew in stages: the ninth book was finished between 312 and 314, and the tenth was completed between the defeat of Licinius in 323 and the disgrace of Crispus in 326." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q679837", "label": "Dionysius of Corinth" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q2441699", "label": "Caius (Gaius), early 3rd-century Christian author" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1235854", "label": "Church History (Eusebius)" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q142999", "label": "Eusebius of Caesarea" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q174929", "label": "Tertullian" }, { "scheme": "pleiades", "id": "423025", "label": "Roma" }, { "scheme": "pleiades", "id": "570182", "label": "Corinthus/Korinthos" }, { "scheme": "pleiades", "id": "463398874", "label": "Vaticanus Mons" }, { "scheme": "pleiades", "id": "390205932", "label": "Via Ostiensis" } ], "title": "Sina Dionysius, Gaius at Tertuliano tungkol sa kamatayan ni Pablo sa Roma", "summary": "Nakasalig ang pagbitay kay Pablo sa Roma sa tradisyon ng iglesia, hindi sa Mga Gawa, na nagtatapos bago mapagpasyahan ang kanyang paglilitis. Sinasabi ni Dionysius ng Corinto (c. 170) na naging martir sina Pedro at Pablo sa halos parehong panahon. Itinuturo ni Gaius ng Roma (c. 200) ang mga “tropeo” ng mga apostol sa Vaticano at sa Daang Ostiense, at ipinahihiwatig ni Tertuliano (c. 200) ang pagpugot ng ulo. Walang pinangangalanang lugar ang pangunahing mas naunang saksi, ang 1 Clement 5 (karaniwang pinepetsahan sa c. 96). Si Eusebio (unang bahagi ng ika-4 na siglo) ang unang tahasang nagsabi ng isang pagpapalaya at ikalawang pagkabilanggo.", "dating": "Si Dionysius c. AD 170 (liham sa iglesia sa Roma sa ilalim ni Obispo Soter); sina Gaius at Tertuliano c. AD 200; binuo nang paunti-unti ang Kasaysayan ng Iglesia ni Eusebio at natapos noong dekada ng 320. Nakaligtas lamang ang mga salita nina Dionysius at Gaius bilang mga sipi kay Eusebio.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto", "establishes": [ "Sumulat si Dionysius, obispo ng Corinto, sa iglesia sa Roma noong panahon ni Obispo Soter (c. AD 170). Sinabi niyang nagtanim at nagturo sina Pedro at Pablo sa Corinto, sabay na nagturo sa Italia at naging martir “sa parehong panahon” (Kasaysayan ng Iglesia 2.25.8; pinepetsahan ang liham sa 4.23.9). Binanggit ni McGiffert na pinahihintulutan ng pariralang Griyego ang ilang palugit sa panahon at hindi kailangang mangahulugang parehong araw.", "Si Gaius, isang taong-simbahan sa Roma na aktibo sa ilalim ni Obispo Zephyrinus noong mga AD 200, ay nagsabi, sa isang pagtatalo kay Proclus, isang Montanista (ang “erehiya ng Frigia”), na maipapakita niya ang mga “tropeo” ng mga apostol sa Vaticano at sa Daang Ostiense (Kasaysayan ng Iglesia 2.25.6-7; 6.20.3). Kung gayon, pagsapit ng mga AD 200, iniuugnay na ng iglesia sa Roma ang mga apostol sa dalawang tiyak na pang-alaalang lugar.", "Sinasabi ni Tertuliano, sa Preskripsiyon laban sa mga Erehe 36 (c. AD 200), na nakamit ni Pablo ang kanyang korona sa Roma “sa kamatayang tulad ng kay Juan”, na ipinaliwanag ng mga patnugot ng ANF bilang kay Juan Bautista, ibig sabihin, pagpugot ng ulo. Sa parehong pangungusap, inilulubog nang walang pinsala sa kumukulong langis si Juan na anak ni Zebedeo, ang apostol, kaya tradisyong Romano ito, hindi napatunayang katotohanan. Aakayin din ng pagkamamamayan ni Pablo (Mga Gawa 22:25–28) ang sinuman na umasang pupugutan siya ng ulo, kaya maaaring hinuha lamang ang detalyeng ito.", "Sa kanyang salaysay tungkol sa pag-uusig ni Neron, sinasabi ni Eusebio na pinugutan ng ulo si Pablo sa Roma (Kasaysayan ng Iglesia 2.25.5). Iniuulat din niya na pinalaya si Pablo matapos ang kanyang pagtatanggol at naging martir sa ikalawang pagdalaw sa Roma (2.22.2-8), na ipinakikilala niya sa “sinasabi” at ikinakatwiran mula sa 2 Timoteo 4. Hinatulan ni McGiffert (1890) na siya ang unang manunulat na tahasang nagtala nito." ], "doesNotEstablish": [ "Wala sa kanila ang nagbibigay ng paratang, ng paglilitis o ng lugar ng pagbitay, at wala ang nagpepetsa sa kamatayan maliban sa pag-uugnay nito kay Pedro o kay Neron. Nakararating lamang sa atin sina Dionysius at Gaius bilang mga siping pinili ni Eusebio. Alam ni Tertuliano, at itinakwil bilang huwad, ang isang akda tungkol kay Pablo at kay Tecla, na karaniwang kinikilalang ang Mga Gawa ni Pablo, na ang salaysay ng pagkamartir ay nagpapakita rin kay Neron na pinupugutan ng ulo si Pablo; hindi maaaring isantabi ang posibilidad ng iisang tradisyon.", "Hindi sinasabi ni Gaius na mga libingan ang mga tropeo, o kung aling lugar ang para sa aling apostol. Interpretasyon ni Eusebio ang pagbasa sa mga ito bilang mga libingan. Ang pag-uugnay ng Daang Ostiense kay Pablo ay mula sa tradisyong Romano, hindi mula sa mga salita ni Gaius.", "Walang manunulat bago si Eusebio ang tahasang nagsasabi ng pagpapalaya at ikalawang pagkabilanggo, bagaman maaaring ipahiwatig ng 1 Clement 5 (“ang pinakamalayong hangganan ng Kanluran”) at ng paglalakbay sa Espanya sa Fragmentong Muratoriano ang gawain matapos ang Mga Gawa 28. Nakasandal ang rekonstruksiyong ito sa pagiging kay Pablo ng 2 Timoteo at sa pagkakasulat nito matapos ang Mga Gawa, na kapwa pinagtatalunan.", "Hindi maaasahan si Dionysius sa bawat detalye. Hindi madaling maitugma ang kanyang pahayag na sabay na itinanim nina Pedro at Pablo ang mga iglesia sa Corinto at Roma sa Mga Gawa 18:1–11 at sa sariling mga liham ni Pablo (1 Corinto 3:6–10; 4:15; Roma 1:13; 15:20–23). Inakala ni McGiffert na malamang na bahagyang lumago ang bahaging tungkol sa Corinto ng tradisyon mula sa pangkat ni Cefas sa 1 Corinto 1:12." ], "debate": "Tinatanggap ng karamihan sa mga historyador na namatay si Pablo sa Roma. Ang bukas na tanong ay kung gaano karami ang malayang naidaragdag ng bawat saksi. Maaaring mga libingan o mga lugar ng pagbitay ang tinutukoy ng mga “tropeo” ni Gaius. Nakasalalay nang malaki ang pagpapalaya at ikalawang pagkabilanggo sa pagiging sariling liham ni Pablo ng 2 Timoteo, na isinulat matapos ang Mga Gawa, bagay na pinagdududahan ng maraming iskolar. Tinututulan ni Brent Shaw na isang pag-uusig sa ilalim ni Neron ang pumatay kina Pedro at Pablo. Ipinagtatanggol ni Christopher Jones ang ulat ni Tacito tungkol sa pag-uusig na iyon. Tinututulan ni Otto Zwierlein na nakarating kailanman si Pedro sa Roma, na nakaaapekto sa pahayag ni Dionysius na sabay na naging martir ang dalawa.", "alternatives": [ { "label": "Pagpapalaya, karagdagang misyon, kamatayan sa ilalim ni Neron", "statement": "Pinalaya si Pablo matapos ang dalawang taon ng Mga Gawa 28:30–31 at nagpatuloy sa paggawa, marahil sa silangan at marahil sa Espanya (Roma 15:24, 28), bago muling arestuhin at bitayin sa ilalim ni Neron noong kalagitnaan ng dekada ng 60. Ito ang salaysay ni Eusebio, na karaniwang pinanghahawakan ng mga tumatanggap na kay Pablo ang 2 Timoteo. Kung mula sa pagkakakulong sa Roma ang Filipos at Filemon, doon ay umaasa si Pablo na mapalaya (Filipos 1:25–26; 2:24; Filemon 1:22)." }, { "label": "Iisang pagkakakulong sa Roma na nagwakas sa kamatayan", "statement": "Sa pananaw na ito, hindi kailanman pinalaya si Pablo. Nagwakas sa kanyang pagbitay ang pagkakakulong na inilalarawan ng Mga Gawa 28, at hinuha lamang mula sa mga Liham Pastoral ang ikalawang pagkabilanggo. Napansin na ni McGiffert (1890) na karamihan sa mga iskolar na tumatanggi sa pagiging tunay ng mga Liham Pastoral ay tumatanggi rin sa ikalawang pagkabilanggo." }, { "label": "Kamatayan sa Roma nang walang pag-uusig ni Neron", "statement": "Ikinakatwiran ni Brent Shaw na sumasalamin sa mga ideya ng sariling panahon ni Tacito ang kanyang salaysay tungkol sa pag-uusig ni Neron sa mga Kristiyano. Kung gayon, maaaring isang pagbuo sa mas huling panahon ang ugnayan ng kamatayan ng mga apostol at ni Neron. Tumugon si Christopher Jones na walang batayan upang pagdudahan ang ulat ni Tacito." }, { "label": "Ang pagkamartir ni Pedro sa Roma bilang pagbuo sa mas huling panahon", "statement": "Ikinakatwiran ni Otto Zwierlein na hindi kailanman nakarating si Pedro sa Roma. Itinuturing niya ang magkapares na tradisyon tungkol kina Pedro at Pablo, kasama ang liham ni Dionysius, bilang isang pampanitikang pag-unlad noong ikalawang siglo. Higit itong may kinalaman sa pahayag tungkol sa sabay na pagkamartir kaysa sa kamatayan ni Pablo sa Roma, dahil ang Mga Gawa mismo ang nagdadala kay Pablo doon." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-dionysius-gaius-martyrdom" }, { "id": "papyrus-46", "kind": "papyrus", "dateFrom": 175, "dateTo": 250, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland P46", "INTF Liste docID 10046", "Chester Beatty Library BP II", "University of Michigan Library inv. 6238" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Romans 15:33", "Romans 14:24-26", "Romans 16:1-23", "Ephesians 1:1", "1 Thessalonians 5:23-28" ], "personIds": [ "person.paul", "person.phoebe", "person.priscilla", "person.aquila" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.corinth", "place.ephesus", "place.galatia", "place.philippi", "place.colossae", "place.thessalonica", "place.cenchreae", "place.egypt" ], "sources": [ { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF NTVMR, page-level record)", "locator": "Gregory-Aland P46 (INTF docID 10046)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10046&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "chester-beatty-library", "work": "Chester Beatty online exhibition page: New Testament (label for the Pauline Epistles leaf)", "locator": "CBL BP II f.61", "url": "https://chesterbeatty.ie/exhibitions/fragments/new-testament/", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "csntm", "work": "CSNTM manuscript record: P46", "locator": "GA P46", "url": "https://manuscripts.csntm.org/manuscript/View/GA_P46", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "INTF NTVMR transcription of P46", "locator": "P46 folio 20r", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10046&pageID=210&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "INTF NTVMR transcription of P46", "locator": "P46 folio 21v", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10046&pageID=240&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "INTF NTVMR transcription of P46", "locator": "P46 folio 75r", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10046&pageID=1310&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 6.14.2", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250106.htm", "publicDomain": true, "quote": "He says that the Epistle to the Hebrews is the work of Paul, and that it was written to the Hebrews in the Hebrew language; but that Luke translated it carefully and published it for the Greeks", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 6.20.3", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250106.htm", "publicDomain": true, "quote": "He mentions only thirteen epistles of the holy apostle, not counting that to the Hebrews with the others. And unto our day there are some among the Romans who do not consider this a work of the apostle.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.21.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "I wonder, however, when he received (into his Apostolicon) this letter which was written but to one man, that he rejected the two epistles to Timothy and the one to Titus, which all treat of ecclesiastical discipline.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item: Papyrus 46", "locator": "Q1513469", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Q1513469", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Frederic G. Kenyon", "work": "The Chester Beatty Biblical Papyri, Fasciculus III Supplement: Pauline Epistles", "year": "1936", "view": "Edited the Chester Beatty leaves and dated the codex to the early third century (the first half of that century). Using its page numbering, he reconstructed it as a single-quire codex and judged that the lost final leaves were too few to hold the Pastoral Letters." }, { "author": "Henry A. Sanders", "work": "A Third-Century Papyrus Codex of the Epistles of Paul", "year": "1935", "view": "Edited the University of Michigan leaves and, as the title states, dated the codex to the third century." }, { "author": "Young Kyu Kim", "work": "Palaeographical Dating of P⁴⁶ to the Later First Century (Biblica 69)", "year": "1988", "view": "Argued from comparative handwriting that the codex was copied in the later first century. Most palaeographers have not accepted this." }, { "author": "Bruce W. Griffin", "work": "The Paleographical Dating of P-46", "year": "1996", "view": "Rejected Kim's first-century date and argued for a range of roughly AD 175-225." }, { "author": "Philip W. Comfort and David P. Barrett", "work": "The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts", "year": "2001", "view": "Favoured an earlier date, around the middle of the second century." }, { "author": "Pasquale Orsini and Willy Clarysse", "work": "Early New Testament Manuscripts and Their Dates: A Critique of Theological Palaeography (Ephemerides Theologicae Lovanienses 88)", "year": "2012", "view": "Argued that several early New Testament papyri had been dated too early and proposed more cautious ranges. They placed this codex in the early third century, in line with the INTF catalogue." }, { "author": "Jeremy Duff", "work": "P⁴⁶ and the Pastorals: A Misleading Consensus? (New Testament Studies 44)", "year": "1998", "view": "Argued that the scribe was fitting more text onto later pages and could have added leaves, so the codex may have been planned to include the Pastoral Letters." }, { "author": "T. W. Manson", "work": "St. Paul's Letter to the Romans - and Others", "year": "1948", "view": "Used the papyrus's placing of the doxology after Romans 15 to argue that a fifteen-chapter form went to Rome and that chapter 16 belonged to a copy sent to Ephesus." }, { "author": "Harry Y. Gamble", "work": "The Textual History of the Letter to the Romans", "year": "1977", "view": "Argued that the sixteen-chapter letter is original and the shorter forms are secondary, treating the doxology as a later addition." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q1513469", "label": "Papyrus 46" } ], "title": "Papyrus 46 (P46), ang pinakamaagang malawak na manuskrito ng mga liham ni Pablo", "summary": "Ang P46 ang pinakamaagang malawak na manuskrito ng mga liham ni Pablo: 86 na dahon ng isang codex na papiro sa wikang Griyego mula sa Egipto, na pinepetsahan sa mga AD 200, at ngayon ay hati sa pagitan ng Dublin at Ann Arbor. Ipinapakita nitong magkakasamang kinokopya bilang iisang aklat ang Roma, Mga Hebreo, 1 Corinto at 2 Corinto, Efeso, Galacia, Filipos, Colosas at 1 Tesalonica. Nakasalig sa sulat-kamay ang petsa nito at pinagtatalunan, at dahil sa mga nawalang dahon nito, nananatiling bukas kung naglaman ito ng 2 Tesalonica, Filemon o ng mga Liham Pastoral.", "dating": "Mga AD 200, na pinetsahan batay lamang sa sulat-kamay nito. Ibinibigay ng INTF ang unang bahagi ng ikatlong siglo (200-225), ng CSNTM ang huling bahagi ng ikalawa o unang bahagi ng ikatlong siglo (c. 200), at ng isang etiketa ng eksibisyon ng Chester Beatty Library ang ikatlong siglo CE. Mula sa huling bahagi ng unang siglo hanggang sa ikatlong siglo ang saklaw ng mga inilathalang mungkahi.", "currentLocation": "Chester Beatty Library, Dublin (BP II, 56 na dahon); University of Michigan Library, Ann Arbor (inv. 6238, 30 dahon)", "establishes": [ "Walumpu't anim na dahon ng iisang codex na papiro sa wikang Griyego ng mga liham ni Pablo ang nakaligtas, na hati sa pagitan ng Chester Beatty Library, Dublin (BP II, 56 na dahon) at ng University of Michigan Library, Ann Arbor (inv. 6238, 30 dahon). Pinepetsahan ito ng mga katalogo sa mga AD 200 batay sa paleograpiya. Nagmula ito sa Egipto: ibinibigay ng isang etiketa ng eksibisyon ng Chester Beatty Library ang Egipto at ang ikatlong siglo CE para sa isang dahon (BP II f.61).", "Naglalaman ang mga natitirang dahon, sa ganitong pagkakasunod-sunod, ng: Roma (mula 5:17, may mga puwang), Mga Hebreo, 1 Corinto at 2 Corinto, Efeso, Galacia, Filipos, Colosas at 1 Tesalonica (pira-piraso, naputol sa 5:28). Kung gayon, magkakasamang kinokopya ang mga liham na ito bilang iisang aklat, at inilagay ang Mga Hebreo kasunod mismo ng Roma.", "Taglay na ng Roma sa P46 ang kabanata 16, kasama ang pagrerekomenda kay Febe ng Cencrea at ang mga pagbati kina Priscila, Aquila at iba pa (16:1–23). Ngunit inilalagay nito ang pangwakas na doksolohiya pagkatapos ng 15:33 at tuloy-tuloy na dumarating mula 16:23 sa pamagat ng Mga Hebreo. Ang doksolohiya ay 16:25–27 sa mga kritikal na edisyon at 14:24–26 sa pagbilang ng WEB.", "May pamagat ang Efeso nito bilang liham sa mga taga-Efeso, ngunit walang pinangangalanang lungsod na patutunguhan ang pagbati sa Efeso 1:1. Kung gayon, maagang saksi ang P46 sa ganoong anyo ng talata." ], "doesNotEstablish": [ "Kung naglaman kailanman ang codex ng 2 Tesalonica, Filemon o ng mga Liham Pastoral. Nawala ang mga pambungad at huling dahon nito, at mga tantiya lamang ang mga paghatol kung gaano karaming teksto ang maaaring nailaman ng mga nawawalang dahon.", "Kung sino ang sumulat ng alinmang liham na nilalaman nito. Ipinapakita ng pagsasama ng Mga Hebreo na ipinangkat ito ng mga gumagamit ng codex kasama ng mga liham ni Pablo. Ebidensiya iyon ng kanilang opinyon, hindi ng kung sino ang sumulat nito. Nagkakaiba ang opinyon: tinawag ni Clemente ng Alejandria ang Mga Hebreo na akda ni Pablo, samantalang sa Roma ay labintatlong liham lamang ni Pablo ang ibinilang ni Caius (Eusebio, Kasaysayan ng Iglesia 6.14.2; 6.20.3).", "Isang eksaktong petsa, o ang mga pangyayari sa Mga Gawa. Nagmumula ang petsa sa sulat-kamay, hindi sa anumang pahayag sa manuskrito. Pinatutunayan ng codex ang teksto at sirkulasyon ng mga liham, hindi ang kasaysayang inilalarawan nila o ang salaysay ng Mga Gawa tungkol dito." ], "debate": "Tatlong tanong ang bukas. Petsa: inilalagay ng karamihan sa mga paleograpo ang sulat-kamay sa mga AD 200; inilalagay ito ng INTF, at nina Orsini at Clarysse, sa unang bahagi ng ikatlong siglo, at ikinatwiran ni Griffin ang humigit-kumulang 175-225. Iminungkahi ni Kim ang huling bahagi ng unang siglo (kaunti ang sumunod), at nina Comfort at Barrett ang kalagitnaan ng ikalawa, samantalang itinakda ito ni Sanders, unang patnugot ng mga dahon sa Michigan, sa ikatlong siglo. Nilalaman: hinatulan ni Kenyon na napakakaunti ng mga nawalang huling dahon para sa mga Liham Pastoral, samantalang ikinatwiran ni Duff na pinaiikli ng eskriba ang teksto at maaaring nagdagdag ng mga dahon. Wala rin ang mga ito sa edisyon ni Marcion (Tertuliano, Laban kay Marcion 5.21), ngunit paghahambing iyon mula sa ibang rehiyon at pangkat, hindi ebidensiya tungkol sa codex na ito. Roma: tanda ba ang doksolohiya pagkatapos ng 15:33 ng isang edisyong may labinlimang kabanata (Manson), o ng isang pangalawang paglalagay sa isang orihinal na liham na may labing-anim na kabanata (Gamble)?", "alternatives": [ { "label": "Mas maagang petsa", "statement": "Pinetsahan ni Kim (1988) ang P46 sa huling bahagi ng unang siglo, at nina Comfort at Barrett (2001) sa kalagitnaan ng ikalawa. Kung tama ang alinman, lalong mas matanda ang kalipunan. Mas pinipili ng karamihan sa mga paleograpo ang mga AD 200, at may palugit na ilang dekada ang anumang petsang batay sa sulat-kamay." }, { "label": "Pinlano o idinagdag ang mga Liham Pastoral (Duff)", "statement": "Ikinatwiran ni Duff (1998) na pinaiikli ng eskriba ang teksto sa mga huling pahina at maaaring nagplano ng karagdagang mga dahon, kaya maaaring nilayon ng codex na isama ang mga Liham Pastoral. Nakasalig ang salungat na paghatol ni Kenyon sa pagtantiya sa espasyong iniaalok ng mga nawalang dahon. Hindi malulutas ng mga natitirang dahon ang tanong sa alinmang direksiyon." }, { "label": "Roma na may labinlimang kabanata", "statement": "Binasa ni Manson ang doksolohiya pagkatapos ng 15:33 bilang wakas ng isang edisyong may labinlimang kabanata na ipinadala sa Roma, at ang kabanata 16 ay kabilang sa isang kopya para sa Efeso. Ikinatwiran ni Gamble na orihinal ang liham na may labing-anim na kabanata. Kinokopya pa rin mismo ng P46 ang kabanata 16 bilang bahagi ng Roma." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence/papyrus-46" }, { "id": "marcion-apostolikon", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 138, "dateTo": 161, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "source-supported", "scriptureReferences": [ "Colossians 4:16", "Ephesians 1:1", "Ephesians 2:12", "1 Timothy 6:7", "1 Timothy 6:10" ], "personIds": [ "person.paul", "person.timothy", "person.titus", "person.philemon" ], "placeIds": [ "place.ephesus", "place.colossae" ], "sources": [ { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.21.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "I wonder, however, when he received (into his Apostolicon) this letter which was written but to one man, that he rejected the two epistles to Timothy and the one to Titus, which all treat of ecclesiastical discipline.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.17.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "We have it on the true tradition of the Church, that this epistle was sent to the Ephesians, not to the Laodiceans. Marcion, however, was very desirous of giving it the new title (of Laodicean), as if he were extremely accurate in investigating such a point.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.11.12", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "I here pass over discussion about another epistle, which we hold to have been written to the Ephesians, but the heretics to the Laodiceans.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.13.4", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "But what serious gaps Marcion has made in this epistle especially, by withdrawing whole passages at his will, will be clear from the unmutilated text of our own copy.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 1.19.2", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03121.htm", "publicDomain": true, "quote": "Of this teacher there is no doubt that he is a heretic of the Antonine period, impious under the pious. Now, from Tiberius to Antoninus Pius, there are about 115 years and 6-1/2 months.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 1.15", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03121.htm", "publicDomain": true, "quote": "no creation of His at all has been discovered up to the fifteenth of the Emperor Severus", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 1.27.2", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103127.htm", "publicDomain": true, "quote": "In like manner, too, he dismembered the Epistles of Paul, removing all that is said by the apostle respecting that God who made the world, to the effect that He is the Father of our Lord Jesus Christ", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 4.11.9 (quoting Justin)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250104.htm", "publicDomain": true, "quote": "And there is a certain Marcion of Pontus, who is even now still teaching his followers to think that there is some other God greater than the Creator.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "work": "Muratorian Fragment (Canon Muratorianus)", "translator": "S. D. F. Salmond", "year": "1886", "locator": "Muratorian Fragment, sec. 3 (ANF 5 numbering)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "There are also in circulation one to the Laodiceans, and another to the Alexandrians, forged under the name of Paul, and addressed against the heresy of Marcion", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-lightfoot", "author": "Polycarp", "work": "Epistle of Polycarp to the Philippians", "translator": "J. B. Lightfoot", "year": "1891", "locator": "Phil. 4.1", "url": "https://www.earlychristianwritings.com/text/polycarp-lightfoot.html", "publicDomain": true, "quote": "But the love of money is the beginning of all troubles.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "INTF NTVMR transcription of P46", "locator": "P46 folio 75r", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10046&pageID=1310&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Adolf von Harnack", "work": "Marcion: Das Evangelium vom fremden Gott", "year": "1921 (2nd ed. 1924)", "view": "Reconstructed Marcion's Gospel and Apostolikon from patristic citations. He treated Marcion as a deliberate editor who removed what he took to be Judaizing additions, and saw his canon as a major stimulus to the church's New Testament." }, { "author": "Karl Holl (ed.)", "work": "Epiphanius, vol. 2: Panarion haer. 34-64 (Die griechischen christlichen Schriftsteller 31)", "year": "1922", "view": "Critical edition of the Greek text. In it Panarion 42 lists Marcion's ten letters from Galatians to Philippians, with Philemon ninth and Philippians tenth, and says Marcion also had parts of a so-called 'Laodiceans'." }, { "author": "John Knox", "work": "Marcion and the New Testament: An Essay in the Early History of the Canon", "year": "1942", "view": "Argued that Marcion's two-part scripture, a Gospel and the Apostle, was the catalyst for the formation of the catholic New Testament." }, { "author": "Hans von Campenhausen", "work": "Die Entstehung der christlichen Bibel", "year": "1968", "view": "Argued that Marcion was the first to create a defined Christian scripture, and that the church's New Testament took shape partly in response." }, { "author": "Hans von Campenhausen", "work": "Polykarp von Smyrna und die Pastoralbriefe", "year": "1951", "view": "Proposed that the Pastoral Letters were written in the mid-second century, possibly by Polycarp, partly against Marcion-like teaching." }, { "author": "John J. Clabeaux", "work": "A Lost Edition of the Letters of Paul: A Reassessment of the Text of the Pauline Corpus Attested by Marcion", "year": "1989", "view": "Argued that many readings attributed to Marcion are pre-Marcionite, shared with other early text forms, so Marcion edited an inherited collection less than his critics claimed." }, { "author": "Ulrich Schmid", "work": "Marcion und sein Apostolos: Rekonstruktion und historische Einordnung der marcionitischen Paulusbriefausgabe", "year": "1995", "view": "Re-examined the patristic evidence critically. Concluded that Marcion used an existing edition of Paul's letters and that demonstrably tendentious changes are relatively few." }, { "author": "David Trobisch", "work": "Paul's Letter Collection: Tracing the Origins", "year": "1994", "view": "Argued that collecting Paul's letters began with Paul's own editing of some of them, so letter collections predate Marcion." }, { "author": "Jason D. BeDuhn", "work": "The First New Testament: Marcion's Scriptural Canon", "year": "2013", "view": "Offers an English reconstruction of Marcion's Gospel and Apostolikon, presents it as the first New Testament, and treats patristic charges of mutilation with caution." }, { "author": "Judith M. Lieu", "work": "Marcion and the Making of a Heretic: God and Scripture in the Second Century", "year": "2015", "view": "Stresses that Marcion is known only through polemical portraits, and cautions against confident reconstruction of his text or motives." }, { "author": "Luke Timothy Johnson", "work": "The First and Second Letters to Timothy (Anchor Bible 35A)", "year": "2001", "view": "Defends Pauline authorship and a first-century date for 1–2 Timothy, against the view that they were written in the second century." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q201346", "label": "Marcion of Sinope" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q754941", "label": "Marcionism" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q731974", "label": "Panarion" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q174929", "label": "Tertullian" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1231095", "label": "Epistle to the Laodiceans" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q408673", "label": "Epistle to the Ephesians" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q369042", "label": "pastoral epistles" }, { "scheme": "pleiades", "id": "638955", "label": "Laodicea ad Lycum/Diospolis/Roas" }, { "scheme": "pleiades", "id": "599612", "label": "Ephesus/Arsinoe(ia)" } ], "title": "Ang edisyon ni Marcion ng sampung liham ni Pablo (ang 'Apostolikon')", "summary": "Si Marcion ng Ponto, isang guro noong kalagitnaan ng ikalawang siglo, ay gumamit ng isang edisyon ng sampung liham ni Pablo na pinangungunahan ng Galacia. Wala rito ang 1 Timoteo, 2 Timoteo at Tito, at ayon kay Tertuliano, binigyan nito ang Efeso ng pamagat na 'Sa mga taga-Laodicea'. Nawala na ito at nakikilala lamang sa pamamagitan ng mga kalaban, pangunahin si Tertuliano (mula c. 207) at si Epifanio (huling bahagi ng ikaapat na siglo). Ipinapakita nitong natipon na sa iisang edisyon ang sampung liham pagsapit ng kalagitnaan ng ikalawang siglo. Hindi nito kayang petsahan nang mag-isa ang mga Liham Pastoral.", "dating": "Kalagitnaan ng ikalawang siglo. Inilalagay ni Tertuliano si Marcion sa ilalim ni Antoninus Pius (138–161); hindi alam ang sariling petsa ng edisyon at maaaring mas maaga pa. Ang saklaw na 138–161 na ibinigay rito ay ang panahong iyon ng gawain ni Marcion, hindi petsa ng edisyon.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto (nawala; muling binuo mula sa mga sipi nina Tertuliano, Epifanio at iba pa)", "establishes": [ "Aktibo si Marcion noong kalagitnaan ng ikalawang siglo. Inilalarawan siya ni Justino Martir, na sinipi ni Eusebio (Kasaysayan ng Iglesia 4.11.9), bilang buhay pa at nagtuturo. Tinatawag siya ni Tertuliano na erehe noong paghahari ni Antoninus Pius, 138–161 (Laban kay Marcion 1.19.2). Inaakusahan na siya ni Ireneo ng pagputol mula sa mga liham ni Pablo ng anumang nagpapangalan sa Lumikha ng sanlibutan bilang Ama ni Cristo (Laban sa mga Erehiya 1.27.2).", "Pinabubulaanan ni Tertuliano ang sampung liham sa ganitong pagkakasunod-sunod sa ikalimang aklat ng Laban kay Marcion: Galacia, 1 Corinto at 2 Corinto, Roma, 1 Tesalonica at 2 Tesalonica, 'Sa mga taga-Laodicea' (Efeso), Colosas, Filipos at Filemon. Ibinibigay ni Epifanio (Panarion 42), isang mas huling saksi na nagsasabing nangangatwiran siya mula sa sariling teksto ni Marcion, ang parehong sampu na nauuna ang Galacia, ngunit pinapangalanan niya ang Efeso at inilalagay ang Filemon sa ikasiyam at ang Filipos sa ikasampu.", "Wala sa edisyon ang 1 Timoteo, 2 Timoteo at Tito. Sinasabi ni Tertuliano na tinanggap ni Marcion ang maikling personal na liham kay Filemon ngunit itinakwil ang mga liham kay Timoteo at kay Tito (Laban kay Marcion 5.21.1). Hindi lumilitaw ang Mga Hebreo sa alinmang talaan.", "Sa paggamit ng mga Marcionita, ang liham na kilala ng iglesia bilang Efeso ay may pamagat na 'Sa mga taga-Laodicea'. Sinasabi ni Tertuliano, habang tinatalakay ang Efeso 2:12, na naniniwala ang mga erehe na isinulat ito sa mga taga-Laodicea, at isinisisi niya kay Marcion ang bagong pamagat (Laban kay Marcion 5.11.12; 5.17.1). Sa halip, inililista ni Epifanio (Panarion 42) ang Efeso, ngunit sinasabing may hawak din si Marcion na mga bahagi ng isang tinatawag na 'Sa mga taga-Laodicea'." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ibinibigay ang eksaktong pananalita ni Marcion. Nakaligtas lamang ang teksto sa mapanlabang pagsipi at paghahalaw, kaya nagkakaiba ang mga makabagong rekonstruksiyon, at ang ilang pagbasang isinisisi kay Marcion ay maaaring mas matatandang baryanteng minana niya.", "Hindi nito ipinapakita kung kailan o kanino isinulat ang mga Liham Pastoral. Tugma ang kawalan ng mga ito sa pahayag ni Tertuliano na itinakwil sila ni Marcion. Tugma rin ito sa posibilidad na hindi sila kilala ni Marcion, o na isinulat sila sa mas huling panahon.", "Hindi nito ipinapakita na orihinal na ipinadala ang Efeso sa Laodicea. Maaaring hinuha ang pamagat ni Marcion mula sa Colosas 4:16 na inilapat sa isang kopyang walang pagtukoy sa Efeso bilang patutunguhan. Itinuturing ni Tertuliano ang pamagat bilang inobasyon ni Marcion.", "Hindi nito ipinapakita na si Marcion ang nag-imbento ng kalipunan ng mga liham ni Pablo, o na ang Bagong Tipan ng iglesia ay isang reaksiyon lamang sa kanya." ], "debate": "Tatlong tanong ang nananatiling bukas. Una, si Marcion ba ang bumuo ng edisyong ito o minana niya ito, at gaano karami ang binago niya? Pinararatangan siya ng kanyang mga kritiko ng sinasadyang pagputol (Tertuliano, Laban kay Marcion 5.13.4). Ikinakatwiran nina Clabeaux at Schmid na marami sa kanyang mga pagbasa ay nasa sirkulasyon na, kaya isang minanang kalipunan ang pinagtrabahuhan niya. Ikalawa, nangangahulugan ba ang kawalan ng 1 Timoteo, 2 Timoteo at Tito na itinakwil niya ang mga ito, gaya ng sinasabi ni Tertuliano? Maaaring hindi niya kilala ang mga ito, o maaaring hindi pa naisusulat ang mga ito. Ikatlo, iniingatan ba ng 'Sa mga taga-Laodicea' ang isang tunay na patutunguhan ng isang liham na nawawala ang pagtukoy sa Efeso sa kahit isang maagang kopya (P46)? O hinuha ba ito ni Marcion mula sa Colosas 4:16?", "alternatives": [ { "label": "Isang minanang edisyon, bahagyang inayos", "statement": "Ikinakatwiran nina Clabeaux (1989) at Schmid (1995) na gumamit si Marcion ng isang umiiral nang edisyon ng mga liham ni Pablo. Maraming pagbasang isinisi sa kanya ng kanyang mga kritiko ang lumilitaw rin sa iba pang maagang anyo ng teksto. Sa pananaw na ito, mas kaunti ang kanyang sinasadyang mga pagbabago kaysa sa ipinahihiwatig nina Tertuliano at Epifanio." }, { "label": "Mga Liham Pastoral na isinulat noong panahon ni Marcion (von Campenhausen)", "statement": "Isang pananaw ng minorya, na ikinatwiran ni von Campenhausen (1951), ang nagpepetsa sa 1 Timoteo, 2 Timoteo at Tito sa kalagitnaan ng ikalawang siglo at nagmumungkahi kay Policarpo o sa isang kapanahon niya bilang kanilang may-akda, na sumusulat nang bahagya laban sa mga turong tulad ng kay Marcion. Sa pananaw na ito, wala ang mga liham sa edisyon ni Marcion dahil bago pa ang mga ito o hindi pa nasa sirkulasyon." }, { "label": "Umiiral na ang mga Liham Pastoral bago si Marcion", "statement": "Isinulat man ni Pablo (gaya ng ikinakatwiran ni Johnson) o ng isang mas huling tagasunod sa paligid ng pagpapalit ng una at ikalawang siglo, umiiral na ang mga liham at hindi isinama ni Marcion ang mga ito, gaya ng sinasabi ni Tertuliano. Kung umaalingawngaw sa liham ni Polycarpo sa mga taga-Filipos (4.1) ang 1 Timoteo 6:7 at 6:10, kilala na ang 1 Timoteo bago si Marcion, bagaman maaaring ipaliwanag ng isang karaniwang kawikaan ang pagkakatulad." }, { "label": "'Sa mga taga-Laodicea' bilang tunay na patutunguhan", "statement": "Walang pinangangalanang lungsod sa pambungad na talata ang kahit isang maagang kopya ng Efeso (P46), kaya itinuturing ng ilang iskolar ang liham bilang isang sirkular, o bilang para sa Laodicea, at itinutumbas ito sa liham na nasa Colosas 4:16. Binabanggit ng Fragmentong Muratoriano ang isang huwad na 'Sa mga taga-Laodicea' na iniuugnay sa erehiya ni Marcion, na marahil ay ibang liham. Isinasalin ni Salmond ang Latin bilang 'nakatuon laban'; itinuturing naman ito ng ibang tagasalin bilang isinulat upang isulong ang erehiya ni Marcion." }, { "label": "Si Marcion bilang tagapagpasimula ng kanon", "statement": "Itinuring nina Harnack, Knox at von Campenhausen ang dalawang-bahaging kasulatan ni Marcion, isang Ebanghelyo at ang Apostolikon, bilang mapagpasyang pampasigla sa Bagong Tipan ng iglesia. Ikinakatwiran nina Trobisch at iba pa na tinitipon na ang mga liham ni Pablo bago pa man si Marcion. Sa pananaw na iyon, sumasalamin ang kanyang edisyon sa isang umiiral nang kaugalian sa halip na magpasimula ng isa." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-marcion-apostolikon" }, { "id": "papyrus-32", "kind": "papyrus", "dateFrom": 200, "dateTo": 299, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland P32", "P.Ryl. 1 5", "Manchester, John Rylands Library, Gr. P. 5" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Titus 1:11-15", "Titus 2:3-8", "Titus 3:10", "1 Timothy 3:13-4:8", "Acts 28:30-31" ], "personIds": [ "person.paul", "person.titus" ], "placeIds": [ "place.crete", "place.rome" ], "sources": [ { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF online catalogue)", "locator": "Gregory-Aland P32", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10032&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF online catalogue)", "locator": "Gregory-Aland P133", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10133&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF online catalogue)", "locator": "Gregory-Aland P46", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10046&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion (Ante-Nicene Fathers vol. 3)", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.21.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "I wonder, however, when he received (into his Apostolicon) this letter which was written but to one man, that he rejected the two epistles to Timothy and the one to Titus, which all treat of ecclesiastical discipline.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies (Ante-Nicene Fathers vol. 1)", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Against Heresies 3.3.3-4", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103303.htm", "publicDomain": true, "quote": "Of this Linus, Paul makes mention in the Epistles to Timothy.", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Arthur S. Hunt", "work": "Catalogue of the Greek Papyri in the John Rylands Library, Manchester, vol. 1: Literary Texts (Nos. 1-61)", "year": "1911", "view": "Published the fragment as No. 5 and dated it to the third century, comparing the hand to the Oxyrhynchus Genesis (P.Oxy. 656) and judging it perhaps the later of the two. He placed it at the bottom of a leaf from a papyrus book, noted an early variant at Titus 2:7 without treating it as original, and named no find-spot, which by his preface means the provenance was not assured." }, { "author": "Raymond E. Brown", "work": "An Introduction to the New Testament", "year": "1997", "view": "Sets out the arguments both for Paul's direct authorship of Titus and 1 Timothy and for later authorship within the Pauline tradition, in the section 'Who Wrote Titus and I Timothy?'" } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q2051055", "label": "Papyrus 32" } ], "title": "Papyrus 32: isang maagang pira-piraso ng liham kay Tito", "summary": "Ang P32 ay isang maliit na pira-pirasong papiro sa Manchester (P.Ryl. 1 5) na nag-iingat ng mga bahagi ng Tito 1:11–15 at 2:3–8 mula sa isang dahon ng codex. Pinetsahan batay sa sulat-kamay sa ikatlong siglo (INTF: AD 200-225; inakala ni Hunt na marahil mas huli ito kaysa sa isang maihahambing na sulat-kamay mula sa ikatlong siglo), kabilang ito, kasama ng P133, sa pinakamatatandang natitirang manuskrito ng mga Liham Pastoral. Ipinapakita nitong kinokopya na ang Tito sa anyong aklat pagsapit ng panahong iyon; hindi nito malulutas kung sino ang sumulat ng liham o kailan.", "dating": "Ikatlong siglo batay sa sulat-kamay (Hunt 1911, na nag-akalang marahil mas huli ito kaysa sa sulat-kamay mula sa ikatlong siglo na pinaghambingan niya); unang bahagi ng ikatlong siglo, AD 200-225, sa katalogo ng INTF. Saklaw ng hanay na 200-299 ang dalawang paghatol.", "currentLocation": "John Rylands Library, University of Manchester (Gr. P. 5)", "establishes": [ "Isang pira-pirasong humigit-kumulang 10.6 sa 4.9 cm mula sa ibaba ng isang dahon ng codex na papiro ang nag-iingat ng mga bahagi ng Tito 1:11–15 sa isang panig at ng Tito 2:3–8 sa kabila. Inilathala ito ni A. S. Hunt noong 1911 bilang P.Ryl. 1 5, at nakatala ito bilang Gregory-Aland P32 (Manchester, Gr. P. 5).", "Nakasalig lamang sa sulat-kamay ang petsa nito. Inihambing ni Hunt (1911) ang sulat-kamay sa papiro ng Genesis mula sa Oxyrhynchus (P.Oxy. 656), itinakda ito sa ikatlong siglo at inakalang marahil ito ang mas huli sa dalawa. Ibinibigay ng katalogo ng INTF ang AD 200-225.", "Kasama ng P133 (1 Timoteo 3:13–4:8, nakatala bilang mula sa ikatlong siglo), kabilang ito sa pinakamatatandang kilalang manuskrito ng mga Liham Pastoral. Wala sa tatlong Liham Pastoral ang lumilitaw sa mga natitirang dahon ng P46, ang codex na papiro ng mga liham ni Pablo mula sa unang bahagi ng ikatlong siglo.", "Napansin ni Hunt (1911) ang isang maagang baryanteng may iisang titik sa isang salita sa Tito 2:7 na, maliban dito, ay kilala lamang niya bilang baryanteng nakatala sa dalawang manuskrito mula sa ikasiyam na siglo. Nagbabala siya na hindi napatutunayan ng katandaan nito na ito ang orihinal." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakita kung sino ang sumulat ng Tito o kailan. Ang isang kopyang ginawa nang mahigit isang siglo matapos si Pablo ay tugma kapwa sa pagiging may-akda ni Pablo at sa pagkakasulat sa pangalan ni Pablo matapos ang kanyang kamatayan.", "Hindi ito ang pinakamaagang ebidensiya na umiral ang Tito. Si Ireneo, na sumulat sa huling bahagi ng ikalawang siglo, ay iniuugnay na ang Tito 3:10 kay Pablo at binabanggit ang mga liham ni Pablo kay Timoteo (Laban sa mga Erehiya 3.3.3-4).", "Hindi nito maipapakita kung ano pa ang nilalaman ng codex nito (ang Tito lamang, ang tatlong Liham Pastoral o isang mas malawak na kalipunan ng mga liham ni Pablo), o kung saan ito kinopya o natagpuan. Walang binabanggit na lugar ng pagkakatagpo si Hunt, at ayon sa kanyang sariling ipinahayag na kaugalian, nangangahulugan iyon na hindi tiyak na kilala ang pinagmulan nito." ], "debate": "Dalawang tanong ang bukas. Ang una ay ang petsa. Pinepetsahan lamang ang P32 batay sa sulat-kamay, kaya tantiya lamang ang anumang petsa: sinabi ni Hunt na ikatlong siglo, marahil mas huli kaysa sa sulat-kamay na pinaghambingan niya, at sinasabi ng katalogo ng INTF na AD 200-225. Ang ikalawa ay ang kahalagahan. Iniulat ni Tertuliano na wala ang Tito sa kalipunan ni Marcion noong kalagitnaan ng ikalawang siglo, at hindi ito lumilitaw sa natitirang bahagi ng P46. Ipinapaliwanag ng ilan ang mga kawalang iyon bilang pagtakwil o pagkakaligta; binabasa naman ng iba ang mga ito bilang tanda ng mas huling pagkakasulat. Ipinapakita ng P32 na kinokopya ang Tito bilang aklat pagsapit ng ikatlong siglo, ngunit hindi nito mapagpapasyahan ang pagiging may-akda.", "alternatives": [ { "label": "Isinulat ni Pablo", "statement": "Naniniwala ang maraming ebanghelikal at ilang iba pang iskolar na si Pablo ang sumulat ng Tito, marahil sa tulong ng isang kalihim, matapos siyang mapalaya mula sa pagkakakulong sa Roma na nasa Mga Gawa 28:30–31, isang pagpapalayang hindi isinasalaysay ng Mga Gawa ngunit muling binubuo ng pananaw na ito mula sa mga liham at sa mga sumunod na tradisyon. Tugma ang P32 sa pananaw na ito ngunit hindi ito mapatutunayan, dahil isa itong kopyang ginawa nang matagal matapos ang buhay ni Pablo." }, { "label": "Isinulat sa mas huling panahon sa pangalan ni Pablo", "statement": "Itinuturing ng maraming kritikal na iskolar na akda ng isang tagasunod ang mga Liham Pastoral, na sumulat sa pangalan ni Pablo matapos ang kanyang kamatayan. Itinuturo nila ang bokabularyo, ang kaayusan ng iglesia at ang kawalan ng mga liham sa kalipunan ni Marcion. Tugma rin naman sa pananaw na ito ang isang kopya mula sa ikatlong siglo." }, { "label": "Mas malawak na hanay ng petsa para sa pira-piraso", "statement": "Dahil pinepetsahan lamang ang P32 sa pamamagitan ng paghahambing ng sulat-kamay, isang tinatayang hanay ang petsa nito sa halip na isang tiyak na punto. Inakala mismo ni Hunt na marahil mas huli ito kaysa sa papiro ng Genesis mula sa ikatlong siglo na pinaghambingan niya, kaya hindi maaaring isantabi ang isang petsang mas huli sa ikatlong siglo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-papyrus-32" }, { "id": "irenaeus-paul", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 176, "dateTo": 189, "corpusReferences": [], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "1 Timothy 1:4", "1 Timothy 6:7", "1 Timothy 6:10", "1 Timothy 6:20", "2 Timothy 4:10-11", "2 Timothy 4:21", "Titus 3:10", "Colossians 4:14", "Galatians 2:1-2", "Acts 9:15-16", "Acts 11:27-30", "Acts 15:1-4", "Acts 16:8-13", "Acts 20:5-6", "Acts 27:1-28:16" ], "personIds": [ "person.paul", "person.luke", "person.timothy", "person.titus" ], "placeIds": [ "place.rome", "place.troas", "place.philippi", "place.jerusalem", "place.puteoli" ], "sources": [ { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 1, preface 1 (ANF editors' note identifies 1 Tim 1:4)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf01.ix.ii.i.html", "publicDomain": true, "quote": "as certain men have set the truth aside, and bring in lying words and vain genealogies, which, as the apostle says,", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 3.1.1", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf01.ix.iv.ii.html", "publicDomain": true, "quote": "Luke also, the companion of Paul, recorded in a book the Gospel preached by him.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 3.3.3", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf01.ix.iv.iv.html", "publicDomain": true, "quote": "The blessed apostles, then, having founded and built up the Church, committed into the hands of Linus the office of the episcopate. Of this Linus, Paul makes mention in the Epistles to Timothy.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 3.3.4 (Titus 3:10 cited as Paul's)", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf01.ix.iv.iv.html", "publicDomain": true, "quote": "Such was the horror which the apostles and their disciples had against holding even verbal communication with any corrupters of the truth; as Paul also says,", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 3.13.3", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf01.ix.iv.xiv.html", "publicDomain": true, "quote": "If, then, any one shall, from the Acts of the Apostles, carefully scrutinize the time concerning which it is written that he went up to Jerusalem on account of the forementioned question, he will find those years mentioned by Paul coinciding with it.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 3.14.1", "url": "https://www.ccel.org/ccel/schaff/anf01.ix.iv.xv.html", "publicDomain": true, "quote": "As Luke was present at all these occurrences, he carefully noted them down in writing, so that he cannot be convicted of falsehood or boastfulness", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 3.15.1", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103315.htm", "publicDomain": true, "quote": "For neither can they contend that Paul was no apostle, when he was chosen for this purpose; nor can they prove Luke guilty of falsehood, when he proclaims the truth to us with all diligence.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 1.16.3 (Titus 3:10 cited as Paul's command)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103116.htm", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "irenaeus-against-heresies-anf", "author": "Irenaeus", "work": "Against Heresies", "translator": "Alexander Roberts and William Rambaut", "year": "1885", "locator": "Haer. 5, preface (the work's title adopts the phrase of 1 Tim 6:20)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0103500.htm", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 5.5.9", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250105.htm", "publicDomain": true, "quote": "In the third book of his work Against Heresies he has inserted a list of the bishops of Rome, bringing it down as far as Eleutherus (whose times we are now considering), under whom he composed his work.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 5.6.1 (Greek text of Haer. 3.3.3)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250105.htm", "publicDomain": true, "quote": "Paul speaks of this Linus in his Epistles to Timothy.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 5.7.1 (title Irenaeus gave his five books)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250105.htm", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 5.8.3 (Greek text of Haer. 3.1.1)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250105.htm", "publicDomain": true, "quote": "and Luke, the attendant of Paul, recorded in a book the Gospel which Paul had declared.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 5.22", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250105.htm", "publicDomain": true, "quote": "In the tenth year of the reign of Commodus, Victor succeeded Eleutherus, the latter having held the episcopate for thirteen years.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "author": "Tertullian", "work": "Against Marcion", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885", "locator": "Adv. Marc. 5.21", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "I wonder, however, when he received (into his Apostolicon) this letter which was written but to one man, that he rejected the two epistles to Timothy and the one to Titus, which all treat of ecclesiastical discipline.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "work": "Muratorian Fragment", "translator": "S. D. F. Salmond", "year": "1886", "locator": "Muratorian Fragment, section 2 (printed in ANF 5 among the 'Fragments of Caius')", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "Moreover, the Acts of all the Apostles are comprised by Luke in one book, and addressed to the most excellent Theophilus", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "muratorian-fragment-anf", "work": "Muratorian Fragment", "translator": "S. D. F. Salmond", "year": "1886", "locator": "Muratorian Fragment, section 3 (printed in ANF 5 among the 'Fragments of Caius')", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0510.htm", "publicDomain": true, "quote": "He wrote, besides these, one to Philemon, and one to Titus, and two to Timothy", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "polycarp-philippians-anf", "author": "Polycarp", "work": "Epistle to the Philippians", "translator": "Alexander Roberts and James Donaldson", "year": "1885", "locator": "Phil. 4.1 (parallels 1 Tim 6:7, 10 without naming Paul)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0136.htm", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Joseph B. Tyson", "work": "Marcion and Luke-Acts: A Defining Struggle", "year": "2006", "view": "Proposes that Acts and the final form of Luke's Gospel were published around 120–125, with the need to counter Marcion as a prominent motive." }, { "author": "Bart D. Ehrman", "work": "Forged: Writing in the Name of God", "year": "2011", "view": "Argues that a number of New Testament writings bearing apostles' names were written by later authors, and counts the Pastoral Epistles among them." }, { "author": "Stanley E. Porter", "work": "The Pastoral Epistles: A Commentary on the Greek Text", "year": "2023", "view": "Defends Paul's authorship of the Pastoral Epistles in a detailed linguistic commentary on the Greek text." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q182123", "label": "Irenaeus" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q1281900", "label": "Against Heresies (Irenaeus)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "167717", "label": "Lugdunum (Lyon), Irenaeus's see" } ], "title": "Si Ireneo ng Lyon tungkol sa mga Liham Pastoral at sa may-akda ng Mga Gawa", "summary": "Sa Laban sa mga Erehiya, na isinulat bandang AD 180, tahasang binabanggit ni Ireneo ng Lyon ang mga liham kay Timoteo at kay Tito bilang mga liham ni Pablo, at sinasabi niyang si Lucas, na tinatawag niyang di-mahihiwalay na kasama ni Pablo, ang sumulat ng Ebanghelyo at ng Mga Gawa. Kabilang siya sa pinakaunang saksing may matitiyak na petsa para sa dalawang pag-uugnay na ito. Ipinapakita nito kung paano tinanggap ang mga aklat na ito noong panahong iyon; hindi nito nalulutas ang tanong kung sino ang sumulat, dahil ang pangangatwiran niya na naging kasama ni Pablo si Lucas ay bahagyang nakasalig sa Mga Gawa mismo.", "dating": "Bandang AD 180 (isinulat ang Aklat III habang si Eleutherius ang obispo ng Roma; ayon kay Eusebio, labintatlong taon ang kaniyang panunungkulan na nagtapos sa ikasampung taon ni Commodus, bandang 189)", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto (buo lamang sa isang sinaunang saling Latin; may mga bahaging nasa wikang Griyego na nananatili sa mga sipi nina Hippolytus, Epifanio at Eusebio)", "establishes": [ "Pagsapit ng mga AD 180, binabasa bilang mga liham ni Pablo ang mga liham kay Timoteo at kay Tito sa mga iglesiang kinakatawan ni Ireneo. Binabanggit niya si Pablo kapag sumisipi sa 2 Timoteo (Laban sa mga Erehiya 3.3.3; 3.14.1) at sa Tito (1.16.3; 3.3.4), sinisipi ang 1 Timoteo 1:4 bilang mga salita ng \"apostol\" sa kaniyang panimulang paunang salita, at binibigyan ang akda ng pamagat na hango sa 1 Timoteo 6:20 (5, paunang salita; Eusebio, Kasaysayan ng Iglesia 5.7.1).", "Pinangangalanan ni Ireneo si Lucas, na tinatawag niyang kasama ni Pablo, bilang may-akda ng Ikatlong Ebanghelyo (3.1.1) at itinuturing niya ang Mga Gawa na akda ni Lucas. Sinisipi niya ang mga talatang 'kami' sa Mga Gawa 16 at 20 at binubuod ang natitirang bahagi ng paglalakbay, hanggang sa paglalayag patungong Puteoli at Roma, bilang sariling tala ni Lucas ng mga pangyayaring nasaksihan niya (3.14.1). Iniuugnay rin niya kay Lucas ang mga salaysay ng Mga Gawa tungkol sa pagkatawag kay Pablo (3.15.1).", "Binabasa niya ang Mga Gawa kasabay ng mga liham ni Pablo. Ikinakatwiran niya na ang pagdalaw sa Jerusalem sa Galacia 2:1–2 ay ang itinatala sa Mga Gawa 15:2, na ginawa dahil sa usapin ng pagtutuli, kaya tumutugma ang pahayag ni Pablo sa salaysay ni Lucas (3.13.3). Pinagtatalunan pa rin kung ang Galacia 2 ay tumutugma sa Mga Gawa 15 o sa pagdalaw noong taggutom sa Mga Gawa 11:27–30.", "Maaaring petsahan ang Aklat III sa panunungkulan ni Eleutherius bilang obispo. Nagsisimula ang listahan nito ng mga obispo ng Roma kay Linus, na itinuturing ni Ireneo na siya ring Linus sa mga liham kay Timoteo, hanggang kay Eleutherius bilang kasalukuyang obispo (3.3.3). Sinisipi ni Eusebio ang listahan sa wikang Griyego at, batay rito, sinasabi niyang isinulat ang akda sa ilalim ni Eleutherius (Kasaysayan ng Iglesia 5.5.9; 5.6.1)." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito napapatunayan nang mag-isa na si Pablo ang sumulat ng mga Liham Pastoral o na si Lucas ang sumulat ng Mga Gawa. Sumulat si Ireneo mahigit isang siglo pagkaraan ni Pablo, sa gitna ng isang argumento laban sa mga erehe, at ang pangangatwiran niya na naging kasama ni Pablo si Lucas ay bahagyang nakasalig mismo sa mga talatang 'kami' sa Mga Gawa, sa Colosas 4:14 at sa 2 Timoteo 4:11.", "Hindi ito ang unang bakas ng mga aklat na ito. May mas naunang pagkakahawig sa 1 Timoteo ang liham ni Policarpo sa mga taga-Filipos (4.1), bagaman hindi nito binabanggit si Pablo. Si Ireneo ang palatandaan ng tahasang pag-uugnay, hindi ng unang paggamit. Hindi rin siya nag-iisa: ang Fragmentong Muratoriano, na pinagtatalunan ang petsa, ay nag-uugnay rin ng Mga Gawa kay Lucas at nagtatala ng isang liham kay Tito at dalawa kay Timoteo sa mga liham ni Pablo.", "Ang kaniyang listahan ng paghahalinhinan, na si Linus ang unang obispo ng Roma, ay tradisyon ng iglesia noong huling bahagi ng ikalawang siglo. Hindi nito nang hiwalay na pinatutunayan kung paano nakaayos ang iglesia sa Roma noong nabubuhay pa si Pablo." ], "debate": "Hati ang mga iskolar sa kung ano ang napapatunayan ng patotoo ni Ireneo. Itinuturing ng maraming kritikal na iskolar na pseudonimo ang mga Liham Pastoral at pinagdududahan nila na isang kasama ni Pablo ang sumulat ng Mga Gawa; inilalagay ng ilan ang petsa ng Mga Gawa sa ikalawang siglo, at iniuugnay ito ni Tyson sa kontrobersiya tungkol kay Marcion. Ayon sa pananaw na iyon, pagtanggap ang pinatutunayan ni Ireneo, hindi pinagmulan. Naniniwala naman ang iba na ang kaniyang pare-parehong pag-uugnay ay nag-iingat ng mas naunang tradisyong umaangkop sa mga teksto. Sinasabi ni Tertuliano na tinanggihan ni Marcion ang mga Liham Pastoral; pinagtatalunan ng mga iskolar kung tinanggihan nga ni Marcion ang mga ito o hindi niya kailanman nakilala ang mga ito.", "alternatives": [ { "label": "Isang mas huling pagkakasundo", "statement": "Pagsapit ng bandang 180, matatag na ang mga pag-uugnay na ito sa mga iglesiang kilala ni Ireneo sa Galia, Roma at Lalawigan ng Asia, ngunit maaaring nabuo ang pagkakasundong iyon sa loob ng mga dekada ng sirkulasyon. Ayon sa pananaw na ito, maaaring isinulat ang mga Liham Pastoral pagkaraan ng panahon ni Pablo at maaaring akda ng isang mas huling may-akda ang Mga Gawa, at pagtanggap lamang ang pinatutunayan ni Ireneo." }, { "label": "Napanatiling mas naunang tradisyon", "statement": "Sinasabi ni Ireneo na nakita niya si Policarpo noong kabataan niya, at umaapela siya sa mga iglesiang itinatag ng mga apostol. Ayon sa pananaw na ito, ipinapasa niya ang isang tradisyong matatag na noon pa. Kasama ng mga talatang 'kami' sa Mga Gawa, sinusuportahan nito na si Lucas ang sumulat ng Mga Gawa at umaayon ito sa pagiging may-akda ni Pablo ng mga Liham Pastoral." }, { "label": "Bahagyang hinuha mula sa mga teksto", "statement": "Maaaring natukoy ni Ireneo si Lucas sa pagbasa sa mga talatang 'kami' sa Mga Gawa kasabay ng Colosas 4:14 at 2 Timoteo 4:11. Kung gayon, hindi lubusang hiwalay ang kaniyang patotoo sa ebidensiya ng Bagong Tipan na ginagamit itong suportahan." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-irenaeus-paul" }, { "id": "acts-paul-thecla", "kind": "literary-early-christian", "dateFrom": 150, "dateTo": 200, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "tradition", "scriptureReferences": [ "Acts 13:50-51", "2 Timothy 1:15-18", "2 Timothy 2:17-18", "2 Timothy 3:11", "2 Timothy 4:10", "2 Timothy 4:19", "2 Corinthians 10:10", "Galatians 4:13-14" ], "personIds": [ "person.paul", "person.titus", "person.demas", "person.onesiphorus" ], "placeIds": [ "place.iconium", "place.lystra", "place.pisidian-antioch", "place.myra" ], "sources": [ { "sourceKey": "acts-paul-thecla-anf", "author": "Anonymous", "work": "Acts of Paul and Thecla (Ante-Nicene Fathers vol. 8)", "translator": "Alexander Walker", "year": "1886", "locator": "Acts of Paul and Thecla 1 (section numbers as in James 1924): Paul goes up to Iconium", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0816.htm", "publicDomain": true, "quote": "As Paul was going up to Iconium after the flight from Antioch, his fellow-travellers were Demas and Ermogenes, full of hypocrisy", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "acts-paul-thecla-anf", "author": "Anonymous", "work": "Acts of Paul and Thecla (Ante-Nicene Fathers vol. 8)", "translator": "Alexander Walker", "year": "1886", "locator": "Acts of Paul and Thecla 3 (section numbers as in James 1924): Onesiphorus waits on the road to Lystra", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0816.htm", "publicDomain": true, "quote": "And he went along the road to Lystra, and stood waiting for him, and kept looking at the passers by according to the description of Titus.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "acts-paul-thecla-anf", "author": "Anonymous", "work": "Acts of Paul and Thecla (Ante-Nicene Fathers vol. 8)", "translator": "Alexander Walker", "year": "1886", "locator": "Acts of Paul and Thecla 3 (section numbers as in James 1924): description of Paul", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0816.htm", "publicDomain": true, "quote": "And he saw Paul coming, a man small in size, bald-headed, bandy-legged, well-built, with eyebrows meeting, rather long-nosed, full of grace. For sometimes he seemed like a man, and sometimes he had the countenance of an angel.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "acts-paul-thecla-anf", "author": "Anonymous", "work": "Acts of Paul and Thecla (Ante-Nicene Fathers vol. 8)", "translator": "Alexander Walker", "year": "1886", "locator": "Acts of Paul and Thecla 14 (section numbers as in James 1924): Demas and Hermogenes on the resurrection", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0816.htm", "publicDomain": true, "quote": "And we shall teach you that the resurrection of which this man speaks has taken place, because it has already taken place in the children which we have", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "acts-paul-thecla-anf", "author": "Anonymous", "work": "Acts of Paul and Thecla (Ante-Nicene Fathers vol. 8)", "translator": "Alexander Walker", "year": "1886", "locator": "Acts of Paul and Thecla, editor's note introducing the alternative ending from Grabe's manuscript", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0816.htm", "publicDomain": true, "quote": "Instead of the last two sections, the ms. which Dr. Grabe used has the following:", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-baptism-anf", "author": "Tertullian", "work": "On Baptism (Ante-Nicene Fathers vol. 3)", "translator": "S. Thelwall", "year": "1885", "locator": "On Baptism 17.5 (Thecla's example)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0321.htm", "publicDomain": true, "quote": "But if the writings which wrongly go under Paul's name, claim Thecla's example as a licence for women's teaching and baptizing", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tertullian-baptism-anf", "author": "Tertullian", "work": "On Baptism (Ante-Nicene Fathers vol. 3)", "translator": "S. Thelwall", "year": "1885", "locator": "On Baptism 17.5", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/0321.htm", "publicDomain": true, "quote": "let them know that, in Asia, the presbyter who composed that writing, as if he were augmenting Paul's fame from his own store, after being convicted, and confessing that he had done it from love of Paul, was removed from his office.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History (Nicene and Post-Nicene Fathers, Series II vol. 1)", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.25.4", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "Among the rejected writings must be reckoned also the Acts of Paul, and the so-called Shepherd, and the Apocalypse of Peter", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Abraham J. Malherbe", "work": "A Physical Description of Paul (Harvard Theological Review 79)", "year": "1986", "view": "Argues that Greek influence is visible in early Christian reflection on Paul's physical appearance, and reads the Thecla portrait in that light." }, { "author": "Dennis Ronald MacDonald", "work": "The Legend and the Apostle: The Battle for Paul in Story and Canon", "year": "1983", "view": "Argues that legends about Paul and Thecla were transmitted orally before being written into the Acts of Paul, and that the author of the Pastoral Epistles knew such legends and wrote in Paul's name partly to counter them." }, { "author": "Stephen J. Davis", "work": "The Cult of Saint Thecla: A Tradition of Women's Piety in Late Antiquity", "year": "2001", "view": "Reconstructs the cult of Thecla in Asia Minor and Egypt from literary, artistic and archaeological evidence, and argues that it consistently promoted virginity and pilgrimage in ways that strengthened women's religious authority." }, { "author": "W. M. Ramsay", "work": "The Church in the Roman Empire before A.D. 170", "year": "1893", "view": "Holds that the plain portrait of Paul embodies very early tradition and that the tale's Royal Road toward Lystra shows a writer who knew the localities, while disclaiming that the events narrated are historical." }, { "author": "M. R. James", "work": "The Apocryphal New Testament", "year": "1924", "view": "Dates the Acts of Paul to about AD 160 from Tertullian's report, treats Queen Tryphaena as a historical personage, and reports that Ramsay's theory of an earlier written Thecla story was not generally accepted." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q1282652", "label": "Acts of Paul and Thecla" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q764765", "label": "Acts of Paul" } ], "title": "Ang Mga Gawa ni Pablo at Tecla at ang pinakaunang paglalarawan kay Pablo", "summary": "Ipinapakita ng Mga Gawa ni Pablo at Tecla kung paano inalala at inilarawan sa isip ng mga Kristiyano noong ikalawang siglo si Pablo; hindi ito isang hiwalay na tala ng kaniyang mga paglalakbay. Ang romansang ito, isang yugto ng Mga Gawa ni Pablo na kumalat din nang hiwalay, ay naglalaman ng pinakaunang kilalang paglalarawan sa anyo ni Pablo. Sinasabi ni Tertuliano, na sumulat bandang AD 200, na isang presbitero sa Lalawigan ng Asia ang kumatha ng isang akda tungkol kay Tecla sa pangalan ni Pablo dahil sa pag-ibig kay Pablo, at inalis siya sa tungkulin.", "dating": "Kinatha bago ang Tungkol sa Bautismo ni Tertuliano (bandang AD 200; inilagay ito ni Ramsay sa bandang 195), malamang mga AD 150-200; iminungkahi ni M. R. James (1924) ang bandang AD 160. Mas huli nang malaki ang mga nananatiling manuskrito.", "currentLocation": "Tradisyon ng teksto (wikang Griyego, kasama ang mga bersiyong Coptic, Latin, Syriac at iba pa)", "establishes": [ "Pagsapit ng bandang AD 200, isang akda sa pangalan ni Pablo ang gumamit sa halimbawa ni Tecla upang ipagtanggol ang pagtuturo at pagbabautismo ng mga babae. Sinasabi ni Tertuliano na isang presbitero sa Lalawigan ng Asia ang kumatha nito na para bang dinaragdagan ang katanyagan ni Pablo at, matapos mahatulan at umaming ginawa niya ito dahil sa pag-ibig kay Pablo, ay inalis sa tungkulin (Tungkol sa Bautismo 17.5).", "Ibinibigay nito ang pinakaunang kilalang paglalarawan sa anyo ni Pablo: maliit, kalbo, sakang, matipuno ang pangangatawan, magkadugtong ang mga kilay at medyo mahaba ang ilong, puspos ng biyaya, kung minsan ay mukhang tao at kung minsan ay may mukha ng anghel (Mga Gawa ni Pablo at Tecla 3).", "Nagsisimula ito kay Pablo na umaahon sa Iconio matapos tumakas mula sa Antioquia ng Pisidia, gaya ng sa Mga Gawa 13:50–51, habang hinihintay siya ni Onesiforo sa daan patungong Listra (ihambing ang 2 Timoteo 3:11). Gumagamit ito ng mga pangalang matatagpuan din sa 2 Timoteo (Demas, Hermogenes, Onesiforo, Tito), at ibinibigay nito kina Demas at Hermogenes ang turo na naganap na ang muling pagkabuhay, na sa 2 Timoteo 2:17–18 ay iniuugnay kina Hymenaeus at Philetus.", "Pagsapit ng unang bahagi ng ikaapat na siglo, ibinilang ni Eusebio ang Mga Gawa ni Pablo sa mga akdang \"itinakwil\", sa labas ng mga tinatanggap na aklat (Kasaysayan ng Iglesia 3.25.4)." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakita kung ano ang hitsura ni Pablo. Isinulat ang larawang ito marahil siyamnapung taon o higit pa pagkaraan ng kaniyang kamatayan, at ang sinasabing pinagmulan ng impormasyon, si Tito, ay bahagi mismo ng kuwento.", "Hindi ito hiwalay na saksi sa Mga Gawa. Maaaring hango sa Mga Gawa at sa 2 Timoteo ang mga lugar at pangalan nito, kaya ang pagtutugma nito sa mga iyon ay hindi nagdaragdag ng hiwalay na patunay.", "Hindi nito pinatutunayan ang mga paglilitis kay Tecla, ang kaniyang mga himala, o ang papel ni Reyna Tryphaena sa mga ito. Kahit si Tryphaena nga ang makasaysayang reynang kliyente na kinilala nina James at Ramsay, ang pagbanggit sa isang totoong tao ay hindi nagpapatunay na totoo ang yugto.", "Tinutukoy lamang ni Tertuliano ang akda sa paggamit nito sa halimbawa ni Tecla. Hindi naipapakita na ang kaniyang teksto ay tumutugma bawat yugto sa nananatiling Mga Gawa ni Pablo at Tecla; mas huli nang malaki ang mga manuskrito, at nagkakaiba ang mga saksi (naglilimbag ang edisyon ni Walker ng kahaliling wakas mula sa manuskrito ni Grabe)." ], "debate": "Dalawang tanong ang nananatiling bukas. Una, nag-iingat ba ng alaala ang larawan ni Pablo? Hinatulan ni Ramsay na ang payak at di-nakapupuring mga detalye nito ay naglalaman ng napakaagang tradisyon at na ang lokal na heograpiya nito ay nagpapakita ng manunulat na kilala ang lugar; binabasa naman ng iba ang mga katangian sa liwanag ng mga kumbensiyong Griyego sa paglalarawan ng katawan at pagkatao, na gagawin itong isang pampanitikang larawan. Ikalawa, ano ang kaugnayan ng kuwento sa 2 Timoteo, na kapareho nito ng mga pangalan? Maaaring hiniram ng may-akda nito ang mga iyon mula sa liham, o, gaya ng ikinatwiran ni MacDonald, maaaring kapuwa sumasalamin ang dalawa sa mga pinagtatalunang kuwentong pasalita tungkol kay Pablo.", "alternatives": [ { "label": "Maagang lokal na alaala", "statement": "Ikinatwiran ni W. M. Ramsay (1893) na ang payak at di-nakapupuring larawan ay naglalaman ng napakaagang tradisyon, at na ang 'Royal Road' patungong Listra sa kuwento, isang pangalang sa palagay niya ay hindi na ginamit pagkaraan ng AD 74, ay nagpapakita ng isang manunulat noong unang siglo na kilala ang lugar. Hindi inangkin ni Ramsay mismo na makasaysayan ang mga pangyayari. Iniulat ni M. R. James (1924) na hindi karaniwang tinanggap ang teorya ni Ramsay tungkol sa isang mas naunang nakasulat na kuwento ni Tecla." }, { "label": "Pampanitikang larawan", "statement": "Sinusunod ng mga katangian ang mga kumbensiyong Griyego sa paglalarawan ng katawan at pagkatao ng isang tao, ang kontekstong pinagbasahan ni Abraham Malherbe (1986) sa larawan. Ayon sa pagbasang ito, ipinapakita nito kung paano inilarawan ng mga Kristiyano noong ikalawang siglo si Pablo, hindi kung ano ang tunay niyang hitsura. Kung kumbensiyonal ang mga katangian, hindi garantiya ng maagang alaala ang tila pagkapayak ng mga ito." }, { "label": "Hinuha mula sa mga liham", "statement": "Maaaring inilarawan ng mga sumunod na manunulat ang isang di-kahanga-hangang pigura batay sa sariling mga liham ni Pablo, kung saan sinasabi ng mga kritiko na mahina ang kaniyang presensiya sa katawan (2 Corinto 10:10), inaalala niya ang isang kahinaan ng katawan sa Galacia, at sinasabi niyang tinanggap siya ng mga taga-Galacia na parang anghel ng Diyos (Galacia 4:13–14), isang posibleng pinagmulan ng mukhang tulad ng anghel sa larawan." }, { "label": "Pasalitang alamat sa likod ng mga Liham Pastoral", "statement": "Ikinatwiran ni Dennis MacDonald (1983) na kumalat bilang mga pasalitang alamat ang mga kuwento tungkol kina Pablo at Tecla bago isinulat ang mga ito sa Mga Gawa ni Pablo, at na isinulat ang mga Liham Pastoral bahagya upang salungatin ang gayong mga alamat. Ayon sa pananaw na ito, hindi basta hiniram ng kuwento ang mga pangalan nito mula sa 2 Timoteo." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-acts-paul-thecla" }, { "id": "papyrus-30", "kind": "papyrus", "dateFrom": 200, "dateTo": 399, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland P30", "P. Oxy. XIII 1598", "Ghent University Library Inv. 61", "INTF Liste docID 10030" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "1 Thessalonians 4:12-13", "1 Thessalonians 4:16-17", "1 Thessalonians 5:3", "1 Thessalonians 5:8-10", "1 Thessalonians 5:12-18", "1 Thessalonians 5:25-28", "2 Thessalonians 1:1-2", "Acts 17:1-10" ], "personIds": [ "person.paul", "person.silvanus", "person.timothy" ], "placeIds": [ "place.thessalonica" ], "sources": [ { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF, New Testament Virtual Manuscript Room)", "locator": "Gregory-Aland P30 (docID 10030)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10030&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "csntm", "work": "CSNTM manuscript record: P30", "locator": "GA P30", "url": "https://manuscripts.csntm.org/manuscript/View/GA_P30", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item: Papyrus 30", "locator": "Q2051048", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q2051048.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "B. P. Grenfell and A. S. Hunt", "work": "The Oxyrhynchus Papyri, Part XIII", "year": "1919", "view": "Edit P. Oxy. 1598, place the hand probably in the late third century while heading it late third or fourth, find the text eclectic, and suggest from the surviving page numbers that the codex was a collection of Paul's letters." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q2051048", "label": "Papyrus 30" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q622640", "label": "Oxyrhynchus (find-place)" }, { "scheme": "pleiades", "id": "736983", "label": "Oxyrhynchus/Pemje (find-place)" } ], "title": "Papyrus 30 (P. Oxy. 1598), mga piraso ng 1 Tesalonica at 2 Tesalonica sa Ghent", "summary": "Ipinapakita ng P30 na pagsapit ng bandang ikatlong siglo, kinokopya nang magkasunod ang 1 Tesalonica at 2 Tesalonica, malamang sa loob ng isang kalipunan ng mga liham ni Pablo. Ang mga piraso nito, mula sa isang codex na natagpuan sa Oxyrhynchus at ngayo'y nasa Ghent, ay nag-iingat ng mga bahagi ng 1 Tesalonica 4–5 at ng simula ng 2 Tesalonica, na may mga bilang ng pahinang 207-208 na sa palagay ng mga unang patnugot nito ay tumuturo sa gayong kalipunan. Hindi nito maipapakita kung kailan, saan o kanino isinulat ang mga liham.", "dating": "Ikatlong siglo sa rekord ng CSNTM at sa antas ng shelf sa Liste ng INTF, na ang header ay \"E II - A III\" (katapusan ng ikalawa hanggang simula ng ikatlong siglo). Inilagay ng mga unang patnugot ang sulat-kamay sa malamang na huling bahagi ng ikatlong siglo, at huling bahagi ng ikatlo o ikaapat ang nasa kanilang heading.", "currentLocation": "Aklatan ng Unibersidad ng Ghent, Inv. 61", "establishes": [ "Isang papyrus codex mula sa Oxyrhynchus sa Egipto ang naglalaman ng 1 Tesalonica at kinopya noong ikatlong siglo; tinanggap din ng mga unang patnugot nito ang posibilidad ng ikaapat. Apat na piraso mula sa dalawang magkasunod na dahon at isang di-matukoy na piraso ang nananatili, isang hanay na may mga 34 na linya bawat pahina. Iniingatan ng mga dahon ang 1 Tesalonica 4:12–13, 4:16–17, 5:3, 5:8–10, 5:12–18 at 5:25–28, na may malalaking puwang.", "Sa codex na ito, kasunod agad ng 1 Tesalonica ang 2 Tesalonica. Isang hanay ang naglalaman, nang sunud-sunod, ng wakas ng 1 Tesalonica, ng pansarang pamagat ng unang liham, ng pambungad na pamagat ng ikalawa, at ng pagbati nito (2 Tesalonica 1:1–2). Bahagi ng pagbati ang nananatili, kabilang ang bahagi ng pangalan ni Silas.", "Nananatili ang mga bilang ng pahinang 207 at 208, kaya mga 206 na pahina ang nauna sa 1 Tesalonica 4:12. Napansin nina Grenfell at Hunt (1919) na eksaktong mapupuno ang mga pahinang iyon ng karaniwang pagkakasunod-sunod ng mga liham ni Pablo mula Roma hanggang 1 Tesalonica, at iminungkahi nilang isang kalipunan ng mga liham ni Pablo ang aklat. Hinuha nila iyon.", "Halo-halo ang teksto. Natuklasan ng mga unang patnugot na kung minsan ay tumutugma ito sa Codex Vaticanus at kung minsan sa Sinaiticus at Alexandrinus. Ayon sa kanilang pagbasa, nagtatapos ang 1 Tesalonica sa maikling pamagat na matatagpuan sa Sinaiticus at sa unang kamay ng Vaticanus. Wala rito ang mga subskripsiyong idinaragdag ng ibang manuskrito, na ang isa ay nagsasabing isinulat ang liham mula sa Atenas." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito pinepetsahan o tinutukoy ang lugar ng pagkakasulat ng alinmang liham. Isa itong kopyang ginawa mga dalawang siglo ang lumipas, at ang nawawalang subskripsiyong 'mula sa Atenas' ay hindi nagpapatunay o nagpapabulaan sa anumang pananaw kung saan isinulat ni Pablo ang 1 Tesalonica.", "Hindi nito nalulutas kung sino ang sumulat ng 2 Tesalonica. Ipinapakita lamang nito na pagsapit ng ikatlong siglo, dala ng codex na ito ang liham bilang ikalawang liham sa mga taga-Tesalonica, kasunod agad ng una at malamang sa loob ng isang kalipunan ng mga liham ni Pablo.", "Hindi nito pinatutunayan ang salaysay ng Mga Gawa tungkol sa misyon ni Pablo sa Tesalonica (Mga Gawa 17:1–10).", "Ang nilalaman at pagkakasunod-sunod ng 206 na nawalang pahina ay tinantiya mula sa pagkuwenta ng mga pahina; walang sinumang nakakita sa mga ito." ], "debate": "Sa sulat-kamay lamang nakasalig ang petsa. Inilagay nina Grenfell at Hunt ang sulat-kamay sa malamang na huling bahagi ng ikatlong siglo ngunit huling bahagi ng ikatlo o ikaapat ang inilagay nila sa heading ng kanilang entry. Ikatlong siglo ang ibinibigay ng CSNTM, gayundin ng Liste ng INTF sa antas ng shelf, na ang header ay \"E II - A III\" (katapusan ng ikalawa hanggang simula ng ikatlong siglo). Ang ideya na isang kalipunan ng mga liham ni Pablo ang codex ay nakasalig sa pagkuwenta ng mga pahina. Umaangkop ang mga 206 na nawalang pahina sa karaniwang pagkakasunod-sunod mula Roma hanggang 1 Tesalonica, ngunit hindi maaalis ang posibilidad ng ibang nilalaman na may katulad na haba. Pinagtatalunan kung si Pablo ang sumulat ng 2 Tesalonica; may kinalaman ang papyrus sa kung paano kinopya ang liham, hindi sa kung sino ang sumulat nito.", "alternatives": [ { "label": "Isang kopyang medyo mas huli", "statement": "Huling bahagi ng ikatlo o ikaapat na siglo ang inilagay ng mga unang patnugot sa heading ng papyrus, bagaman mas pinili nila ang huling bahagi ng ikatlo. Kung ang mas huling dulo ng saklaw na iyon ang tama, hindi apektado ang nilalaman, ngunit magiging bahagyang mas huling saksi ang P30." }, { "label": "Isang kopyang medyo mas maaga", "statement": "Pinepetsahan ng header ng Liste ng INTF ang P30 sa \"E II - A III\", ang katapusan ng ikalawa hanggang simula ng ikatlong siglo. Sa sulat-kamay pa rin lamang nakasalig ang petsa, at hindi apektado ang nilalaman." }, { "label": "Hindi tiyak na buong kalipunan ng mga liham ni Pablo", "statement": "Pinatutunayan lamang ng mga bilang ng pahina na mga 206 na pahina ang nauna sa 1 Tesalonica 4:12. Maaaring punuin ng ibang seleksiyon o pagkakasunod-sunod ng mga tekstong may katulad na haba ang parehong espasyo. Ang 'isang kalipunan ng mga liham ni Pablo' ay malamang na hinuha ng mga patnugot, hindi isang bagay na may nakakita." }, { "label": "Ang 2 Tesalonica bilang pseudonimo", "statement": "Maraming kritikal na iskolar ang naniniwalang isinulat ng isang mas huling may-akda ang 2 Tesalonica sa pangalan ni Pablo. Ayon sa pananaw na iyon, ipinapakita pa rin ng P30 na pagsapit ng ikatlong siglo, kinopya ang liham kasunod agad ng 1 Tesalonica bilang ikalawang liham sa mga taga-Tesalonica. Umaayon ang papyrus sa alinmang pananaw tungkol sa may-akda." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-papyrus-30" }, { "id": "papyrus-87", "kind": "papyrus", "dateFrom": 200, "dateTo": 299, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland P87", "INTF Liste docID 10087", "Köln, Institut für Altertumskunde, Inv. Nr. 12", "P.Köln IV 170" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Philemon 1:13-15", "Philemon 1:24-25" ], "personIds": [ "person.paul", "person.philemon", "person.onesimus" ], "placeIds": [], "sources": [ { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste (INTF NTVMR): manuscript record P87", "locator": "P87 (docID 10087)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10087&detail=page&format=xml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "INTF transcription of P87, folio 1r", "locator": "P87 f. 1r (Phlm 13-15)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10087&pageID=10&format=teiraw", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "INTF transcription of P87, folio 1v", "locator": "P87 f. 1v (Phlm 24-25)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10087&pageID=20&format=teiraw", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste (INTF NTVMR): manuscript record P139", "locator": "P139 (docID 10139)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10139&detail=page&format=xml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste (INTF NTVMR): manuscript record 01 (Codex Sinaiticus)", "locator": "01 (docID 20001)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20001&detail=page&format=xml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste (INTF NTVMR): manuscript record P46", "locator": "P46 (docID 10046)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10046&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung" }, { "sourceKey": "csntm", "work": "CSNTM manuscript catalogue: GA P87", "locator": "GA P87", "url": "https://manuscripts.csntm.org/manuscript/View/GA_P87", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Papyrus 87", "locator": "Q571588", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q571588.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "tertullian-against-marcion-anf", "work": "Against Marcion (Ante-Nicene Fathers vol. 3)", "locator": "Adv. Marc. 5.21", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/03125.htm", "publicDomain": true, "quote": "To this epistle alone did its brevity avail to protect it against the falsifying hands of Marcion. I wonder, however, when he received (into his Apostolicon) this letter which was written but to one man, that he rejected the two epistles to Timothy and the one to Titus", "role": "primary-text", "author": "Tertullian", "translator": "Peter Holmes", "year": "1885" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Cornelia Römer (editor of no. 170), in Bärbel Kramer, Cornelia Römer, Dieter Hagedorn and others", "work": "Kölner Papyri (P. Köln), Band 4 (Papyrologica Coloniensia VII)", "year": "1982", "view": "Edits the fragment as P.Köln IV 170. The University of Cologne's collection record for this edition dates it to the early third century and gives its origin as unknown." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q571588", "label": "Papyrus 87" } ], "title": "Papyrus 87, isang piraso ng Filemon sa Cologne", "summary": "Ang Papyrus 87 ay isang maliit na piraso ng isang pahina ng codex, na ngayo'y nasa Cologne, na nag-iingat ng mga bahagi ng Filemon 13–15 sa isang panig at 24–25 sa kabila. Nakatala bilang mula sa ikatlong siglo, ito ang pinakalumang kilalang manuskrito ng Filemon at ipinapakita nito na kinokopya na ang liham sa anyong aklat pagsapit ng panahong iyon. Kalat-kalat na mga titik lamang ang nananatili, at wala itong sinasabi tungkol sa kung sino ang sumulat ng liham o kung saan.", "dating": "Ikatlong siglo AD, pinetsahan batay sa sulat-kamay (INTF: 200-299; CSNTM: ikatlong siglo). Inilalagay ito ng rekord ng koleksiyon ng Cologne para sa edisyon nito (P.Köln IV 170, ed. C. Römer) sa unang bahagi ng siglong iyon.", "currentLocation": "Institut für Altertumskunde, Unibersidad ng Cologne (Inv. Nr. 12)", "establishes": [ "Isang piraso ng papyrus sa Institut für Altertumskunde, Unibersidad ng Cologne (Inv. Nr. 12), na itinala ng INTF bilang Gregory-Aland P87, ang nag-iingat ng mga bahagi ng Filemon 13–15 sa isang panig at Filemon 24–25 sa kabila.", "May mga bahagi ng iisang liham nang sunud-sunod ang magkabilang panig, kaya mula sa isang dahon ng codex ang piraso, hindi sa isang rolyo. Nagtatala ang INTF ng mga bahagi ng walong linya sa isang panig at dalawa sa kabila, at tinatantiya nitong 32 linya ang orihinal na pahina.", "Pinepetsahan ito ng INTF sa ikatlong siglo (AD 200-299). Sa listahan ng INTF, ito lamang ang manuskrito ng Filemon na may petsang bago ang ikaapat na siglo. Ang mga sumunod na pinakaluma, ang P139 at ang Codex Sinaiticus, ay kapuwa mula sa ikaapat na siglo.", "Pisikal na ebidensiya ito na kinokopya na ang Filemon pagsapit ng ikatlong siglo. Pampanitikan ang ebidensiya na mas maaga pang kumalat ang liham: iniulat ni Tertuliano, na sumulat noong unang bahagi ng ikatlong siglo, na kasama ito sa kalipunan ni Marcion ng mga liham ni Pablo noong ikalawang siglo." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakita kung sino ang sumulat ng Filemon, kailan, o sa aling pagkabilanggo. Iminungkahi na ang Roma, Efeso at Cesarea, at ang mga tanong na iyon ay pinagtatalunan batay sa liham mismo.", "Malaking bahagi ng teksto sa transkripsiyon ng INTF ay pagbabalik ng patnugot. Sa panig na may mga talatang 24–25, ganap na ibinalik ang pangalan ni Demas at dalawang titik lamang ng pangalan ni Lucas ang nababasa, na ang isa ay di-tiyak, kaya hindi pinatutunayan ng piraso nang mag-isa ang mga pangalang iyon.", "Hindi nito ipinapakita kung Filemon lamang ang laman ng codex nito o isang kalipunan ng mga liham ni Pablo, o kung saan ito kinopya. Walang ibinibigay na lugar ng pagkakatuklas ang mga talaan ng katalogong sinangguni." ], "debate": "Sa sulat-kamay lamang nakasalig ang petsa. Itinatala ng INTF at CSNTM ang piraso bilang mula sa ikatlong siglo, at pinakikitid ito ng rekord ng koleksiyon ng Cologne para sa edisyon nito sa unang bahagi ng ikatlong siglo; ang mga petsang batay sa pampanitikang sulat-kamay ay karaniwang nagpapahintulot ng ilang dekada sa magkabilang direksiyon. Napakakaunti ng nananatiling titik kaya lumalampas sa ipinapakita ng piraso ang anumang pahayag tungkol sa uri ng teksto nito. Gayundin ang anumang pahayag na nagmula ito sa isang tinipong edisyon ng mga liham ni Pablo tulad ng P46, na ang mga nananatiling dahon, ayon sa pagkaka-index ng INTF, ay walang anumang bahagi ng Filemon. Tinatanggap ng karamihan ng mga iskolar batay sa ibang batayan na kay Pablo ang Filemon; pinagtatalunan pa rin kung saan niya ito isinulat.", "alternatives": [ { "label": "Pinakamaliit na pagbasa", "statement": "Ipinapakita lamang ng isang piraso na may mga sampung bahagyang linya na may kumopya ng Filemon sa isang codex pagsapit ng ikatlong siglo. Hindi nito mapapatunayan ang kalagayan ng liham o ang mga taong binabanggit nito. Nakasalalay ang mga tanong na iyon sa liham mismo at sa mga ugnayan nito sa Colosas at Mga Gawa." }, { "label": "Makitid na pangunguna sa edad", "statement": "Mga tantiya ang mga petsang batay sa sulat-kamay. Kung kinopya ang P87 sa huling bahagi ng ikatlong siglo at ang P139 o Codex Sinaiticus sa unang bahagi ng ikaapat, magkalapit ang edad ng mga pinakalumang nananatiling kopya ng Filemon. Mananatiling pinakauna ang P87 ayon sa petsa sa katalogo, ngunit maaaring ilang dekada lamang ang pangunguna nito." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-papyrus-87" }, { "id": "codex-vaticanus-paul", "kind": "manuscript", "dateFrom": 300, "dateTo": 399, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland 03 (B)", "Vat. gr. 1209", "INTF Liste docID 20003", "Gregory-Aland 1957 (15th-century supplement, Vat. gr. 1209 pp. 1519-1536)" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Romans 1:1-16:24", "1 Corinthians 1:1-16:24", "2 Corinthians 1:1-13:14", "Galatians 1:1-6:18", "Ephesians 1:1-6:24", "Philippians 1:1-4:23", "Colossians 1:1-4:18", "1 Thessalonians 1:1-5:28", "2 Thessalonians 1:1-3:18", "Hebrews 1:1-9:14" ], "personIds": [ "person.paul" ], "placeIds": [], "sources": [ { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF, New Testament Virtual Manuscript Room)", "locator": "Gregory-Aland 03 (docID 20003)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20003&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF, New Testament Virtual Manuscript Room)", "locator": "Gregory-Aland 1957 (docID 31957)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=31957&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "Biblioteca Apostolica Vaticana", "work": "DigiVatLib manuscript record, Vat.gr.1209", "locator": "Vat.gr.1209", "url": "https://digi.vatlib.it/mss/detail/Vat.gr.1209", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF, New Testament Virtual Manuscript Room)", "locator": "Gregory-Aland 01 (docID 20001)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20001&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF, New Testament Virtual Manuscript Room)", "locator": "Gregory-Aland 02 (docID 20002)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20002&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "work": "Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments (INTF, New Testament Virtual Manuscript Room)", "locator": "Gregory-Aland P46 (docID 10046)", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10046&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata: Codex Vaticanus", "locator": "Q209285", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q209285.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "F. H. A. Scrivener", "work": "A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament", "year": "1861", "view": "Reports that the older, continuous section numbers in Vaticanus's Pauline letters end Galatians at 58, begin Ephesians at 70 and begin Hebrews at 59, and infers they were copied from an older manuscript with Hebrews before Ephesians." }, { "author": "Caspar René Gregory", "work": "Canon and Text of the New Testament", "year": "1907", "view": "Notes that in Vaticanus Hebrews follows Thessalonians, yet the continuous chapter numbers of Paul's letters show that Hebrews stood immediately after Galatians in the book where they were first assigned." }, { "author": "Umberto Benigni", "work": "Codex Vaticanus, in The Catholic Encyclopedia, vol. 4", "year": "1908", "view": "Calls the codex's original home uncertain: Hort placed it at Rome, Rendel Harris and Armitage Robinson in Asia Minor, and a more common opinion in Egypt." }, { "author": "Bruce M. Metzger and Bart D. Ehrman", "work": "The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration (4th ed.)", "year": "2005", "view": "Standard handbook on how the New Testament text was copied and transmitted, including a survey of the principal Greek manuscripts." }, { "author": "Bruce M. Metzger", "work": "The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance", "year": "1987", "view": "Traces how the New Testament canon took shape and considers the differences in the sequence of its books." }, { "author": "David Trobisch", "work": "Paul's Letter Collection: Tracing the Origins", "year": "1994", "view": "Traces the growth of the collection of Paul's letters and suggests that Paul himself may have played a major role in publishing its first collection." }, { "author": "T. C. Skeat", "work": "The Codex Sinaiticus, the Codex Vaticanus and Constantine (Journal of Theological Studies)", "year": "1999", "view": "Argues that both codices were produced at Caesarea in connection with Constantine's order for Bibles from Eusebius. The proposal is debated." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q209285", "label": "Codex Vaticanus" } ], "title": "Ang Codex Vaticanus (B) at ang mga liham ni Pablo", "summary": "Ang Codex Vaticanus (Vat. gr. 1209, Gregory-Aland 03), isang Bibliya sa wikang Griyego mula sa ikaapat na siglo, ay nag-iingat ng Roma hanggang 2 Tesalonica at ng Mga Hebreo hanggang 9:14, kung saan humihinto ang mga orihinal nitong dahon. Iniulat ni Scrivener (1861) na ang tuloy-tuloy na bilang ng mga seksiyon sa bahagi ng mga liham ni Pablo ay lumulukso mula Galacia (58) patungong Efeso (70) at nagsisimula sa 59 ang Mga Hebreo, na tumuturo sa isang mas lumang kopya kung saan kasunod ng Galacia ang Mga Hebreo. Hindi maipapakita ng nawalang wakas kung sumunod ang 1 Timoteo, 2 Timoteo, Tito at Filemon.", "dating": "Ikaapat na siglo (Liste ng INTF \"IV\"; Aklatan ng Vaticano \"sec. IV\"); idinagdag noong ikalabinlimang siglo ang Mga Hebreo 9:14 hanggang sa wakas at ang Pahayag", "currentLocation": "Biblioteca Apostolica Vaticana, Lungsod ng Vaticano (Vat. gr. 1209)", "establishes": [ "Isang codex sa wikang Griyego mula sa ikaapat na siglo sa Aklatan ng Vaticano (Vat. gr. 1209, Gregory-Aland 03) ang nag-iingat ng Roma, 1 Corinto, 2 Corinto, Galacia, Efeso, Filipos, Colosas, 1 Tesalonica, 2 Tesalonica at Mga Hebreo 1:1–9:14. Dumarating ang mga ito pagkatapos ng mga Ebanghelyo, ng Mga Gawa at ng mga Liham Katoliko, sa pp. 1445–1518 ng codex.", "Nagsisimula ang Mga Hebreo sa parehong pahina kung saan nagtatapos ang 2 Tesalonica (p. 1512), kaya sa codex na ito ay direkta itong sumusunod sa mga liham ni Pablo sa mga taga-Tesalonica at kabilang sa bahagi ng mga liham ni Pablo.", "Gaya ng iniulat ni Scrivener (1861), iisang tuloy-tuloy na serye ng bilang ng seksiyon ang nasa mga liham ni Pablo sa mas luma sa dalawang sistema ng seksiyon ng codex: nagtatapos ang Galacia sa 58, nagsisimula ang Efeso sa 70 at nagsisimula ang Mga Hebreo sa 59. Hinuha niya at ni Gregory (1907) na ginawa ang pagbibilang para sa isang mas lumang kopya kung saan nakalagay ang Mga Hebreo sa pagitan ng Galacia at Efeso.", "Nagtatapos ang orihinal na kamay sa Mga Hebreo 9:14. Ang natitirang bahagi ng Mga Hebreo at ang Pahayag (pp. 1519–1536) ay isang dagdag noong ikalabinlimang siglo, na hiwalay na nakatala bilang Gregory-Aland 1957." ], "doesNotEstablish": [ "Kung naglalaman ang codex ng 1 Timoteo, 2 Timoteo, Tito at Filemon. Nawala ang mga huling quire at hindi alam ang bilang ng nawawalang dahon, kaya tahimik ang codex tungkol sa mga Liham Pastoral at Filemon. Hindi ito ebidensiya laban sa mga ito.", "Na si Pablo ang sumulat ng Mga Hebreo. Ipinapakita ng puwesto nito sa mga liham ni Pablo kung paano pinagsama-sama ng mga tagakopya noong ikaapat na siglo ang isang liham na walang binabanggit na may-akda. Hindi nito ipinapakita kung sino ang sumulat nito.", "Kung kailan o kanino unang ginawa ang tuloy-tuloy na bilang ng seksiyon, o ang petsa at lugar ng mas naunang kopya na ang pagkakasunod-sunod ay sinasalamin ng mga ito." ], "debate": "Hindi pinagtatalunan ang nananatiling nilalaman, at iniuulat na mula pa noong ikalabinsiyam na siglo ang paglukso sa bilang ng mga seksiyon; hindi gaanong tiyak ang pagpapakahulugan dito. Hindi tiyak kung kailan at kanino ginawa ang tuloy-tuloy na bilang, at kung nagmula ang mga ito sa mismong ninuno ng teksto ng codex o sa ibang kopya. Hinuha lamang ang nilalaman ng mga nawalang quire: kapuwa nagpapatuloy ang Sinaiticus at Alexandrinus mula Mga Hebreo patungong 1 Timoteo, 2 Timoteo, Tito at Filemon, ngunit ipinapakita ng P46, kung saan kasunod ng Roma ang Mga Hebreo, na nagkakaiba ang mga unang kalipunan. Pinagtatalunan pa rin ang petsa ng codex sa loob ng ikaapat na siglo at ang pinagmulan nito: pagsapit ng 1908, naimungkahi na ang Roma, Asia Minor at Egipto, at kalaunan ay ikinatwiran ni Skeat ang Cesarea.", "alternatives": [ { "label": "Minanang pagbibilang (ang karaniwang pagbasa)", "statement": "Kinopya ang tuloy-tuloy na bilang ng seksiyon mula sa isang mas lumang manuskrito kung saan kasunod ng Galacia ang Mga Hebreo. Inilagay naman ng codex mismo ang Mga Hebreo pagkatapos ng 2 Tesalonica, ang pagkakasunod-sunod na matatagpuan din sa Codex Sinaiticus at Codex Alexandrinus." }, { "label": "Pagbibilang mula sa ibang pinagmulan", "statement": "Maaaring nagmula ang sistema ng seksiyon sa ibang kopya kaysa sa pinagkunan ng teksto. Kung gayon, itinatala nito ang pagkakasunod-sunod sa pinagmulan ng sistemang iyon, hindi sa direktang ninuno ng teksto ng codex." }, { "label": "Nilalaman ng nawalang wakas", "statement": "Malamang na sumunod sa Mga Hebreo ang mga Liham Pastoral at Filemon, at marahil ang Pahayag, gaya ng sa Codex Sinaiticus at Codex Alexandrinus. Makatwirang hinuha iyon mula sa mga maihahambing na Bibliya, ngunit walang nananatiling dahon na nagpapatunay nito para sa codex na ito." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-codex-vaticanus-paul" }, { "id": "paley-horae-paulinae", "kind": "study", "dateFrom": 1790, "dateTo": 1790, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "Romans 15:24-28", "Acts 20:2-3", "Acts 20:16", "Acts 24:17-19", "1 Corinthians 16:1-4", "2 Corinthians 8:1-4", "2 Corinthians 9:2", "1 Corinthians 4:17-19", "1 Corinthians 16:10-11", "Acts 19:21-22", "Acts 16:1", "2 Timothy 1:5", "2 Timothy 3:15", "Galatians 2:1-10", "Acts 15:1-29" ], "personIds": [ "person.paul", "person.timothy", "person.erastus" ], "placeIds": [ "place.macedonia", "place.achaia", "place.jerusalem", "place.corinth", "place.ephesus", "place.lystra" ], "sources": [ { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 1 (Exposition of the Argument); Works (London, 1819) vol. 2, p. 132", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "In examining, therefore, the agreement between ancient writings, the character of truth and originality is undesignedness: and this test applies to every supposition", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 1 (Exposition of the Argument); Works (London, 1819) vol. 2, p. 133", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "As to the history, it extends to these points:—It proves the general reality of the circumstances: it proves the historian's knowledge of these circumstances.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 1 (Exposition of the Argument); Works (London, 1819) vol. 2, p. 139", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "If the reader, therefore, meets with a number which contains an instance that appears to him unsatisfactory, or founded in mistake, he will dismiss that number from the argument, but without prejudice to any other.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 2 (Romans), no. 1; Works (London, 1819) vol. 2, p. 145", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "Here therefore, at length, but fetched from three different writings, we have obtained the several circumstances we inquired after, and which the Epistle to the Romans brings together", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 3 (First Corinthians), no. 3; Works (London, 1819) vol. 2, p. 178", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "One thing at least concerning it is certain: that if this passage of St. Paul's history had been taken from his letter, it would have sent Timothy to Corinth by name, or expressly however into Achaia.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 5 (Galatians), no. 2; Works (London, 1819) vol. 2, p. 235", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "the discrepancy in the two accounts is so considerable, that it is not without difficulty they can be adapted to the same transaction: so that upon this supposition, there is no place for suspecting that the writers were guided or assisted by each other.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae", "year": "1790", "locator": "ch. 12 (Second Timothy), no. 2; Works (London, 1819) vol. 2, p. 355", "url": "https://archive.org/details/paleyworks02paleuoft", "publicDomain": true, "quote": "Here we have a fair unforced example of coincidence.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "paley-horae-paulinae", "author": "William Paley", "work": "Horae Paulinae (Dublin printing)", "year": "1790", "locator": "Title page and contents, Dublin printing of 1790 (Princeton Theological Seminary Library copy)", "url": "https://archive.org/details/horaepaulinaeo00pale", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "edition" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Lydia McGrew", "work": "Hidden in Plain View: Undesigned Coincidences in the Gospels and Acts", "year": "2017", "view": "Revives the long-neglected argument from undesigned coincidences, applying it within the Gospels and between Acts and Paul's letters, and argues that such puzzle-like fits are best explained by authors who knew the truth about the events and point to honest eyewitness sources." }, { "author": "J. J. Blunt", "work": "Undesigned Coincidences in the Writings both of the Old and New Testament, an Argument of their Veracity", "year": "1847", "view": "Applies the method of undesigned coincidences to the books of Moses, the Gospels and Acts, and other books of Scripture. The book rearranges studies Blunt published from 1828 onward." }, { "author": "F. C. Baur", "work": "Paulus, der Apostel Jesu Christi", "year": "1845", "view": "Accepts only Galatians, 1-2 Corinthians and Romans as authentic and reads Acts as a later account that embellished its traditions and drew artificial parallels between Peter and Paul. This undercuts Paley's premise of thirteen genuine letters and a well-informed Acts." }, { "author": "John Knox", "work": "Chapters in a Life of Paul", "year": "1950", "view": "Treats Paul's letters as the primary source for his life and Acts as a secondary one; where the two conflict, the letters are to be followed. Paley instead treats them as independent witnesses that check each other." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dates Acts to about 115 and argues that its author used Josephus and a collection of Paul's letters, the kind of dependence Paley's test is meant to rule out." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q433739", "label": "William Paley" } ], "title": "Ang Horae Paulinae (1790) ni William Paley: mga di-sinasadyang pagkakatugma ng Mga Gawa at ng mga liham ni Pablo", "summary": "Inihahambing ng Horae Paulinae (1790) ni William Paley ang mga liham ni Pablo sa Mga Gawa at ikinakatwiran na ang tila di-planadong mga pagkakatugma ay nagpapakitang kapuwa nakasalig ang mga ito sa totoong mga pangyayari. Ang pangunahin niyang halimbawa ay ang ambagan para sa Jerusalem, na inilalahad ng Roma 15 sa iisang lugar habang ibinibigay ito nang pira-piraso ng Mga Gawa at ng 1 Corinto at 2 Corinto. Isa itong argumento mula sa panloob na paghahambing, hindi bagong ebidensiya, at may bisa lamang kung di-planado at hiwalay sa isa't isa ang mga pagkakatugma, na tinututulan ng ilang iskolar.", "dating": "1790 (unang paglalathala); ang mga sipi rito ay mula sa tinipong Works noong 1819", "currentLocation": "Nakalimbag na aklat; naka-digitize sa archive.org ang limbag sa Dublin noong 1790 at ang Works noong 1819", "establishes": [ "Ang pagsubok ni Paley (kab. 1): ang pagkakatugma ng isang kasaysayan at mga liham ay ibinibilang na ebidensiya lamang kapag mukha itong di-planado. Ang isang kasaysayang tinipon mula sa mga liham, mga liham na pinalsipika mula sa kasaysayan, o kapuwang hango sa iisang pinagmulan ay pawang magbubunga ng sinadyang pagkakatugma. Inilalapat niya ang pagsubok sa Mga Gawa at sa labintatlong liham at binibilang ang bawat halimbawa upang matanggihan ng mambabasa ang isang mahinang halimbawa nang hindi itinatapon ang iba.", "Nakasalig ang pangunahin niyang halimbawa (kab. 2, blg. 1) sa isang matibay na obserbasyon sa teksto. Iniuugnay ng Roma 15:25–26 ang mga kaloob ng Macedonia at Acaya sa isang nalalapit na paglalakbay sa Jerusalem. Ibinibigay ng Mga Gawa 20:2–3 at 20:16 ang pananatili sa Grecia at ang pagmamadali patungong Jerusalem ngunit walang ambagan, na binabanggit lamang ng Mga Gawa sa pagtatanggol ni Pablo sa harap ni Felix (24:17). Ibinibigay ng 1 Corinto 16:1–4 at ng 2 Corinto 8:1–4 at 9:2 ang pagbibigay ng Acaya at Macedonia.", "Ikalawang halimbawa (kab. 3, blg. 3-4): sa Mga Gawa 19:21–22, isinugo sina Timoteo at Erasto sa Macedonia nang mauna kay Pablo. Sinasabi ng 1 Corinto 4:17 na naipadala na si Timoteo, samantalang itinuturing ng 16:10–11 na di-tiyak ang kaniyang pagdating sa Corinto. Pinagtutugma ni Paley ang dalawa sa pamamagitan ng isang rutang dumaraan sa Macedonia. Sariling hinuha niya ang rutang iyon, at inilalahad niya ito bilang malamang, hindi nakasaad.", "Kapuwa nakasalalay ang dalawang pangunahing halimbawa sa mga liham lamang na tinatanggap ng halos lahat ng iskolar bilang kay Pablo (Roma, 1 Corinto, 2 Corinto)." ], "doesNotEstablish": [ "Na tumpak ang Mga Gawa sa kabuuan. Ang mga pagkakatugma ay tungkol sa mga plano sa paglalakbay, mga kasama at isang ambagan, hindi sa mga talumpati, mga himala o interpretasyon ng tagapagsalaysay sa mga pangyayari.", "Na kay Pablo ang lahat ng labintatlong liham na ginamit ni Paley. Ang kaniyang mga halimbawa mula sa mga pinagtatalunang liham, gaya ng 2 Timoteo, ay kasintibay lamang ng katwiran sa pagpepetsa sa mga liham na iyon sa panahon ng buhay ni Pablo.", "Na tiyak na hiwalay sa isa't isa ang mga pagkakatugma. Kung alam ng may-akda ng Mga Gawa ang mga liham, ang ilan sa mga pagkakatugma ay nakadepende sa mga ito sa halip na nagpapatibay." ], "debate": "May bisa lamang ang hinuha ni Paley kung hiwalay sa isa't isa ang mga pagkakatugma. Mula pa kay F. C. Baur, binasa ng maraming kritikal na iskolar ang Mga Gawa bilang isang mas huli at hinubog na salaysay, at pitong liham lamang ang tinatanggap ng karamihan na tiyak na kay Pablo. Ikinatwiran ni Richard Pervo na nagmula ang Mga Gawa sa unang bahagi ng ikalawang siglo at ginamit nito ang mga liham ni Pablo, ang mismong pagdepende na nais alisin ng pagsubok ni Paley. Ang sagot ng pamamaraan, mula kay Paley hanggang kay Lydia McGrew, ay masyadong pahilis ang mga pagkakatugma para maging hiram: sa mga halimbawa ni Paley, halos hindi binabanggit ng Mga Gawa ang ambagan at sa 19:22 ay sa Macedonia lamang isinugo si Timoteo. Pinagtatalunan din kung nagkataon lamang o sinadya ang gayong mga pananahimik. Iniisip ng maraming iskolar na hindi alam ng may-akda ng Mga Gawa ang mga liham, na tumatanggap sa premisa ni Paley tungkol sa pagiging hiwalay. Sa halip, tugon nila na ang mga pagkakatugma tungkol sa paglalakbay at mga kasama ay nagpapakita ng mahusay na impormasyon tungkol sa mga paglalakbay ni Pablo, hindi ng katumpakan ng mga talumpati o teolohiya ng Mga Gawa, at inuuna nila ang mga liham kapag nagkakasalungat ang dalawa (Knox).", "alternatives": [ { "label": "Ginamit ng Mga Gawa ang mga liham", "statement": "Naniniwala ang ilang iskolar, lalo na si Richard Pervo, na alam ng may-akda ng Mga Gawa ang ilan sa mga liham ni Pablo. Ayon sa pananaw na iyon, ang ilang pagkakatugma ay panghihiram, hindi hiwalay na pagpapatunay. Ang maluwag na pagkakatugmang itinuturo ni Paley (halos tahimik ang Mga Gawa tungkol sa ambagan, at sa Macedonia lamang isinugo si Timoteo) ay mangangahulugan na malayang ginamit ang mga liham sa halip na kinopya." }, { "label": "Sinadya ang pananahimik", "statement": "Ipinaliliwanag ng ilang komentarista ang halos pananahimik ng Mga Gawa tungkol sa ambagan bilang sinadyang pagpipigil, halimbawa kung malamig na tinanggap ang kaloob o nasangkot ito sa pagdakip kay Pablo. Gagawin niyon na sinadya sa halip na nagkataon ang pagkukulang. Ipahihiwatig pa rin nito na alam ng may-akda ang tungkol sa ambagan." }, { "label": "Ginamit ng isang mas huling liham ang Mga Gawa", "statement": "Itinuturing ng maraming kritikal na iskolar na isinulat ang 2 Timoteo pagkaraan ng panahon ng buhay ni Pablo. Maaaring kinuha ng isang mas huling manunulat mula sa Mga Gawa 16:1 ang inang Judio ni Timoteo, na iniaalok ni Paley bilang di-sinasadyang pagkakatugma sa 2 Timoteo 1:5 at 3:15 (kab. 12, blg. 2-3). Kaya may bigat lamang ang mga halimbawang ito para sa mga mambabasang nagpepetsa na sa liham sa panahon ni Pablo." }, { "label": "Binilang ang mga pagkakatugma, isinantabi ang mga tensiyon", "statement": "Ikinakatwiran ng mga kritiko ng pamamaraan na maaaring palakihin ng isang listahan ng mga pagkakatugma ang kaso maliban kung tinitimbang kasama ng mga ito ang mga tensiyon, gaya ng sa pagitan ng Galacia 1–2 at Mga Gawa tungkol sa mga pagdalaw ni Pablo sa Jerusalem. Tinatalakay mismo ni Paley ang agwat ng Galacia 2 at Mga Gawa 15 at ikinakatwiran na ipinapakita nitong walang manunulat na humango sa isa pa; idinaragdag ng kaniyang mga tagapagtanggol na dapat hatulan ang bawat pagkakatugma ayon sa sarili nitong kalagayan." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-paley-horae-paulinae" }, { "id": "codex-sinaiticus-paul", "kind": "manuscript", "dateFrom": 300, "dateTo": 399, "corpusReferences": [ "Gregory-Aland 01", "INTF Liste docID 20001", "British Library Add. MS 43725" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "attested", "scriptureReferences": [ "Romans 1:1-16:24", "1 Corinthians 1:1-16:24", "2 Corinthians 1:1-13:14", "Galatians 1:1-6:18", "Ephesians 1:1-6:24", "Ephesians 1:1", "Philippians 1:1-4:23", "Colossians 1:1-4:18", "1 Thessalonians 1:1-5:28", "2 Thessalonians 1:1-3:18", "Hebrews 1:1-13:25", "1 Timothy 1:1-6:21", "2 Timothy 1:1-4:22", "Titus 1:1-3:15", "Philemon 1:1-25" ], "personIds": [ "person.paul" ], "placeIds": [ "place.ephesus", "place.caesarea" ], "sources": [ { "sourceKey": "museum-record", "author": "Codex Sinaiticus Project", "work": "About the Codex: Content", "locator": "About the Codex: Content (surviving books; New Testament order, Hebrews after 2 Thessalonians, Acts between the Pastoral and Catholic Epistles)", "url": "https://www.codexsinaiticus.org/en/codex/content.aspx", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "Codex Sinaiticus Project", "work": "About the Codex: Date", "locator": "About the Codex: Date (fourth century, sometimes mid-century, by palaeography; Vaticanus of similar date)", "url": "https://www.codexsinaiticus.org/en/codex/date.aspx", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "Codex Sinaiticus Project", "work": "About the Codex: Significance", "locator": "About the Codex: Significance (corrections from the fourth to the twelfth century; order of books)", "url": "https://www.codexsinaiticus.org/en/codex/significance.aspx", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "Codex Sinaiticus Project", "work": "About the Codex: History", "locator": "About the Codex: History (holdings: British Library 347 leaves; Leipzig 43 leaves; parts of six leaves in St Petersburg; further leaves at St Catherine's)", "url": "https://www.codexsinaiticus.org/en/codex/history.aspx", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "Codex Sinaiticus Project", "work": "Transcription of Codex Sinaiticus, quire 36, folio 5 recto", "locator": "Quire 36, folio 5 recto: colophon after 2 Esdras stating that the text was collated with a very old copy corrected by the martyr Pamphilus", "url": "https://www.codexsinaiticus.org/handler/transcription.ashx?q=36&f=5&s=r&type=0", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "museum-record", "author": "Codex Sinaiticus Project", "work": "Transcription of Codex Sinaiticus, quire 37, folio 3 recto", "locator": "Quire 37, folio 3 recto: colophon after Esther stating that the text was collated with a very old copy corrected by the martyr Pamphilus, whose own subscription cites Origen's Hexapla", "url": "https://www.codexsinaiticus.org/handler/transcription.ashx?q=37&f=3&s=r&type=0", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste record and page index: GA 01", "locator": "Gregory-Aland 01 (docID 20001): IV century; British Library Add. 43725; page index Romans from 261r to Philemon at 298r, Hebrews 288v-293v, Acts from 299r", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20001&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "NTVMR transcription of GA 01, folio 280v", "locator": "GA 01 folio 280v (pageID 1620), Ephesians 1:1: first hand omits the place-name; corrector supplies it", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=20001&pageID=1620&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste record and page index: GA 03", "locator": "Gregory-Aland 03 (docID 20003): IV century; Vat. gr. 1209; page index has Hebrews after 2 Thessalonians and ends at Hebrews 9:14", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20003&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "NTVMR transcription of GA 03, page 1493", "locator": "GA 03 page 1493 (pageID 2620), Ephesians 1:1: first hand omits the place-name; corrector supplies it", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=20003&pageID=2620&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste record and page index: P46", "locator": "Gregory-Aland P46 (docID 10046): dated 200-225; page index Romans, Hebrews, 1-2 Corinthians, Ephesians, Galatians, Philippians, Colossians, 1 Thessalonians", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=10046&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "NTVMR transcription of P46, folio 75r", "locator": "P46 folio 75r (pageID 1310), Ephesians 1:1: no place-name", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/transcript/get/?docid=10046&pageID=1310&format=xhtml", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "ntvmr-liste", "author": "Institut für Neutestamentliche Textforschung", "work": "Kurzgefasste Liste record and page index: GA 02", "locator": "Gregory-Aland 02 (docID 20002): V century; British Library Royal 1 D.VIII; page index has Hebrews after 2 Thessalonians", "url": "https://ntvmr.uni-muenster.de/community/vmr/api/metadata/liste/search/?docID=20002&detail=page", "publicDomain": false, "quote": "", "role": "catalogue-record" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History, Book III", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 3.3.5", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250103.htm", "publicDomain": true, "quote": "Paul's fourteen epistles are well known and undisputed. It is not indeed right to overlook the fact that some have rejected the Epistle to the Hebrews, saying that it is disputed by the church of Rome, on the ground that it was not written by Paul.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History, Book VI", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 6.25.11-14", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250106.htm", "publicDomain": true, "quote": "But who wrote the epistle, in truth, God knows. The statement of some who have gone before us is that Clement, bishop of the Romans, wrote the epistle, and of others that Luke, the author of the Gospel and the Acts, wrote it.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History, Book VII", "translator": "Arthur Cushman McGiffert", "year": "1890", "locator": "HE 7.32.24-25 (Pamphilus a presbyter of the church at Caesarea in Palestine)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250107.htm", "publicDomain": true, "quote": "In his time we became acquainted with Pamphilus, that most eloquent man, of truly philosophical life, who was esteemed worthy of the office of presbyter in that parish.", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "D. C. Parker", "work": "Codex Sinaiticus: The Story of the World's Oldest Bible", "year": "2010", "view": "Bibliography only for this entry. A book-length introduction to the codex by the director of the University of Birmingham (ITSEE) team on the Codex Sinaiticus Project. The book's existence and authorship were verified; its arguments were not checked, and it is not cited here as support for any claim." }, { "author": "T. C. Skeat", "work": "The Codex Sinaiticus, the Codex Vaticanus and Constantine (Journal of Theological Studies 50)", "year": "1999", "view": "Bibliography only for this entry. The article discusses the two codices in relation to Constantine. Its title and journal were verified, but its argument was not checked against the text, so it is not cited here as support for any position on where the codex came from." }, { "author": "J. F. Fenlon", "work": "Codex Sinaiticus (The Catholic Encyclopedia, vol. 4)", "year": "1908", "view": "Reports that the codex's origin had been assigned to Rome, southern Italy, Egypt and Caesarea but could not be determined. Dates the corrector who added the Pamphilus note at the end of 2 Esdras probably to the seventh century, and notes that, although some linked the codex with Constantine's fifty copies, there is no sign it was ever at Constantinople." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q152962", "label": "Codex Sinaiticus" } ], "title": "Ang mga liham ni Pablo sa Codex Sinaiticus", "summary": "Ang Codex Sinaiticus, isang Bibliyang Griyego na kinopya noong ikaapat na siglo at ngayo'y karamihang nasa British Library, ang pinakamatandang kilalang manuskritong naglalaman ng lahat ng labintatlong liham na may pangalan ni Pablo, at nakalagay sa gitna nila ang Mga Hebreo pagkatapos ng 2 Tesalonica. Ipinapakita nito kung paano tinipon at binasa ang mga liham ni Pablo humigit-kumulang tatlong siglo pagkatapos niya; bilang kopyang itinuwid, hindi nito itinatakda ang bawat orihinal na pagbasa at hindi rin nito napagpapasyahan kung sino ang sumulat ng Mga Hebreo.", "dating": "Ika-4 na siglo AD (pinetsahan batay sa sulat-kamay; kung minsan ay mas tiyak na inilalagay sa kalagitnaan ng siglo)", "currentLocation": "British Library, London (Add. MS 43725, na kinabibilangan ng buong Bagong Tipan); may iba pang dahon sa Leipzig University Library, sa National Library of Russia sa St Petersburg, at sa St Catherine's Monastery, Sinai", "establishes": [ "Isang codex na pergamino sa wikang Griyego, na pinetsahan batay sa sulat-kamay nito sa ikaapat na siglo, ang nag-iingat ng buong Bagong Tipan. Ang bahagi nito para sa mga liham ni Pablo ay sumusunod sa ayos na Roma, 1 Corinto at 2 Corinto, Galacia, Efeso, Filipos, Colosas, 1 Tesalonica at 2 Tesalonica, Mga Hebreo, 1 Timoteo at 2 Timoteo, Tito at Filemon, at kasunod agad ang Mga Gawa (British Library Add. MS 43725, mga folio 261r-298r sa page index ng INTF).", "Ito ang pinakamatandang kilalang manuskritong naglalaman ng bawat liham na may pangalan ni Pablo. Sa natitirang anyo nito, walang 2 Tesalonica, 1 Timoteo at 2 Timoteo, Tito o Filemon ang Papyrus 46 (c. 200-225). Ang Codex Vaticanus, na halos kasintanda nito, ay naputol sa Mga Hebreo 9:14, kaya hindi alam kung naglaman ba ito kailanman ng 1 Timoteo at 2 Timoteo, Tito at Filemon.", "Sa dalawang dakilang codex na Griyego noong ikaapat na siglo, ang Sinaiticus at Vaticanus, kinopya ang Mga Hebreo sa loob ng koleksiyon ng mga liham ni Pablo; dito, nakalagay ito sa pagitan ng 2 Tesalonica at 1 Timoteo. Binibilang ni Eusebio, sa siglo ring iyon, ang labing-apat na liham ni Pablo, ngunit iniuulat niyang may ilang tumanggi sa Mga Hebreo dahil pinagtatalunan ng iglesia sa Roma na si Pablo ang sumulat nito.", "Sa Efeso 1:1, wala sa unang kamay ang pariralang nagbabanggit sa Efeso, at idinagdag ito ng isang tagapagtuwid sa kalaunan. Wala rin ang parirala sa Papyrus 46 at sa unang kamay ng Codex Vaticanus, kaya isa ang codex sa pinakaunang saksi sa tanong na iyon ng teksto." ], "doesNotEstablish": [ "Kung sino ang sumulat ng Mga Hebreo. Ipinapakita ng puwesto ng liham kung paano ito ipinangkat ng mga tagakopya noong ikaapat na siglo, hindi kung sino ang sumulat nito. Si Origenes, ayon sa ulat ni Eusebio, ay nag-isip na kay Pablo ang mga ideya at sa ibang tao ang pananalita, at sinabing ang Diyos lamang ang nakaaalam kung sino ang sumulat.", "Ang orihinal na pananalita sa bawat punto. Iisang saksi lamang ang Sinaiticus, na itinuwid ng maraming kamay mula ikaapat hanggang ikalabindalawang siglo, at kailangang timbangin ang mga pagbasa nito laban sa mga papiro at iba pang manuskrito.", "Kung saan ito kinopya, sino ang nagbayad para rito, o kung naganap ba ang anumang pangyayari sa Mga Gawa o sa mga liham. May panukala, mula pa noong panahon ni Tischendorf, na nag-uugnay rito sa limampung kopyang ipinag-utos ni Constantino kay Eusebio (Eusebius, Life of Constantine 4.36), ngunit walang talaang nagpapatunay sa ugnayang iyon, at ang tumpak na kopya ng isang liham ay saksi sa teksto nito, hindi sa kasaysayang inilalarawan ng teksto." ], "debate": "Pinagmulan: walang nakatala sa codex kung saan o para kanino ito unang kinopya. Sinasabi ng mga tala ng isang tagapagtuwid sa kalaunan, pagkatapos ng 2 Esdras at Ester, na sinuri ang teksto laban sa isang napakatandang kopyang itinuwid ng martir na si Pamfilo, isang presbitero sa Cesarea; iniuugnay nito ang codex sa Cesarea ilang siglo matapos itong kopyahin (inilagay ni Fenlon noong 1908 ang tagapagtuwid na iyon na malamang sa ikapitong siglo). Iminungkahi bilang pinagmulan nito ang Cesarea, Egipto (kadalasan ang Alejandria), Roma at katimugang Italia. May panukala, mula pa noong panahon ni Tischendorf, na nag-uugnay rito sa limampung kopyang ipinag-utos ni Constantino kay Eusebio (Eusebius, Life of Constantine 4.36), ngunit walang talaang nagpapatunay sa ugnayang iyon. Petsa: inilalagay ito ng sulat-kamay sa ikaapat na siglo, kung minsan sa kalagitnaan ng siglo, ngunit tinatayang lamang ang pagpepetsa batay sa sulat. Ayos: inilalagay din ng Codex Vaticanus at ng Codex Alexandrinus noong ikalimang siglo ang Mga Hebreo pagkatapos ng 2 Tesalonica, inilalagay ito ng Papyrus 46 pagkatapos ng Roma, at inilalagay ito ng makabagong mga Bibliya sa Kanluran pagkatapos ng Filemon. Teksto: hindi nagkakasundo ang mga iskolar kung orihinal ang pangalan ng lugar sa Efeso 1:1 at maagang nawala, o idinagdag sa kalaunan.", "alternatives": [ { "label": "Binasa ang Mga Hebreo bilang kay Pablo", "statement": "Itinuturing ng ilang tagapagpaliwanag, sinauna at makabago, ang puwesto ng Mga Hebreo sa gitna ng mga liham ni Pablo bilang suporta sa pagiging may-akda ni Pablo, o sa isang manunulat mula sa kalipunan ni Pablo. Ipinapakita nga ng pagpapangkat na ibinilang ng malaking bahagi ng iglesiang nagsasalita ng wikang Griyego ang Mga Hebreo kasama ng mga liham ni Pablo. Itinatala rin ng mga sanggunian mula sa parehong panahon ang mga pag-aalinlangan sa Roma at ang pananaw ni Origenes na hindi kay Pablo ang pananalita, kaya hindi kayang pagpasyahan ng puwesto lamang ang pagiging may-akda." }, { "label": "Ang komisyon ni Constantino", "statement": "May panukala, mula pa noong panahon ni Tischendorf, na nag-uugnay sa Sinaiticus, at kung minsan sa Codex Vaticanus, sa limampung kopyang pergamino ng Kasulatan na ipinag-utos ni Constantino kay Eusebio para sa mga iglesia ng kaniyang bagong lungsod (Eusebius, Life of Constantine 4.36). Ginagawang posible ito ng laki at petsa ng codex, ngunit walang natitirang talaang nag-uugnay sa manuskritong ito sa utos na iyon, at napansin ni Fenlon (1908) na walang palatandaang napunta ito kailanman sa Constantinople." }, { "label": "Ang Efeso bilang liham na ipinaikot", "statement": "Ilang sinaunang saksi, kabilang ang unang kamay ng codex na ito, ang walang pangalan ng lugar sa Efeso 1:1. Batay rito, may ilang naniniwalang sinadya ang liham para sa ilang iglesia. Itinuturing naman ng iba na orihinal ang pangalan at ang pagkawala nito ay maagang pagbabago sa pagkopya, na binawi ng mismong tagapagtuwid ng codex na ito." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-codex-sinaiticus-paul" }, { "id": "smith-acts-27-seamanship", "kind": "study", "dateFrom": 1848, "dateTo": 1848, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "reconstructed", "scriptureReferences": [ "Acts 27:12", "Acts 27:13-20", "Acts 27:21-26", "Acts 27:27-29", "Acts 27:39-44", "Acts 28:1" ], "personIds": [ "person.paul", "person.luke" ], "placeIds": [ "place.crete", "place.fair-havens", "place.malta" ], "sources": [ { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Introduction, p. ix, note", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "I question if modern science has ever done more to confirm an antient author than Captain Smyth's survey of St. Paul's Bay has done in the present case. The soundings alone would have furnished a conclusive test of the truth of the narrative.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Introduction, p. xiii", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "My knowledge of these subjects is only that of an amateur, yet a yacht sailor of more than thirty years' standing can scarcely fail to have acquired some skill in those principles of nautical science which are common to all times", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Introduction, p. xix", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "no man not a sailor could have written a narrative of a sea voyage so consistent in all its parts, unless from actual observation.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Crete to Melita, p. 60", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "In the dissertation on the wind Euroclydon I have stated my reasons for preferring the reading of the most ancient manuscripts and versions, Euro-aquilo, which must be between Eurus and Aquilo, or E. N. E.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Crete to Melita, p. 64", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "Upon reaching it they availed themselves of the smooth water under its lee, to prepare the ship to resist the fury of the storm.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Crete to Melita, p. 81", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "on the 10th of August, 1810, the Lively, frigate, coming from the westward with a fair wind, made the land of Gozo, and the west end of Malta, before it was dark.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Crete to Melita, p. 82", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "This was upon the point of Koura, the very spot where a ship driving from the east into St. Paul's Bay must have seen and heard the breakers, and the only spot where she could have done so.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Crete to Melita, p. 85", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "The mean of these extremes is thirty-three miles in twenty-four hours, and the mean of both estimates is thirty-six and a half miles in twenty-four hours.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "Crete to Melita, p. 87", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "I admit that a coincidence so very close as this is, is to a certain extent, accidental, but it is an accident which could not have happened had there been any inaccuracy on the part of the author of the narrative", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "smith-voyage-shipwreck-1848", "author": "James Smith", "work": "The Voyage and Shipwreck of St. Paul", "year": "1848", "locator": "The Shipwreck, p. 102", "url": "https://archive.org/details/voyageandshipwr01smitgoog", "publicDomain": true, "quote": "I am, however, inclined to think that the point of appulse was in the creek, which has no longer a sandy beach, but which must have had one formerly, although now worn away by the wasting action of the sea", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. XIV, p. 326", "url": "https://archive.org/details/stpaultravellerr00rams", "publicDomain": true, "quote": "Smith tries to interpret the Greek words in that sense; but it must be observed that Luke never saw the harbour, and merely speaks on Paul's report of the professional opinion.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. XIV, p. 329", "url": "https://archive.org/details/stpaultravellerr00rams", "publicDomain": true, "quote": "I must with Smith believe that cables were passed underneath round the ship transversely to hold the timbers together. This is a possible operation in the circumstances, and a useful one.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. XIV, p. 334", "url": "https://archive.org/details/stpaultravellerr00rams", "publicDomain": true, "quote": "Luke seems to have had the landsman's idea that they drifted to and fro in the Mediterranean. A sailor would have known that they drifted in a uniform direction", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1896", "locator": "ch. XIV, p. 341", "url": "https://archive.org/details/stpaultravellerr00rams", "publicDomain": true, "quote": "one of the completest services that has ever been rendered to New Testament scholarship is James Smith's proof that all these circumstances are united in St. Paul's Bay. The only difficulty to which he has applied a rather violent solution is the sandy beach", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata", "locator": "Q6143365", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Q6143365", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Colin J. Hemer", "work": "First Person Narrative in Acts 27-28 (Tyndale Bulletin 36)", "year": "1985", "view": "Rejects Robbins's proposed first-person sea-voyage genre and builds on Smith, while conceding that nautical precision alone shows only that the writer had made such a voyage." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Tests details of Acts against literary, epigraphic and papyrological evidence, including records of the Alexandrian grain fleet, and presents Acts as a coherent product of its day (publisher's description). Its treatment of the voyage was not checked for this entry." }, { "author": "C. J. Hemer", "work": "Euraquilo and Melita (Journal of Theological Studies)", "year": "1975", "view": "Defends the wind-name read by the oldest manuscripts at Acts 27:14 and the Malta identification, in reply to Acworth's case for Mljet." }, { "author": "A. Acworth", "work": "Where was St. Paul Shipwrecked? A Re-examination of the Evidence (Journal of Theological Studies)", "year": "1973", "view": "Argues for Mljet, the Adriatic Melita, as the island of the shipwreck rather than Malta, as reported by Hemer (1985); the article itself was not checked." }, { "author": "Vernon K. Robbins", "work": "By Land and by Sea: The We-Passages and Ancient Sea Voyages (in C. H. Talbert, ed., Perspectives on Luke-Acts)", "year": "1978", "view": "Argues that first-person plural narration was a convention of ancient sea-voyage accounts, so the we-passages need not indicate an eyewitness (thesis as reported and contested by Hemer 1985)." }, { "author": "Dennis R. MacDonald", "work": "The Shipwrecks of Odysseus and Paul (New Testament Studies 45)", "year": "1999", "view": "According to its abstract, argues that Acts 27-28 repeatedly points to Odysseus's shipwrecks in Odyssey books 5 and 12, and that Luke related Paul's shipwreck to them to exalt Paul and his God by comparison." }, { "author": "Heinz Warnecke", "work": "Die tatsächliche Romfahrt des Apostels Paulus (Stuttgarter Bibelstudien 127)", "year": "1987", "view": "Argues that the shipwreck took place on Kephallenia in western Greece rather than on Malta." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Profit with Delight: The Literary Genre of the Acts of the Apostles", "year": "1987", "view": "Bibliography only for this entry; argument not checked." }, { "author": "Lionel Casson", "work": "Ships and Seamanship in the Ancient World", "year": "1971", "view": "Bibliography only for this entry; argument not checked." }, { "author": "Brian M. Rapske", "work": "Acts, Travel and Shipwreck (in D. W. J. Gill and C. Gempf, eds., The Book of Acts in Its Graeco-Roman Setting)", "year": "1994", "view": "Bibliography only for this entry; argument not checked." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q6143365", "label": "James Smith" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q20922918", "label": "St Paul's Bay" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q755984", "label": "St Paul's Island" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q213895", "label": "Gavdos" }, { "scheme": "pleiades", "id": "589858", "label": "Kaudos (island)" } ], "title": "Ang pagsusuring pandagat ni James Smith sa paglalakbay at pagkawasak ng barko ni Pablo (1848)", "summary": "Sa The Voyage and Shipwreck of St. Paul (1848), sinubok ni James Smith ng Jordanhill, isang Scottish na manlalayag ng yate at heologo, ang Mga Gawa 27 laban sa mga hydrographic chart, mga direksiyon sa paglalayag at payo ng mga opisyal ng hukbong-dagat. Ikinatwiran niyang tugma ang unos, ang pagkubli sa likod ng Cauda, ang pagtatali sa ilalim ng barko, ang pag-anod at ang mga pagsukat ng lalim sa pagdaong sa St Paul's Bay, Malta. Ipinapakita nito ang pagkakaugnay-ugnay na pandagat, bagaman ang ilang datos ay hinango mula mismo sa Mga Gawa. Hindi nito mapatutunayan ang pagiging may-akda o ang bawat pangyayari.", "dating": "1848 (unang edisyon; mga sumunod na edisyon noong 1856, 1866 at 1880)", "currentLocation": "Nailathalang aklat; naka-digitize sa Internet Archive ang unang edisyon noong 1848 mula sa isang kopya ng Harvard College Library", "establishes": [ "Muling binuo ni Smith ang unos sa Mga Gawa 27:13–17 bilang malakas na hanging mula sa silangan-hilagang-silangan. Sa Mga Gawa 27:14, mas pinili niya ang pangalan ng hangin sa pinakasinaunang mga manuskrito at salin, na inunawa niyang tumutukoy sa hanging nasa pagitan ng silangan at hilagang-silangan, kaysa sa mas huling pagbasa. Itinaboy nito ang barko mula sa baybayin ng timog-gitnang Creta patungo sa kublihan ng Cauda (ang makabagong Gavdos), kung saan naiahon ng mga tripulante ang bangka at naipaikot ang mga kable sa katawan ng barko.", "Kinuha ni Smith ang karaniwang pag-anod na mga tatlumpu't anim at kalahating milya bawat araw mula sa mga tantiya ng dalawang kapitan ng Royal Navy. Sa ganoong bilis, ang barkong nakahinto sa hangin mula sa Cauda ay makatatawid sa 476.6 milya patungong Koura Point, Malta, sa loob ng mahigit lamang sa labintatlong araw. Tugma ito sa ikalabing-apat na gabi sa Mga Gawa 27:27, at tumutugma ang kinalkulang tinatahak sa direksiyon ng St Paul's Bay.", "Itinugma ni Smith ang mga pagsukat ng lalim na dalawampu, saka labinlimang dipa (Mga Gawa 27:28) sa survey ni Captain Smyth sa St Paul's Bay, at binanggit ang court-martial noong 1810 tungkol sa frigate na Lively, na ang tagamasid ay nakakita ng hampas ng alon sa Koura Point bago pa niya makita ang lupa (Mga Gawa 27:27). Inilagay niya ang pagsadsad malapit sa Salmonetta (St Paul's Island), at inamin niyang bahagyang nagkataon lamang ang pagtutugma ng pag-anod at wala na ang mabuhanging dalampasigan ng sapa.", "Tinawag ni Ramsay (1895) ang pangangatwiran ni Smith para sa St Paul's Bay na isa sa pinakakumpletong paglilingkod na naiambag kailanman sa pag-aaral ng Bagong Tipan, at kumampi sa kaniya sa nakahalang na pagtatali sa ilalim ng barko, ngunit itinuring niyang medyo marahas ang solusyon nito tungkol sa naglahong dalampasigan. Tinanggihan din niya ang pag-unawa ni Smith sa tekstong Griyego tungkol sa Fenix at sa pag-anod: si Lucas, na hindi kailanman nakakita sa Fenix, ay naghatid ng magulong paglalarawan, at sumulat tungkol sa pag-anod nang may pag-iisip ng isang taga-lupa." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi ito malayang saksi sa paglalakbay. Hinango ni Smith ang direksiyon ng hangin mula sa mismong heograpiya ng salaysay, kinuha ang bilis ng pag-anod mula sa mga tantiya ng mga opisyal noong ikalabinsiyam na siglo at ginamit ang tradisyonal na hantungan sa Malta. Kaya ipinapakita ng pagtutugma na tugma ang salaysay sa tunay na mga hangin, mapa at baybayin; hindi nito pinatutunayan ang bawat detalye mula sa ebidensiyang galing sa labas.", "Hindi nito ipinapakitang sumulat si Lucas bilang saksing nakakita, o na naganap ang mga pangyayaring lampas sa pagsusuring pandagat, gaya ng mensahe ng anghel at ng mga pagtitiyak ni Pablo sa Mga Gawa 27:21–26. Ang pahayag ni Smith na walang hindi marinong makasusulat nang ganoon kapare-pareho nang walang aktuwal na pagmamasid ay hinuha mula sa pagkakapare-pareho ng salaysay, at tinututulan ito ng iba. Maging si Ramsay ay naniwalang inihatid ni Lucas ang tungkol sa Fenix mula sa ibang tao at inilarawan ang pag-anod gaya ng gagawin ng isang taga-lupa.", "Hindi nito itinatakda ang eksaktong lugar ng pagdaong o napagpapasyahan ang bawat teknikal na punto. Nangangailangan ang sapang pinili ni Smith ng dalampasigang wala na ngayon, at pinagtatalunan pa rin ang paraan ng pagtatali sa ilalim ng barko at ang kinahaharap ng daungan sa Fenix." ], "debate": "Binabasa ng mga humahanga kay Smith, mula kay Ramsay hanggang kay Colin Hemer, ang pagkakaugnay-ugnay na pandagat ng salaysay bilang tanda ng ulat ng mismong nakasaksi. Tumutugon ang iba na kumbensiyong pampanitikan ang pagsasalaysay ng paglalakbay-dagat sa unang panauhan (Vernon Robbins), o na ginagaya ng Mga Gawa 27–28 ang mga pagkawasak ng barko ni Odysseus (Dennis MacDonald). Sa mga pagbasang iyon, maaaring ipakita ng katumpakan ang kaalaman sa paglalayag sa halip na ang pagiging naroroon sa barko. Tumugon si Hemer na hindi itinatatag ng mga pagkakahawig na binanggit ni Robbins ang ganoong kumbensiyon, bagaman inamin niyang ang katumpakang pandagat lamang ay nagpapakita lang na nakagawa ang manunulat ng ganoong paglalakbay. Bukás pa rin ang mga teknikal na tanong: kung pahalang o pahaba sa katawan ng barko ang mga kable ng pagtatali, saan nakaharap ang Fenix, at kung ang Melita nga ba ay Malta. Ikinatwiran ni Heinz Warnecke ang Kephallenia, at nina A. Acworth at O. F. A. Meinardus ang Mljet.", "alternatives": [ { "label": "Kumbensiyong pampanitikan", "statement": "Ikinakatwiran ni Vernon Robbins na kabilang ang pagsasalaysay sa unang panauhang maramihan sa mga kumbensiyon ng sinaunang mga salaysay ng paglalakbay-dagat. Sa pagbasang iyon, ipinapakita ng mga pagsubok ni Smith na alam ng may-akda kung paano kumikilos ang mga barko at ang mga hangin sa Dagat Mediteraneo, hindi na sakay siya ng barko. Tumugon si Hemer na hindi itinatatag ng mga halimbawa ni Robbins ang ganoong uri ng panitikan." }, { "label": "Panggagaya kay Homer", "statement": "Ikinakatwiran ni Dennis MacDonald na paulit-ulit na tumutukoy ang Mga Gawa 27–28 sa mga pagkawasak ng barko ni Odysseus—magkapareho ang mga larawang pandagat, ang banal na pangako ng kaligtasan at ang bayaning tinanggap ng mga taga-pulo—upang dakilain si Pablo at ang kaniyang Diyos sa pamamagitan ng paghahambing. Kung gayon, pampanitikan ang hugis nito kahit makatotohanan ang heograpiya nito." }, { "label": "Ibang pulo", "statement": "Inilagay ni Heinz Warnecke ang pagkawasak sa Kephallenia, sa baybayin ng kanlurang Grecia. Isang mas lumang pananaw, na pinabulaanan ni Smith at muling binuhay ni A. Acworth (1973) at ni O. F. A. Meinardus, ang naglagay sa Melita sa Mljet (Meleda) sa Adriatico. Ang Malta, at lalo na ang St Paul's Bay, ay nananatiling pagkakakilanlang tinatanggap ng nakararami." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-smith-acts-27-seamanship" }, { "id": "ramsay-acts-accuracy", "kind": "study", "dateFrom": 1895, "dateTo": 1896, "corpusReferences": [], "confidence": "medium-high", "epistemicStatus": "debated", "scriptureReferences": [ "Acts 13:49", "Acts 14:1-7", "Acts 14:11", "Acts 16:6", "Acts 18:23", "Galatians 1:2", "Galatians 3:1" ], "personIds": [ "person.paul", "person.barnabas", "person.luke" ], "placeIds": [ "place.iconium", "place.lystra", "place.derbe", "place.galatia", "place.pisidian-antioch" ], "sources": [ { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895 (tenth edition, 1907)", "locator": "ch. 1 §1 (Trustworthiness)", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.iv.html", "publicDomain": true, "quote": "On the contrary, I began with a mind unfavourable to it, for the ingenuity and apparent completeness of the Tübingen theory had at one time quite convinced me.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895 (tenth edition, 1907)", "locator": "ch. 5 §6 (The Cities of Lycaonia)", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.viii.html", "publicDomain": true, "quote": "it was accurate at the period when Paul visited Lycaonia; that it was accurate at no other time except between 37 and 72 A.D.; and that its only meaning is to distinguish between the Roman part of Lycaonia and the non-Roman part ruled by Antiochus.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895 (tenth edition, 1907)", "locator": "Preface to the second edition (dated 25 March 1896)", "url": "https://ccel.org/ccel/ramsay/paul_roman/paul_roman.iii.html", "publicDomain": true, "quote": "With the Galatian question the date and authorship of Acts are bound up: the more I study, the more clearly I see that it is impossible to reconcile the “North-Galatian theory” with the first-century origin and Lukan authorship of Acts", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "wikidata", "work": "Wikidata item for William Mitchell Ramsay", "locator": "Q326308", "url": "https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityData/Q326308.json", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "catalogue-record" } ], "modernScholarship": [ { "author": "W. Ward Gasque", "work": "Sir William M. Ramsay: Archaeologist and New Testament Scholar", "year": "1966", "view": "A sympathetic survey. It counts the reliability of Luke-Acts, the South Galatian identification and the stress on historical context as Ramsay's lasting contributions. It reports that Ramsay's 1915 retelling made Acts 14:5-12 the first prompt for his change of mind, and it concedes that the South Galatian case cannot be proved to every scholar's satisfaction." }, { "author": "F. F. Bruce", "work": "Foreword to W. W. Gasque, Sir William M. Ramsay: Archaeologist and New Testament Scholar", "year": "1966", "view": "Says the nineteenth-century Ramsay, if inclined to overstate his case, had a good case to overstate, and that his later role as a popular apologist harmed his scholarly reputation." }, { "author": "Stephen Neill", "work": "The Interpretation of the New Testament 1861-1961", "year": "1964", "view": "As reported by Gasque, names two abiding results of Ramsay's work: his case for the accuracy of the Lukan writings and his South Galatian identification. Notes that many German scholars had little first-hand acquaintance with the archaeological evidence." }, { "author": "Ernst Haenchen", "work": "Die Apostelgeschichte (English translation: The Acts of the Apostles, 1971)", "year": "1956", "view": "Bibliography only for this entry; argument not checked." }, { "author": "C. K. Barrett", "work": "Luke the Historian in Recent Study", "year": "1961", "view": "According to Gasque, suggests a date for Acts as late as AD 95-115." }, { "author": "J. C. O'Neill", "work": "The Theology of Acts in Its Historical Setting", "year": "1961", "view": "Dates Acts to the second century. Gasque cites the book as an example of the position Ramsay had abandoned." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Tests details of Acts against literary, epigraphic and papyrological evidence and presents Acts as a coherent product of its day (publisher's description). Secondary summaries report that it dates Acts to about AD 62; the chapters were not checked for this entry." }, { "author": "J. B. Lightfoot", "work": "Saint Paul's Epistle to the Galatians", "year": "1865", "view": "The classic defence, in Ramsay's day, of the North Galatian view: Paul's Galatians were the Gaulish population of central Asia Minor (as summarised by Gasque; the first-edition preface is dated February 1865)." }, { "author": "James Moffatt", "work": "An Introduction to the Literature of the New Testament", "year": "1911", "view": "Defends the North Galatian destination against Ramsay's South Galatian case (checked in the revised third edition of 1918). Gasque calls him Ramsay's faithful antagonist on this question." }, { "author": "F. H. Chase", "work": "The Galatia of the Acts (articles in The Expositor)", "year": "1893-1894", "view": "Criticised Ramsay's South Galatian argument. Ramsay credited this criticism with prompting the renewed work behind St Paul the Traveller." }, { "author": "Hans Dieter Betz", "work": "Galatians (Hermeneia)", "year": "1979", "view": "Bibliography only for this entry; argument not checked." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q326308", "label": "William Mitchell Ramsay" } ], "title": "Ang St Paul the Traveller (1895) ni W. M. Ramsay at ang pangangatwiran para sa katumpakan ng Mga Gawa", "summary": "Sa St Paul the Traveller (1895), isinulat ng klasisistang taga-Aberdeen na si W. M. Ramsay na minsan niyang tinanggap ang pananaw ng Tübingen na ang Mga Gawa ay akda ng ikalawang siglo. Nakumbinsi siya ng mga taon ng pananaliksik sa Asia Minor na tugma ang mga terminong panrehiyon nito sa Galacia ng mga Romano noong unang siglo, gaya sa pagtakas mula Iconio patungong Licaonia (Mga Gawa 14:6). Kung saan nananatiling matibay ang kaniyang mga pagbasa, ipinapakita ng mga ito na kilala ng may-akda ang rehiyon; hindi nito pinatutunayan ang bawat pangyayari, at pinagtatalunan pa rin ang kaniyang saklaw ng petsa at ang kaniyang pangangatwiran para sa Timog Galacia.", "dating": "Unang inilathala noong 1895 (may petsang 17 Setyembre ang paghahandog, 23 Setyembre 1895 ang paunang salita); sinuri ang mga sipi laban sa ikasampung edisyon, Hodder and Stoughton, 1907", "currentLocation": "Nailathalang aklat; naka-digitize sa Christian Classics Ethereal Library ang ikasampung edisyon (Hodder and Stoughton, 1907)", "establishes": [ "Noong 1895, isinulat ni Ramsay na minsan siyang lubusang nakumbinsi ng teorya ng Tübingen at itinuring niya ang Mga Gawa bilang akda ng ikalawang siglo. Sinabi niyang unti-unting nagbago ang kaniyang pananaw habang ginagamit niya ang Mga Gawa bilang sanggunian sa topograpiya, mga antigong bagay at lipunan ng Asia Minor.", "Ikinatwiran niyang tumutukoy ang Mga Gawa 14:6 sa isang tunay na hangganan. Ayon sa kaniya, kabilang ang Iconio sa distrito ng Frigia sa lalawigan ng Galacia, samantalang nasa bahaging Romano ('Galatic') ng Licaonia ang Listra at Derbe. Naniniwala siyang tumpak lamang ang paglalarawang ito sa pagitan ng AD 37 at 72.", "Naniniwala si Ramsay na nakatali ang pagbasang Timog Galacia sa liham sa Galacia sa pinagmulan ng Mga Gawa noong unang siglo at sa pagiging may-akda ni Lucas nito. Tinutulan ang kaniyang pangangatwiran tungkol sa Galacia mula pa sa simula, ni Dr Chase sa Expositor (1893-94), at kalaunan ni James Moffatt. Maging ang isang nakikisimpatiyang tagasuri, si F. F. Bruce (1966), ay humatol na hilig niyang palakihin ang kaniyang pangangatwiran, bagaman isa itong mahusay na pangangatwirang palakihin." ], "doesNotEstablish": [ "Hindi nito ipinapakitang naganap ang mga pangyayari, talumpati o himala sa Mga Gawa gaya ng pagkakasalaysay. Ipinapakita ng tamang hangganan, titulo o distrito na kilala ng may-akda ang tagpuan, hindi na makasaysayan ang bawat pangyayari.", "Ang salaysay ni Ramsay tungkol sa pagbabago ng kaniyang isip ay ebidensiya na nagbago ang kaniyang isip, hindi malayang pagpapatunay sa Mga Gawa. Sa kaniyang muling pagsasalaysay noong 1915, ayon sa buod ni Gasque, ang pangyayari sa Licaonia sa Mga Gawa 14:5–12 ang punto ng pagbabago. Sa halip, idinidiin ng teksto noong 1895 ang pagtatalo kung naglakbay si Pablo sa Hilagang Galacia o sa Licaonia.", "Hindi nito napagpapasyahan ang Timog Galacia bilang patutunguhan ng liham sa Galacia, o ang maagang petsa ng Mga Gawa at ang pagiging may-akda ni Lucas nito. Nananatiling pinagtatalunan ang tatlong ito." ], "debate": "Tatlong tanong ang nananatiling bukás. Una, ang eksaktong kaalaman ba sa lugar ay tumuturo sa isang kasama ni Pablo (Ramsay, Hemer), o tugma ba ito sa isang mas huling may-akdang may sapat na kaalaman na humubog sa mga pangyayari ayon sa teolohiya? Ang mga iminumungkahing petsa para sa Mga Gawa ay mula sa unang bahagi ng dekada 60 (Hemer), sa karaniwang tinatanggap na dekada 80, hanggang sa ikalawang siglo (O'Neill); iniuulat ni Gasque na pinahihintulutan ni Barrett ang petsang kasinghuli ng 95-115. Ikalawa, nanirahan ba ang mga taga-Galacia ni Pablo sa mga lungsod sa timog ng lalawigang Romano o sa etnikong Galacia sa hilaga (Lightfoot, Moffatt)? Ikatlo, talaga bang kasing-tiyak ng sinabi ni Ramsay ang kaniyang saklaw na 37-72, na nakasalalay sa paghahati sa pagitan ng Licaonia na Romano at Licaonia na Antiochian, gayong inamin niya mismo na kakaunti ang ebidensiya para sa mga distrito ng lalawigan?", "alternatives": [ { "label": "Isang mas huling may-akdang may sapat na kaalaman", "statement": "Ang tumpak na heograpiya at mga terminong pang-administrasyon ay maaaring nanggaling sa mga sanggunian, kaalaman sa paglalakbay o gamit sa rehiyon na tumagal nang matagal. Kaya tugma ang mga ito sa isang may-akdang sumulat sa huling bahagi ng unang siglo o pagkatapos nito, na humubog sa kuwento para sa layuning teolohikal. Sa pananaw na ito, ipinakita ni Ramsay na kilala ng may-akda ang Asia Minor, hindi na siya ay kasama ni Pablo." }, { "label": "Pagbasang Hilagang Galacia", "statement": "Itinuring ni J. B. Lightfoot, ang klasikong tagapagtanggol ng pananaw noong panahon ni Ramsay, na ang mga taga-Galacia ni Pablo ay ang bayang Galo sa gitnang Asia Minor, na dinalaw sa mga paglalakbay sa Mga Gawa 16:6 at 18:23. Pinanatili ni Moffatt ang pananaw laban kay Ramsay, gayundin, ayon sa ulat ni Gasque, ng karamihan sa iskolarsyip na Aleman. Ginagamit din ng mga tagapagtanggol nito ang Mga Gawa para sa ruta ni Pablo, kaya hinuha lamang ni Ramsay ang kaniyang pahayag na hindi maaaring tumugma ang kanilang pananaw sa Mga Gawa na mula sa unang siglo at isinulat ni Lucas." }, { "label": "Pinino si Ramsay, hindi ibinasura", "statement": "Pinananatili ng mga nakikisimpatiyang kahalili gaya nina Gasque at Hemer ang kaniyang paraan ng pagsubok sa Mga Gawa laban sa mga inskripsiyon at heograpiya. Itinuturing ni Gasque na pinapaboran ng ebidensiya ang pangangatwiran para sa Timog Galacia ngunit hindi ito mapatutunayan sa ikasisiya ng bawat iskolar. Humatol si Bruce, sa kaniyang paunang salita sa aklat ni Gasque, na nakasama sa reputasyon ni Ramsay bilang iskolar ang naging papel niya sa kalaunan bilang popular na apolohista." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-ramsay-acts-accuracy" }, { "id": "lukan-titles-overview", "kind": "study", "dateFrom": -22, "dateTo": 160, "corpusReferences": [ "IG XIV 601" ], "confidence": "high", "epistemicStatus": "source-supported", "scriptureReferences": [ "Acts 13:6-12", "Acts 16:12-40", "Acts 17:5-9", "Acts 18:12-17", "Acts 19:29-41", "Acts 21:30-40", "Acts 22:24-29", "Acts 23:10-30", "Acts 24:22", "Acts 28:7-10" ], "personIds": [ "person.paul", "person.silas", "person.sergius-paulus", "person.gallio", "person.claudius", "person.jason", "person.lysias", "person.publius" ], "placeIds": [ "place.cyprus", "place.paphos", "place.achaia", "place.corinth", "place.macedonia", "place.thessalonica", "place.philippi", "place.ephesus", "place.malta", "place.jerusalem" ], "sources": [ { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History", "translator": "Earnest Cary", "year": "1917", "locator": "54.4.1 (22 BC)", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html", "publicDomain": true, "quote": "It was at this time that he restored to the people both Cyprus and Gallia Narbonensis as districts no longer needing the presence of his armies; and thus proconsuls began to be sent to those provinces also.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "tacitus-annals-church-brodribb", "author": "Tacitus", "work": "Annals", "translator": "A. J. Church and W. J. Brodribb", "year": "1876", "locator": "Ann. 1.76 (AD 15)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0078:book=1:chapter=76", "publicDomain": true, "quote": "Achaia and Macedonia, on complaining of their burdens, were, it was decided, to be relieved for a time from pro-consular government and to be transferred to the emperor.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "dio-cassius-cary", "author": "Cassius Dio", "work": "Roman History", "translator": "Earnest Cary", "year": "1924", "locator": "60.24.1 (AD 44)", "url": "https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/60*.html", "publicDomain": true, "quote": "Achaia and Macedonia, which ever since the reign of Tiberius had been assigned to governors directly appointed, Claudius now made to depend upon the lot once more.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. X sect. 3, p. 218 (praetors at Philippi)", "url": "https://archive.org/download/stpaultraveller02ramsgoog/stpaultraveller02ramsgoog_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The title Praetors was not technically accurate, but was frequently employed as a courtesy title for the supreme magistrates of a Roman colony; and, as usual, Luke moves on the plane of educated conversation in such matters, and not on the plane of rigid technical accuracy.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "eusebius-history-mcgiffert", "author": "Eusebius", "work": "Church History", "translator": "A. C. McGiffert", "year": "1890", "locator": "Hist. eccl. 4.15.27 (quoting Mart. Pol. 12.2)", "url": "https://www.newadvent.org/fathers/250104.htm", "publicDomain": true, "quote": "they cried out and asked the Asiarch Philip to let a lion loose upon Polycarp. But he said that it was not lawful for him, since he had closed the games.", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. XII sect. 5, p. 281 (Asiarchs)", "url": "https://archive.org/download/stpaultraveller02ramsgoog/stpaultraveller02ramsgoog_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The Asiarchs, or High Priests of Asia, were the heads of the imperial, political-religious organisation of the province in the worship of \"Rome and the Emperors\"", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. XII sect. 5, p. 281 (town clerk)", "url": "https://archive.org/download/stpaultraveller02ramsgoog/stpaultraveller02ramsgoog_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The Clerk was probably the most important official in Ephesus, and therefore in close contact with the court of the proconsul, who generally resided in that city", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "ramsay-st-paul-traveller", "author": "W. M. Ramsay", "work": "St. Paul the Traveller and the Roman Citizen", "year": "1895", "locator": "ch. XIV sect. 9, p. 343 (Malta)", "url": "https://archive.org/download/stpaultraveller02ramsgoog/stpaultraveller02ramsgoog_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "The title \"first\" is technically correct in Melita: it has inscriptional authority.", "role": "early-study" }, { "sourceKey": "kaibel-ig-xiv", "author": "G. Kaibel", "work": "Inscriptiones Graecae XIV: Inscriptiones Siciliae et Italiae", "year": "1890", "locator": "IG XIV 601 (p. 112)", "url": "https://archive.org/download/bub_gb_WNFOCQoUpq4C/bub_gb_WNFOCQoUpq4C_djvu.txt", "publicDomain": true, "quote": "", "role": "edition" }, { "sourceKey": "josephus-war-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "The Jewish War", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "War 5.243-244 (Whiston 5.5.8; his 'legion' renders a general Greek word for a military unit)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0148:book=5:whiston%20chapter=5:whiston%20section=8", "publicDomain": true, "quote": "it had passages down to them both, through which the guard (for there always lay in this tower a Roman legion) went several ways among the cloisters, with their arms, on the Jewish festivals, in order to watch the people, that they might not there attempt to make any innovations", "role": "primary-text" }, { "sourceKey": "josephus-antiquities-whiston", "author": "Flavius Josephus", "work": "Antiquities of the Jews", "translator": "William Whiston", "year": "1737", "locator": "Ant. 20.136 (Whiston 20.6.3)", "url": "https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0146:book=20:whiston%20chapter=6:whiston%20section=3", "publicDomain": true, "quote": "He also gave order that Celer the tribune should be carried back to Jerusalem, and should be drawn through the city in the sight of all the people, and then should be slain.", "role": "primary-text" } ], "modernScholarship": [ { "author": "Ernest DeWitt Burton", "work": "The Politarchs (American Journal of Theology 2)", "year": "1898", "view": "Collected the known politarch inscriptions, chiefly Macedonian with a few from Thrace, Bithynia, the Bosporus and Egypt and none from Greece proper. Found the office at Thessalonica from Augustus to the mid-second century, and noted that the form used in Acts was otherwise unknown in surviving literature, a related form appearing in Aeneas Tacticus." }, { "author": "E. L. Hicks", "work": "The Collection of Ancient Greek Inscriptions in the British Museum, Part III: Priene, Iasos and Ephesos", "year": "1890", "view": "From the Ephesian inscriptions, including the Salutaris bequest of AD 104, found the clerk of the people drafting decrees with the strategoi and managing public business, and judged Acts 19:35-41 one more instance of Luke's accuracy with titles. Treated Asiarch as another title of the provincial high priest of Asia." }, { "author": "A. N. Sherwin-White", "work": "Roman Society and Roman Law in the New Testament", "year": "1963", "view": "Writing as a Roman historian, argued that Acts' picture of provincial government, civic and colonial magistrates and legal procedure fits the first century AD closely, and judged its historicity in such matters strongly confirmed." }, { "author": "Colin J. Hemer", "work": "The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History", "year": "1989", "view": "Examined numerous details of Acts against literary, epigraphic and papyrological evidence, official titles among them, presenting Acts as a coherent and consistent product of its own day; defended Lukan authorship and a date before AD 70." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Profit with Delight: The Literary Genre of the Acts of the Apostles", "year": "1987", "view": "Compared Acts with ancient novels, arguing that it shares their blend of edification and entertainment; noted that many novels also feature real persons and historiographical techniques, and treated historicity as a question separate from genre." }, { "author": "Richard I. Pervo", "work": "Dating Acts: Between the Evangelists and the Apologists", "year": "2006", "view": "Dated Acts to about AD 115, arguing among other points that its author knew Josephus's later writings, so accurate period detail is compatible with a late date." }, { "author": "Stephan Witetschek", "work": "Artemis and Asiarchs: Some Remarks on Ephesian Local Colour in Acts 19 (Biblica 90)", "year": "2009", "view": "Argued that the Asiarchs of Acts 19:31 call into question their identification with the high priests of the provincial imperial cult, and that Acts' Ephesian local colour is a source less for Paul's time than for Luke's own." } ], "authorityIds": [ { "scheme": "wikidata", "id": "Q40309", "label": "Acts of the Apostles" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q2912782", "label": "proconsul" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q7210123", "label": "Politarch" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q727844", "label": "Asiarch" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q59671", "label": "lictor" }, { "scheme": "wikidata", "id": "Q849288", "label": "military tribune" } ], "title": "Mga opisyal na titulo sa Mga Gawa, bawat lungsod", "summary": "Nagbibigay ang Mga Gawa ng titulong angkop sa bawat lugar na inilalarawan nito: mga prokonsul sa Cyprus at Acaya, mga politarka sa Tesalonica, mga pretor na may mga liktor sa kolonya ng Filipos, mga Asiarka at isang kalihim ng lungsod sa Efeso, isang \"unang tao\" sa Malta at isang kumander na Romano sa Jerusalem. Pinatutunayan ng mga inskripsiyon at sinaunang manunulat ang karamihan dito; sa Filipos, ang \"mga pretor\" ay titulong pamitagan. Ipinapakita nito ang mahusay na kaalaman sa lugar o mahuhusay na sanggunian; hindi nito pinatutunayang naganap ang bawat pangyayari, at hindi rin nito napepetsahan ang Mga Gawa.", "dating": "Mga paggamit na napatunayan mula 22 BC (ibinalik ang Cyprus sa mga prokonsul) hanggang kalagitnaan ng ikalawang siglo AD (ang Asiarkang si Felipe sa Esmirna, c. 155-160 ayon sa karaniwang pagpepetsa; mga dekreto ng Efeso hanggang AD 160). Ang ilang nag-uulat na sanggunian ay mas huli (si Cassius Dio, unang bahagi ng ikatlong siglo; si Eusebio, unang bahagi ng ikaapat). Ang mga tagpo sa Mga Gawa ay nasa c. AD 46-60 ayon sa karaniwang kronolohiya.", "currentLocation": "Hindi angkop: isang pangkalahatang-tanaw sa ilang teksto at inskripsiyon; tingnan ang mga kaugnay na item para sa kinaroroonan ng bawat bagay.", "establishes": [ "Tugma ang mga prokonsul ng Mga Gawa sa Cyprus at Acaya (Mga Gawa 13:7; Mga Gawa 18:12) sa katayuan ng bawat lalawigan noong panahong iyon. Ibinalik ni Augusto ang Cyprus sa bayan noong 22 BC, at mula noon ay pinamahalaan ito ng mga prokonsul (Dio 54.4.1). Napasailalim ang Acaya sa emperador noong AD 15 at ibinalik sa mga prokonsul na pinili sa pamamagitan ng palabunutan sa ilalim ni Emperador Claudio noong AD 44 (Tacitus, Annals 1.76; Dio 60.24.1), bago ang panunungkulan ni Galio bilang prokonsul, na karaniwang pinepetsahan sa unang bahagi ng dekada 50.", "Ang politarka (Mga Gawa 17:6 at 17:8) ay pangunahing titulong sibiko sa Macedonia. Noong 1898, napansin ni Burton na, sa labas ng Mga Gawa, ang anyong ito ng salita ay kilala lamang noon mula sa mga inskripsiyon (may kaugnay na anyo kay Aeneas Tacticus). Karamihan sa kaniyang listahan ay mula sa Macedonia, na may ilang halimbawa mula sa Tracia, Bitinia, Bosporus at Egipto at wala mula sa mismong Grecia; sa Tesalonica, umaabot ang mga ito mula kay Augusto hanggang kalagitnaan ng ikalawang siglo.", "Sa kolonyang Romano ng Filipos (Mga Gawa 16:12), tinatawag ng Mga Gawa ang mga mahistrado sa karaniwang terminong Griyego para sa mga pretor at binibigyan sila ng mga liktor (Mga Gawa 16:20–38). Itinuring ni Ramsay na ang \"mga pretor\" ay hindi ang teknikal na tumpak na titulo kundi isang titulong pamitagan na madalas gamitin para sa pinakamataas na mga mahistrado ng isang kolonya, at sumusulat si Lucas \"sa antas ng edukadong pag-uusap\" sa halip na may mahigpit na teknikal na katumpakan.", "Sa Efeso, ang mga Asiarka ng Mga Gawa (Mga Gawa 19:31) ay may titulong panlalawigan na pinatutunayan sa labas ng Mga Gawa: sa Martyrdom of Polycarp, na sinipi ni Eusebio (Church History 4.15.27), hiniling ng mga tao sa Esmirna sa Asiarkang si Felipe na pakawalan ang isang leon laban kay Policarpo. Itinuring ni Ramsay na malamang na ang kalihim ng lungsod ang pinakamahalagang opisyal ng Efeso; ipinapakita ng edisyon ni Hicks noong 1890 ng mga inskripsiyon nito ang kalihim na bumabalangkas ng mga dekreto at namamahala sa pampublikong gawain.", "Sa Malta, isang inskripsiyong Griyego (IG XIV 601) ang tumatawag sa isang kabalyerong Romano na protos Melitaion, \"una sa mga taga-Malta\", at inihahambing ito ng tala ni Kaibel sa Mga Gawa 28:7. Sa Jerusalem, sinasabi ni Flavio Josefo na laging may yunit na Romano na nakahimpil sa kutang Antonia, na may mga daanang pababa sa mga portiko ng templo na ginagamit nito tuwing pista (War 5.243-244). Binanggit din niya ang isang kumander (chiliarch), si Celer, sa Judea sa ilalim ni Emperador Claudio (Ant. 20.136)." ], "doesNotEstablish": [ "Na naganap ang isang partikular na tagpo gaya ng pagkakasalaysay. Ang tamang titulo para sa mga opisyal ng Tesalonica o Malta ay hindi nagpapatunay sa paglusob sa bahay ni Jason o sa pagpapagaling sa ama ni Publio; kailangang suriin nang hiwalay ang bawat pangyayari.", "Ang petsa o may-akda ng Mga Gawa kung ito lamang. Nanatiling ginagamit ang karamihan sa mga titulong ito sa loob ng maraming henerasyon (mga politarka sa Tesalonica hanggang ikalawang siglo, mga Asiarka hanggang kalagitnaan ng ikalawang siglo), kaya maaari ring maging tama ang mga ito sa isang mas huling manunulat na may mahuhusay na sanggunian.", "Pare-parehong teknikal na katumpakan. Sa Filipos, ang \"mga pretor\" ay, sa paghatol ni Ramsay, isang titulong pamitagan sa halip na pormal na titulo ng kolonya, at gumagamit din doon ang Mga Gawa ng pangkalahatang salita para sa mga pinuno (Mga Gawa 16:19). Ang katumpakan ay sa may-kaalaman at edukadong paggamit, hindi sa terminolohiyang legal.", "Na malayang nakikilala ang bawat pinangalanang opisyal, o na iisa at tiyak ang kahulugan ng bawat titulo. Nananatiling pinagtatalunan kung may inskripsiyong nagbabanggit sa prokonsul na si Sergio Paulo, kung ano talaga ang mga Asiarka, at kung ang \"una\" ng Malta ay pormal na katungkulan o parangal na ranggo (sinasabi lamang ng tala ni Kaibel na tiyak na natatanging katayuang sibiko ang tinutukoy)." ], "debate": "Itinuring nina Ramsay, Sherwin-White at Hemer ang sunod-sunod na tumpak na detalyeng lokal, kabilang ang mga titulo, bilang nagsasama-samang ebidensiya na nakasalig ang Mga Gawa sa maaga at may-kaalamang impormasyon; ikinatwiran ni Ramsay na si Lucas ang kasama ni Pablo, at ipinagtanggol ni Hemer ang pagiging may-akda ni Lucas at ang petsang bago ang AD 70. Tumugon si Pervo na gumamit din ang sinaunang mga nobela ng tunay na mga tao at ng mga teknik ng historiograpiya, at pinetsahan niya ang Mga Gawa sa mga 115; binabasa ni Witetschek ang lokal na kulay nito tungkol sa Efeso bilang ebidensiya higit para sa panahon mismo ni Lucas kaysa sa panahon ni Pablo. Nananatiling bukás ang mas makikitid na tanong, lalo na kung ang isang Asiarka ay ang mataas na saserdote lamang ng Lalawigan ng Asia (pananaw ni Ramsay, na kapareho ng kay Hicks noong 1890) o iba pa, isang pag-aalinlangang hinango ni Witetschek mula mismo sa Mga Gawa 19:31.", "alternatives": [ { "label": "Kasamang may sapat na kaalaman", "statement": "Ang saklaw ng tama at tiyak-sa-lugar na mga titulo ay sumasalamin sa isang may-akdang naglakbay kasama ni Pablo o personal na nakakilala sa mga lungsod na ito, gaya ng ikinatwiran nina Ramsay at Hemer. Tugma ito sa mga talatang 'kami', ngunit hinuha ito mula sa katumpakan, hindi patunay ng pagiging may-akda." }, { "label": "Mas huling may-akdang may mahuhusay na sanggunian", "statement": "Ang isang manunulat sa huling bahagi ng unang siglo o unang bahagi ng ikalawa, na humahango sa mga tala ng paglalakbay, mga lokal na impormante o mas naunang mga salaysay, ay maaaring makapagtala nang tama ng mga titulong ginagamit pa sa kaniyang sariling panahon. Sa pananaw na ito, ang mga titulo ay nagpapatunay sa kalidad ng mga sanggunian, o sa sariling panahon ng may-akda, higit kaysa sa maagang petsa (Pervo; Witetschek)." }, { "label": "Realismong pampanitikan", "statement": "Gumamit din ang sinaunang mga nobela ng tunay na mga tao, lugar at mga teknik ng historiograpiya, kaya ipinapakita ng tamang lokal na kulay ang kakayahan ngunit hindi nito kayang paghiwalayin nang mag-isa ang kasaysayan at kathang-isip. Kailangang hatulan ang bawat pangyayari batay sa sarili nitong ebidensiya." } ], "canonicalUrl": "https://paulineletters.com/fil/explore/evidence#evidence-lukan-titles-overview" } ], "contentDigest": "5d3d83b82bba2dbcc6b4b56a3d33638356f21c9bf7168d95324b8b125f108194" }